08/08/2026
📌 Յուրաքանչյուր հայացք կարևոր է․ պահպանենք տեսողությունը, պահպանենք կյանքի որակը
👨🔬👁 Օգոստոսի 8-ին մի շարք հետխորհրդային միության երկրներում նշվում է Ակնաբույժների միջազգային օրը՝ մասնագիտական տոն այն բժիշկների, ովքեր իրենց գիտելիքներն ու մասնագիտական գործունեությունը նվիրել են մարդու մեծագույն արժեքներից մեկի՝ տեսողության պահպանմանը։ Այս օրը սահմանվել է 2004 թվականին՝ ի պատիվ XX դարի ականավոր ակնաբույժ Սվյատոսլավ Ֆյոդորովի, որի ծննդյան օրն է օգոստոսի 8-ը։
👀 Տեսողությունը շրջակա աշխարհի ճանաչման բացառիկ մեխանիզմ է, որը ձևավորվում է աչքի օպտիկական համակարգի, նյարդային համակարգի և գլխուղեղի միջև իրականացվող չափազանց բարդ փոխազդեցության արդյունքում։ Տեսողության շնորհիվ մարդը ստանում է շրջակա միջավայրի վերաբերյալ տեղեկատվության մինչև 80%-ը, ընկալում է բնության գեղեցկությունը, ճանաչում հարազատների դեմքերը, սովորում, աշխատում և պահպանում իր ինքնուրույնությունը։ Ուստի տեսողության կորուստը ոչ միայն բժշկական խնդիր է, այլ նաև լուրջ կենսական փորձություն, որը սահմանափակում է մարդու սոցիալական ակտիվությունը, մասնագիտական լիարժեք ինքնադրսևորման հնարավորությունները և էապես ազդում կյանքի որակի վրա։
Այսօր ակնաբուժությունը բժշկության ամենաարագ զարգացող և նորարարական ոլորտներից մեկն է։ Եթե դեռ մի քանի տասնամյակ տարի առաջ դրա հիմնական խնդիրներն էին հիվանդությունների ախտորոշումն ու սահմանափակ թվով ախտաբանությունների բուժումը, ապա ժամանակակից ակնաբուժությունը վերածվել է բարձր տեխնոլոգիական մասնագիտության՝ համադրելով գենետիկայի, բջջային կենսաբանության, արհեստական բանականության, թվային տեխնոլոգիաների և ժամանակակից վիրաբուժության վերջին ձեռքբերումները։
Սակայն նույնիսկ գիտության ամենատպավորիչ ձեռքբերումները չեն վերացնում տեսողության խանգարումների համաշխարհային խնդիրը։
📊 Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տվյալներով՝ աշխարհում ավելի քան 2,2 միլիարդ մարդ ունի հեռավոր կամ մոտ տեսողության խանգարումներ։ Միևնույն ժամանակ այս դեպքերի զգալի մասը հնարավոր էր կանխել կամ հաջողությամբ շտկել՝ ժամանակին ախտորոշման և բուժման շնորհիվ։
Առանձնահատուկ մտահոգություն է առաջացնում երեխաների շրջանում տեսողության խանգարումների տարածվածությունը։ Վաղ մանկական շրջանում ծանր տեսողական խանգարումները կարող են հանգեցնել շարժողական, խոսքային, հուզական և ճանաչողական զարգացման ուշացման, իսկ դպրոցական տարիքում՝ առաջացնել ուսումնական առաջադիմության նվազում և կրթական հնարավորությունների սահմանափակում։
‼️Խնդրի լրջությունն արտացոլվում է նաև Հայաստանի Հանրապետության վիճակագրական տվյալներում։ Վերջին տասնամյակների ընթացքում երկրում արձանագրվում է աչքի և նրա հավելումների հիվանդությունների զգալի աճ։ 15 տարեկան և բարձր չափահաս բնակչության շրջանում առաջնակի հիվանդացության ցուցանիշը գրեթե եռապատկվել է՝ 2005 թվականի 100 000 բնակչի հաշվով 751 դեպքից հասնելով 2024 թվականին՝ 2107․8 դեպքի։
📌 Նմանատիպ միտում է դիտվում նաև երեխաների շրջանում։ 0-14 տարեկանների խմբում աչքի հիվանդություններով առաջնակի հիվանդացությունն ավելի քան կրկնապատկվել է՝ 2005 թվականի 100 000 մանկական բնակչի հաշվով 1643.4 դեպքից հասնելով 2024 թվականին 3777.5 դեպքի։
Ակնաբուժական հիվանդությունների տարածվածության աճը պահանջում է մասնագիտացված ծառայության շարունակական զարգացում և հզորացում։
🔊 2024 թվականին Հայաստանի Հանրապետությունում ակնաբուժական ծառայության հիվանդանոցային մահճակալային ֆոնդը կազմել է 173 մահճակալ (0.6՝ 10 000 բնակչի հաշվով)։ Նույն թվականին երկրում գործել է 351 ակնաբույժ, ինչը համապատասխանում է 1.47 բժշկի՝ 10 000 բնակչի հաշվով։ Նրանցից 158 մասնագետ աշխատել են ամբուլատոր-պոլիկլինիկական օղակում, իսկ 193-ը՝ հիվանդանոցային հաստատություններում։
📊 Միևնույն ժամանակ ակնաբույժների տարածքային բաշխվածությունը շարունակում է մնալ խիստ անհավասար։ Մասնագետների զգալի մասը կենտրոնացած է Երևանում, որտեղ աշխատում է 261 ակնաբույժ (2․81՝ 10 000 բնակչի հաշվով), մինչդեռ մարզերի մեծ մասում նրանց ապահովվածությունը զգալիորեն ցածր է։ Արագածոտնի մարզում աշխատում է 7 ակնաբույժ (0․67՝ 10 000 բնակչի հաշվով), Արարատում՝ 10 (0․5), Արմավիրում՝ 9 (0․44), Գեղարքունիքում՝ 8 (0․5), Լոռիում՝ 10 (0․57), Կոտայքում՝ 16 (0․72), Շիրակում՝ 12 (0․64), Սյունիքում՝ 7 (0․79), Վայոց Ձորում՝ ընդամենը 3 մասնագետ (0․81), իսկ Տավուշում՝ 8 բժիշկ (0․9՝ 10 000 բնակչի հաշվով)։
‼️Առավել բարդ իրավիճակ է ձևավորվել մանկական ակնաբուժական ծառայությունում։ 2024 թվականին երկրում հաշվառված էր ընդամենը 53 մանկական ակնաբույժ, ինչը կազմում է 0,77 մասնագետ՝ 10 000 մանկական բնակչի հաշվով։ Նրանցից 35 բժիշկ աշխատել են ամբուլատոր օղակում, իսկ 18-ը՝ հիվանդանոցային բուժհաստատություններում։ Մանկական ակնաբույժների գրեթե ամբողջական կենտրոնացում է նկատվում մայրաքաղաքում․ Երևանում աշխատում է երկրի 53 մանկական ակնաբույժներից 47-ը (2,2՝ 10 000 երեխայի հաշվով)։ Մինչդեռ մարզերի մեծ մասում երեխաներին ցուցաբերվող մասնագիտացված ակնաբուժական օգնությունը շարունակում է մնալ խիստ սահմանափակ․ որոշ մարզերում գործում է ընդամենը մեկ մասնագետ, իսկ առանձին մարզերում մանկական ակնաբույժներ ընդհանրապես չկան։ Այս տվյալները ընդգծում են ակնաբուժական ծառայության հետագա զարգացման, մասնագիտացված օգնության հասանելիության բարձրացման և կանխարգելիչ ծրագրերի կատարելագործման անհրաժեշտությունը։
Ժամանակակից ակնաբուժության յուրաքանչյուր ձեռքբերման հիմքում կանգնած է բժիշկը՝ մասնագետ, որը համադրում է խորը բժշկական գիտելիքները, բարձր մասնագիտական պատրաստվածությունն ու նորագույն տեխնոլոգիաների արդյունավետ կիրառման հմտությունը։ Ակնաբույժի մասնագիտական կարողություններից կախված է ոչ միայն մարդու տեսողության պահպանումը, այլև նրա՝ սովորելու, աշխատելու, ինքնուրույնությունը պահպանելու և հասարակական լիարժեք կյանքին մասնակցելու հնարավորությունը։
👀 Ակնաբույժի համաշխարհային օրը հնարավորություն է ևս մեկ անգամ արտահայտելու երախտագիտությունն այն բժիշկներին, ովքեր ամեն օր կանգնած են մարդու ամենաթանկ զգայարաններից մեկի՝ տեսողության պաշտպանության առաջնագծում։ Ժամանակակից ակնաբուժության ուղին կուրության դեմ պայքարից վերածվել է տեսողության պահպանման և վերականգնման ճանապարհի, հետևանքների բուժումից՝ հիվանդությունների կանխարգելման, իսկ ավանդական բժշկությունից՝ անհատականացված և բարձր տեխնոլոգիական լուծումների դարաշրջանի։
‼️‼️Գլխավոր նպատակը մնում է անփոփոխ՝ յուրաքանչյուր մարդ հնարավորություն ունենա տեսնելու աշխարհն իր ամբողջականությամբ, պայծառությամբ և գեղեցկությամբ։
♥️Սրտանց շնորհավորում ենք բոլոր ակնաբույժներին մասնագիտական տոնի կապակցությամբ, մաղթում ամուր առողջություն, մասնագիտական հաջողություններ և նոր ձեռքբերումներ մարդու տեսողության պահպանման այս ազնիվ ու պատասխանատու գործում։
