Uzman Dr Babek Allaxverdiyev

18/06/2026

Gizli yırtıqlar haqqında son araşdırmalar...

17/06/2026

10/06/2026

Kəskin xolesistitin simptomları...

09/06/2026

Occult Hernia (Gizli yırtıq), fiziki müayinə zamanı (yəni əllə yoxlanarkən) kənardan görünməyən və ya hiss olunmayan, lakin xəstədə ciddi xroniki ağrılara səbəb olan yırtıq növüdür.
​Ümumi cərrahiyyədə diaqnozu ən çətin qoyulan patologiyalardan biri hesab olunur, çünki xarici bədən səthində adətən hər hansı bir şişkinlik (protruziya) müşahidə edilmir.
​Mövzu barədə qısa və vacib məqamlar:
​1. Əsas Simptomları Nələrdir?
​Səbəbi bilinməyən xroniki ağrı: Xüsusilə qasıq, alt qarın və ya çanaq nahiyəsində uzunmüddətli ağrılar.
​Fiziki gərginlik zamanı artan ağrı: Ağır qaldırdıqda, öskürdükdə, idman etdikdə və ya uzun müddət ayaqda qaldıqda ağrının kəskinləşməsi (istirahət etdikdə isə azalması).
​Sinir sıxılması əlamətləri: Yırtıq kisəsi yaxınlıqdakı sinirlərə təzyiq etdiyi üçün qasıq nahiyəsində uyuşma, yanma və ya sancma hissi.
​2. Diaqnozu Necə Qoyulur?
​Adi yırtıqlar gözlə və əllə rahatlıqla diaqnoz olunduğu halda, gizli yırtıqlarda müasir görüntüləmə üsulları şərtdir:
​Dinamik USM (Ultrasəs müayinəsi): Xəstə ayaqda və gücənən vəziyyətdə yoxlanılır.
​MRT (Maqnit Rezonans Tomoqrafiya) və ya KT: Qarın divarındakı çox kiçik defektləri və toxuma keçidlərini aşkar etmək üçün ən effektiv üsullardır.
​3. Müalicəsi Necə Aparılır?
​Əgər yırtıq çox kiçikdirsə və ciddi fəsad törətmirsə, ilkin mərhələdə simptomatik müalicə (ağrıkəsicilər, fizioterapiya) tətbiq oluna bilər. Lakin:
​Cərrahi Müdaxilə: Ağrılar keçmirsə və ya boğulma riski (bağırsaq sıxılması) varsa, qızıl standart laparoskopik (qapalı) cərrahiyyə ilə yırtıq defektinin tor (mesh) vasitəsilə bərpa edilməsidir.

08/06/2026

Şpigel yırtığı (Hernia Spigeli) — qarın divarının linea semilunaris (Şpigel xətti) boyu, adətən göbəkdən aşağı və yan nahiyədə yaranan nadir xarici yırtıqdır (%1–2).
​Əsas Xüsusiyyətləri:
​Gizli gedişat: Yırtıq kisəsi çox vaxt xarici çəp əzələnin aponevrozunun altında (əzələ daxilində) gizləndiyi üçün kənardan çətin nəzərə çarpır.
​Simptomlar: Fiziki gərginlik və öskürək zamanı artan lokal ağrı və bəzən palpasiya olunan kiçik şişkinlik.
​Diaqnostika: Fiziki müayinə ilə yanaşı, diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün USM və ya qızıl standart hesab olunan Kompüter Tomoqrafiyası (KT) tətbiq edilir.
​Müalicəsi:
​Şpigel yırtığının qapısı dar və sərt olduğu üçün boğulma riski yüksəkdir. Bu səbəbdən diaqnoz qoyulduqdan sonra mütləq cərrahi müalicə (planlı əməliyyat) göstərişdir. Müasir yanaşmada defektin xüsusi tor (mesh) vasitəsilə bağlanması icra olunur:
​Açıq üsul (mini-kəsiklə hernioplastika)
​Laparoskopik üsul (TAPP və ya IPOM texnikaları ilə qapalı əməliyyat)

06/06/2026

Öd daşı xəstəliyi (xoletiazis), öd kisəsində və ya öd yollarında müxtəlif səbəblərdən bərk kütlələrin (daşların) əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunan geniş yayılmış bir xəstəlikdir.
​Bu xəstəlik haqqında əsas və vacib məqamlar aşağıdakılardır:
​1. Yaranma Səbəbləri
​Öd daşları əsasən iki növdə olur: xolesterin daşları (ən çox rast gəlinən) və piqment (bilirubin) daşları. Onların yaranmasına aşağıdakı faktorlar zəmin yaradır:
​Öddə xolesterinin və ya bilirubinin normadan artıq olması.
​Öd kisəsinin yığılma qabiliyyətinin zəifləməsi və ödün durğunluğu.
​Genetik meyllilik, oturaq həyat tərzi və qeyri-sağlam qidalanma (piylənmə, sürətli çəki itkisi).
​Qadın cinsinə mənsub olmaq (hormonal faktorlar, hamiləlik).
​2. Əsas Simptomlar
​Xəstəlik uzun müddət tamamilə simptomsuz (asemptomatik) keçə bilər və təsadüfi USM (ultrasəs) müayinəsi zamanı aşkarlanar. Lakin daş öd axacağını tıxadıqda aşağıdakı əlamətlər yaranır:
​Öd sancısı (Biliar kolik): Sağ qabırğaaltı nahiyədə qəfil başlayan, sağ kürəyə və ya çiyinə yayılan şiddətli, sıxıcı ağrı (əsasən yağlı yeməklərdən sonra).
​Ürəkbulanma və qusma.
​Ağızda acılıq hissi, köp və həzmsizlik.
​3. Diaqnostika
​Öd daşı xəstəliyinin diaqnostikasında qızıl standart Qarın boşluğunun Ultrasəs Müayinəsidir (USM). USM vasitəsilə daşların ölçüsü, sayı və öd kisəsi divarının vəziyyəti dəqiq təyin edilir. Zərurət yarandıqda MRT (MRCP) və ya laborator qan analizlərindən də istifadə olunur.
​4. Müalicə Yanaşmaları
​Müalicə taktikası xəstəliyin kliniki gedişatına görə müəyyən edilir:
​Asymptomatik (Sakit) daşlar: Əgər daşlar ağrı və ya fəsad törətmirsə, adətən aktiv cərrahi müdaxilə tələb olunmur; pəhriz və dinamik müşahidə kifayət edir.
​Simptomatik və Fəsadlaşmış hallar: Əgər xəstədə təkrarlayan ağrılar varsa və ya iltihablaşma (kəskin xolesistit), sarılıq, pankreatit kimi ağırlaşmalar yaranıbsa, cərrahi əməliyyat (Xolesistektomiya) icra olunur. Günümüzdə bu əməliyyat qapalı üsulla — Laparoskopik xolesistektomiya olaraq həyata keçirilir və xəstə qısa müddətdə normal həyatına qayıdır.

04/06/2026

Mədə yırtığı (Sliding Hernia)
Nədir?
Mədənin yuxarı hissəsinin, diafraqmadakı (qarın və döş qəfəsini ayıran əzələ) qida borusu keçidindən yuxarıya – döş qəfəsinə doğru sürüşməsidir. Ən çox rast gəlinən növü sürüşən hiatal herni adlanır: mədə və qida borusunun birləşmə hissəsi vaxtaşırı yuxarı çıxıb, yenidən aşağı enir.

Səbəbləri

Yaşlanma ilə toxumaların zəifləməsi

Qarın boşluğunda təzyiqi artıran hallar: artıq çəki, ağır qaldırma, xroniki öskürək, qəbizlik

Hamiləlik

Doğuşdan geniş diafraqma dəliyi

Əlamətləri (Kiçik ölçüdə çox vaxt simptomsuz olur)

Mədə yanması və qastro-ezofageal reflü: Turşunun qida borusuna qayıtması nəticəsində döş qəfəsində, boğazda yanma hissi

Gəyirmə, şişkinlik, udqunma çətinliyi

Sinə nahiyəsində ağrı (bəzən ürək ağrısı ilə səhv salınır)

Ağıza turş-acı maye qalxması

Müalicə

Həyat tərzi dəyişiklikləri: Az-az, tez-tez yemək; yeməkdən dərhal sonra uzanmamaq (ən azı 2–3 saat gözləmək); yatağın baş tərəfini qaldırmaq; çəkiyə nəzarət; turş, qızardılmış, yağlı, acılı qidalardan qaçınmaq.

Dərman müalicəsi: Həkim tərəfindən mədə turşusunu azaldan preparatlar təyin oluna bilər.

Cərrahi müdaxilə: Yalnız ağır hallarda – qanaxma, şiddətli ağrı, mədənin sıxılması (boğulması) riski olduqda tətbiq edilir.

Ciddi simptomlar (xüsusilə şiddətli sinə ağrısı, davamlı qusma) olduqda mütləq həkimə müraciət edilməlidir.

04/06/2026

İçimizdəki Gizli Təhlükə: Mikroblar Öd Kisəsi Xərçənginə Necə Səbəb Olur?

03/06/2026

Qasıq yırtığı nədir?

Qarın boşluğunun daxili orqanlarının (çox vaxt nazik bağırsaq və ya piy toxuması) qasıq kanalı adlanan zəif nahiyədən çıxaraq dəri altında şişlik əmələ gətirməsidir. Kişilərdə 3-5 dəfə daha çox rast gəlinir.

Əsas səbəbləri

Qarın içi təzyiqi artıran amillər: ağır qaldırma, uzun sürən öskürək, qəbizlik, prostat böyüməsi (məcburi işəmə)

Qasıq kanalının anadangəlmə zəifliyi (xüsusilə kişilərdə, çünki kanalın içindən spermatik kord keçir)

Hamiləlik, piylənmə, ascit (qarında su yığılması)

Simptomları

Görünən şişlik – qasıq nahiyəsində, ayaq üstə və ya gərginlikdə (öskürək, gülüş, ağır qaldırma) yaranır, uzananda itir.

Ağrı və ya rahatsızlıq – yüngül yanma, dartılma hissi; bəzən ağrı xayaya (kişilərdə) və ya labiyaya (qadınlarda) yayılır.

Həzm pozğunluqları – qəbizlik, şişkinlik (nadir).

Növləri

İndirekt – anadangəlmə, uşaqlıq və ya gənc yaşda, kanalın qapalı qalmamış hissəsindən.

Direkt – qazanılmış, orta/yaşlı kişilərdə, qarın divarının zəifliyindən.

Fəsadlar (təcili yardım tələb edir!)

Boğulmuş yırtıq (inkarserasiya) – çıxmış orqan geri dönmür, qan dövranı kəsilir. Əlamətlər:

Şiddətli, artan ağrı

Şişliyin sərt, ağrılı olması, öskürəkdə ötürməməsi

Bulantı, qusma, qaz/gaitə çıxarmama (bağırsaq tıkanması)

Boğulma cərrahi fövqəladə vəziyyətdir (6-8 saat ərzində əməliyyat edilməlidir, əks halda bağırsaq nekrozu baş verir).

Müalicə

Yeganə effektiv müalicə – CƏRRAHİ YOLU İLƏ TAMİR (herniorrafiya).
Müasir üsullar:

Laparoskopik hernioplastika (qapalı üsul):

3 kiçik dəlik, tor (protez) qoyulur.

Üstünlüklər: daha az ağrı, tez sağalma (3-5 gündə işə dönüş), residiv az (

03/06/2026

Laparoskopik Xolesistektomiya
1. Bu əməliyyat nədir?

Laparoskopik xolesistektomiya – öd kisəsinin (vezika fellea) qarın divarında kiçik deşiklər vasitəsilə, xüsusi kamera (laparoskop) və cihazlarla çıxarılmasıdır. Bu, qapalı (minimal invaziv) üsuldur.

Açıq cərrahiyyədən fərqi: böyük kəsik yerinə 3-4 kiçik (0.5-1 sm) dəlik açılır.
2. Hansı hallarda tətbiq edilir?

Simptomlu öd daşları (xolesistolitiaz)

Kəskin və ya xroniki xolesistit (öd kisəsi iltihabı)

Öd kisəsi polipləri (>1 sm və ya böyüyən)

Öd diskineziyası (funksional pozğunluq, nadir hallarda)

Elmi fakt: Randomizə edilmiş tədqiqatlar göstərir ki, simptomlu öd daşı olan xəstələrdə laparoskopik xolesistektomiya açıq əməliyyatla müqayisədə 3 dəfə az ağrı, 2 dəfə tez sağalma və daha yaxşı kosmetik nəticə verir (Keus et al., Cochrane Library, 2006; yenilənmiş 2018).

3. Əməliyyatın üstünlükləri (elmi sübutlarla)
Xüsusiyyət Laparoskopik Açıq
Xəstəxana qalış müddəti 1-2 gün (bəzən ambulator) 3-7 gün
Əməliyyatdan sonra işə dönmə 7-14 gün 4-6 həftə
Yara infeksiyası riski ~0.5-1% ~4-8%
Yırtığ riski (kəsikdən) çox aşağı mövcud

Meta-analiz (2020, Surgical Endoscopy): Laparoskopik qrupda ağır fəsadlar (öd yolu zədəsi, qanaxma) açıq cərrahiyyə ilə eyni səviyyədə və ya daha aşağıdır (~0.3-0.5%).

4. Əməliyyata hazırlıq

AC və ya Qaraciyər testləri – öd yollarının vəziyyətini qiymətləndirmək.

US (ultrasəs) – daşların və kisə divarının qalınlığının təyini.

ERCP (lazım olduqda) – ümumi öd axarında daş varsa, əməliyyatdan əvvəl çıxarılır.

Boş mədə ilə gəlmək (ən azı 6 saat aclıq).

Elmi qeyd: İntraoperativ xolangiografiya (yolların rentgeni) öd yolu zədələnmə riskini 0.1%-dən aşağı endirir (Fischer et al., Annals of Surgery, 2018).

5. Əməliyyatdan sonrakı dövr

Ayağa qalxma: 4-6 saat sonra.

Pəhriz: İlk gün su, sonra yumşaq qidalar. Yağlı, qızardılmış qidalardan 1-2 həftə çəkinin.

Ağrı: Minimal – parasetamol/ibuprofen kifayət edir.

Hamam: 2 gün sonra, lakin dəliklər quruyana qədər hovuz/çimmək olmaz.

6. Risk və fəsadlar (nadir, lakin mümkün)
Fəsad Tezliyi
Öd axarının zədələnməsi 0.2-0.5% (cərrahın təcrübəsindən asılı)
Qanaxma 0.3-0.6%
İnfeksiya (yara və ya qarın içi) 0.5-1%
Öd sızması (kistik axar kliplərindən) 0.3-0.7%
Qazıntı (subkutan amfizem – qarın divarında CO₂) 0.5-2%, öz-özünə keçir

Mühüm: Öd yolu zədəsi peşəkar mərkəzlərdə 0.1%-dən aşağı olur. Əməliyyatı ildə >50 laparoskopik xolesistektomiya edən cərrah etməlidir (klinik təcrübə qaydaları).

7. Hansı simptomlarla həkimə müraciət etməli?

Qurultmayan qızdırma (>38.5°C)

Şiddətli qarın ağrısı (əvvəlkindən fərqli)

Dərinin və göz ağlarının saralması (sarılıq)

Dəliklərdən irinli və ya çoxlu qanlı axıntı

Bulantı, qusma, şişkinlik (2 gündən çox)

8. Uzunmüddətli nəticələr

Öd kisəsi olmayan insanlar normal həyat yaşaya bilər. Öd turşuları nazik bağırsağa davamlı axır, lakin orqanizm 1-3 ay ərzində uyğunlaşır.

Bəzi xəstələrdə postxolesistektomiya sindromu (ishal, epiqastral ağrı) – halların ~5-10%-də, əksəriyyəti yüngül keçir.

Metabolik təsirlər: Öd kisəsinin olmaması damar riskini artırmır (böyük Danish kohort tədqiqatı, 2021).

9. Alternativlər varmı?

Medikamentoz (ursodeoksixol turşusu) – yalnız kiçik, radiolusent daşlarda, lakin residiv yüksək (>50%).

Ekstrakorporal şok dalğa litotripsiyası – hazırda demək olar ki, istifadə edilmir (az effektiv).

Açıq xolesistektomiya – laparoskopiya mümkün olmadıqda (ağır yapışmalar, qarın içi təhlükəsizlik yoxdursa).