19/05/2026
نری رنځ (Tuberculosis / TB) یوه مزمنه ساري ناروغي ده چې د Tuberculosis له امله رامنځته کېږي. دا ناروغي زیاتره وخت سږي اخته کوي، خو د بدن نور غړي لکه لمفاوي غدې، هډوکي، دماغ، پښتورګي او Pleura هم متاثره کولای شي.
TB لا هم د نړۍ له مهمو انتاني ناروغیو څخه ده، په ځانګړي ډول په پرمختیايي هېوادونو کې.
⸻
Etiology (سبب)
اصلي عامل:
* Mycobacterium tuberculosis
ځانګړتیاوې:
* Acid Fast Bacilli (AFB)
* هوا خوښوونکی (Aerobic)
* ورو وده کوونکی بکتریا
* د Ziehl-Neelsen stain په وسیله ښکاري
⸻
Epidemiology
د TB زیات خطر په لاندې کسانو کې وي:
* HIV ناروغان
* Diabetic مریضان
* Smoking
* Malnutrition
* Crowded areas
* Immunosuppressed patients
* Chronic kidney disease
* Steroid استعمال
⸻
Pathogenesis (د ناروغۍ رامنځته کېدل)
1. د TB جراثیم د تنفس له لارې بدن ته داخلیږي.
2. Alveoli ته رسیږي.
3. Macrophages جراثیم خوري.
4. Granuloma جوړېږي.
5. Caseous necrosis منځ ته راځي.
Ghon focus
لومړنی lesion ته ویل کېږي.
Ghon complex
Ghon focus + hilar lymph nodes involvement
⸻
Types of TB
1. Primary TB
لومړنی انفیکشن
2. Secondary (Post-primary) TB
Reactivation disease
3. Miliary TB
په ټول بدن کې خپور TB
4. Latent TB
جراثیم موجود وي خو علایم نه وي.
⸻
د TB انتقال
TB د هوا له لارې انتقالېږي.
کله چې مریض:
* ټوخی کوي
* پرنجی کوي
* خبرې کوي
نو infectious droplets خپرېږي.
⸻
Risk Factors
* HIV
* سوء تغذیه
* Diabetes mellitus
* Smoking
* Alcohol
* Poverty
* Close contact
* Silicosis
* Immunosuppressive drugs
⸻
Clinical Features (علایم)
Constitutional Symptoms
* تبه (په خاص ډول د ماښام)
* د شپې خولې
* وزن کمېدل
* اشتها کموالی
* کمزوري
Respiratory Symptoms
* مزمن ټوخی (>2 weeks)
* بلغم
* Hemoptysis
* Chest pain
* Shortness of breath
⸻
Physical Examination
ممکن لاندې نښې موجودې وي:
* Cachexia
* Fever
* Clubbing (sometimes)
* Lymphadenopathy
* Bronchial breathing
* Crackles
⸻
Diagnosis of Pulmonary TB
1. History and Examination
د تشخیص اساس.
⸻
Laboratory Investigations
1. Sputum for AFB
Ziehl-Neelsen stain
* Early morning sputum
* 2–3 samples
Interpretation
* AFB positive → Pulmonary TB
⸻
2. GeneXpert MTB/RIF
ډېر مهم test دی.
ګټې:
* TB تشخیص
* Rifampicin resistance معلومول
⸻
3. Sputum Culture
Gold standard
Media:
* Lowenstein-Jensen medium
⸻
4. CBC
ممکن:
* Anemia
* Leukocytosis
⸻
5. ESR
زیاته وي.
⸻
6. Mantoux Test
\text{Mantoux Test} \geq 10\,\text{mm} \Rightarrow \text{Positive in most patients}
PPD injection ورکول کېږي.
⸻
Radiological Findings
Chest X-ray
Typical findings:
* Upper lobe infiltrates
* Cavitation
* Fibrosis
* Hilar lymphadenopathy
* Pleural effusion
⸻
CT Chest Findings
* Tree in bud appearance
* Cavities
* Nodules
* Consolidation
⸻
Differential Diagnosis
* Pneumonia
* Lung cancer
* Bronchiectasis
* Lung abscess
* Sarcoidosis
* Fungal infection
⸻
Classification of TB
According to Site
Pulmonary TB
Extra-pulmonary TB
⸻
According to Drug Sensitivity
Drug-sensitive TB
MDR-TB
Resistance to:
* Isoniazid
* Rifampicin
XDR-TB
ډېر شدید resistant TB
⸻
Treatment of Drug Sensitive TB
Intensive Phase (2 months)
HRZE
* H = Isoniazid
* R = Rifampicin
* Z = Pyrazinamide
* E = Ethambutol
⸻
Continuation Phase (4 months)
HR
⸻
Standard Regimen
2HRZE/4HR
⸻
Adult Drug Doses
Isoniazid
5 mg/kg/day
Rifampicin
10 mg/kg/day
Pyrazinamide
25 mg/kg/day
Ethambutol
15–20 mg/kg/day
⸻
Side Effects of Anti-TB Drugs
Isoniazid
* Peripheral neuropathy
* Hepatitis
Prevention
Pyridoxine ورکول
⸻
Rifampicin
* Orange urine
* Hepatitis
⸻
Pyrazinamide
* Hyperuricemia
* Hepatotoxicity
⸻
Ethambutol
* Optic neuritis
* Red-green blindness
⸻
Monitoring During Treatment
* Clinical improvement
* Weight gain
* Sputum conversion
* Liver function tests
⸻
MDR-TB Treatment
MDR-TB اوږده درملنه غواړي.
دوهم کرښه دواګان:
* Levofloxacin
* Moxifloxacin
* Linezolid
* Bedaquiline
* Clofazimine
⸻
Complications of Pulmonary TB
Pulmonary Complications
* Hemoptysis
* Bronchiectasis
* Fibrosis
* Pneumothorax
* Respiratory failure
* Aspergilloma
⸻
Systemic Complications
* Amyloidosis
* Weight loss
* Chronic debility
⸻
TB Pleural Effusion
علایم:
* Chest pain
* Dyspnea
* Fever
Pleural fluid:
* Exudative
* Lymphocyte predominant
* ADA increased
⸻
Miliary TB
په ټول بدن کې خپور TB
علایم:
* Fever
* Weight loss
* Hepatosplenomegaly
X-ray:
* Millet seed appearance
⸻
TB Prevention
BCG Vaccine
BCG vaccine
ماشومانو ته ورکول کېږي.
⸻
Infection Control
* Mask استعمال
* Ventilation
* Isolation
* Early diagnosis
* Proper treatment
⸻
Latent TB Treatment
* Isoniazid prophylaxis
یا
* Rifampicin-based therapy
⸻
DOTS Strategy
Directly Observed Treatment Short-course
د World Health Organization له مهمو TB پروګرامونو څخه دی.
اهداف:
* Complete adherence
* Cure
* Resistance prevention
⸻
Prognosis
که وختي تشخیص او مکمل علاج وشي:
* Prognosis ښه وي.
که علاج نیمګړی وي:
* MDR-TB
* Death
* Severe lung damage
⸻
Important FCPS Viva Questions
سوالونه
1. TB څه شی دی؟
2. GeneXpert څه ګټه لري؟
3. MDR-TB تعریف؟
4. Ethambutol side effect؟
5. Mantoux test څه دی؟
6. Caseous necrosis څه شی دی؟
7. DOTS strategy تعریف؟
8. Cavitary TB څنګه پیدا کېږي؟
9. Latent TB څه دی؟
10. Hemoptysis په TB کې ولې پیدا کېږي؟
⸻
د ډاکتر نظری مهم یادښت
“هر هغه مریض چې له دوو اونیو زیات ټوخی، تبه، د شپې خولې او وزن کمښت ولري، باید د TB له نظره مکمل معاینه شي. وختي تشخیص د ناروغ د ژوند ژغورلو او د ټولنې د ساتنې لپاره ډېر مهم دی.”
— Dr. Sayed Rahman Nazari
Pulmonologist
