03/10/2025
ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΒΙΑ ΜΕΡΟΣ IV
Όταν ξεκίνησα αυτή την έρευνα, είχα στο μυαλό μου ένα απλό ερώτημα: πώς γίνεται η φροντίδα που προορίζεται να φέρει ζωή, να τραυματίζει; Σήμερα, μοιράζομαι μαζί σας το νομικό και θεσμικό πλαίσιο γύρω από την αναπαραγωγική φροντίδα στην Ελλάδα και την Ευρώπη και το πώς οι φωνές των γυναικών ανοίγουν δρόμο για αλλαγή.
🔹 ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ & ΔΙΕΘΝΗ ΠΡΟΤΥΠΑ
Σε διεθνές επίπεδο, η αναπαραγωγική υγεία θεμελιώνεται ως ανθρώπινο δικαίωμα: η CEDAW (1979), η Διακήρυξη του Πεκίνου (1995) και η Ατζέντα 2030 του ΟΗΕ (United Nations, 2015) θέτουν πλαίσιο ισότητας και μη διάκρισης, επιβάλλοντας στα κράτη υποχρεώσεις σεβασμού–προστασίας–διασφάλισης (respect–protect–fulfill). Ο ΠΟΥ (WHO, 2014, 2018) προωθεί την σεβαστική, μη παρεμβατική μαιευτική φροντίδα με ενημερωμένη συναίνεση ως θεμέλιο.
Οι διεθνείς μηχανισμοί αναγνωρίζουν πλέον τη μαιευτική βία ως μορφή έμφυλης βίας. Η CEDAW, σε υποθέσεις όπως CEDAW/C/75/D/138/2018 και CEDAW/C/82/D/149/2019, επισημαίνει σοβαρές θεσμικές παραλείψεις και ζητά εγγυήσεις πρόληψης–προστασίας–επανόρθωσης.
🔹 ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ & ΚΕΝΑ
Η ΕΕ εντάσσει τα SRHR (Sexual and Reproductive Health and Rights) στις στρατηγικές για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ισότητα των φύλων. Η Στρατηγική Ισότητας 2020–2025 και το Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 2021/2679(RSP) καλούν τα κράτη να εξασφαλίσουν φροντίδα με συναίνεση και χωρίς βία (European Parliament, 2021).
Ωστόσο, δεν υπάρχει ενιαία νομοθετική αναγνώριση του όρου “μαιευτική βία”. Η πρακτική αντιμετωπίζεται μέσα από πλαίσια για τα δικαιώματα των ασθενών και της καταπολέμησης της έμφυλης βίας, με διακριτές εθνικές πρωτοβουλίες:
• Ισπανία: κατευθυντήριες για φυσιολογικό τοκετό, αποϊατρικοποίηση, ενημερωμένη συναίνεση· ενεργά παρατηρητήρια πολιτών (Williams et al., 2018· Quattrocchi, 2019).
• Γαλλία: το HCE (2018) αναγνώρισε ρητά τη μαιευτική βία ως ζήτημα δημόσιας υγείας & ισότητας.
• Ιταλία: τεκμηρίωση υψηλών ποσοστών μη συναινετικών πρακτικών (Ravaldi et al., 2018· Scambia et al., 2019)· συστάσεις FIGO για περιορισμό καισαρικών και σεβαστική φροντίδα (Visser et al., 2018).
• Γερμανία: καταγραφές μαρτυριών και κινηματικές δράσεις (Reuther, 2022· Roses Revolution).
Παράλληλα, η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης (Council of Europe, 2016) δεσμεύει τα κράτη να λάβουν νομοθετικά και θεσμικά μέτρα κατά της βίας κατά των γυναικών, συμπεριλαμβανομένης της βίας μέσα σε δομές υγείας.
🔹 Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ: ΤΙ ΛΕΙΠΕΙ
Στην Ελλάδα, ο όρος “μαιευτική βία” δεν έχει θεσμικά αναγνωριστεί. Υπάρχουν σοβαρά ελλείμματα στην πρωτοβάθμια φροντίδα, σε ειδικές δομές για ευάλωτες ομάδες και στην εκπαίδευση των επαγγελματιών σε θέματα δικαιωμάτων. Ο ΠΟΥ (2019) τεκμηριώνει προκλήσεις στην ισότιμη, πολιτισμικά κατάλληλη φροντίδα SRMNCAH (WHO, 2019), ενώ αναδεικνύει την ανάγκη ευθυγράμμισης με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (WHO, 2016).
Επιστημονικά σωματεία και συλλογικότητες (π.χ. ENCA Hellas) αναδεικνύουν το φαινόμενο και ζητούν εθνικό σχέδιο δράσης, κατευθυντήριες σεβαστικής φροντίδας και μηχανισμούς καταγραφής. Η απουσία εκπαιδευτικών προγραμμάτων, επίσημων στατιστικών και προσβάσιμων διαδρομών αποκατάστασης συντηρεί τη σιωπή και την ατιμωρησία (ENCA Hellas, 2018).
🔹 ΕΜΠΕΙΡΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ & ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΕΣ ΑΠΟΤΥΠΩΣΕΙΣ
Διεθνώς, πάνω από 1 στις 3 γυναίκες αναφέρει κάποια μορφή κακομεταχείρισης στη γέννα (Bohren et al., 2015). Στην Ευρώπη, οι αριθμοί διαφέρουν ανά χώρα∙ ζητούμενο όμως είναι η εναρμονισμένη καταγραφή (European Parliament FEMM Committee, 2024).
• Ισπανία: 25%–38% αναφέρουν παραβίαση δικαιωμάτων ή λεκτική/σωματική κακομεταχείριση (Martínez-Galiano et al., 2020).
• Γαλλία: το HCE (2018) κατέγραψε χιλιάδες αναφορές μη συναινετικής/βίαιης φροντίδας.
• Ελλάδα: 55% δηλώνει ανεπαρκή ενημέρωση/συναίνεση, >50% καισαρικές - από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη (ENCA Hellas, 2018· WHO, 2018).
Η «στατιστική σιωπή» είναι και αυτή θεσμική βία (Borges, 2018). Γι’ αυτό η ποιοτική έρευνα - φωνές γυναικών, συνεντεύξεις, μαρτυρίες - είναι ζωτικής σημασίας (Haraway, 1988· Vedam et al., 2019).
🔹 ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΗΣ–ΕΛΛΑΔΑΣ
Οι χώρες με χαμηλότερη παρεμβατικότητα και ισχυρό ρόλο της μαίας (π.χ. Ολλανδία, Σουηδία) καταγράφουν υψηλότερα επίπεδα συναίνεσης & ικανοποίησης (Van der Pijl et al., 2023· Falck et al., 2021). Εκεί, όπου υπάρχει πολιτική βούληση, θεσμική αναγνώριση και συστηματική εκπαίδευση, η μαιευτική βία μειώνεται.
Στην Ελλάδα, η έννοια παραμένει αόρατη θεσμικά, ενώ τα δεδομένα δείχνουν έλλειμμα συναίνεσης και εκτεταμένες παρεμβάσεις (ENCA Hellas, 2018· Gouni, 2020· OVO Hellas, 2023). Η σύγκριση μας καταδεικνύει ότι έχουμε πολλά βήματα ακόμη να κάνουμε για την μεταφορά καλών πρακτικών στην μαιευτική φροντίδα και την δημιουργία κουλτούρας σεβασμού.
🔹 ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΛΟΓΟΣ & ΜΜΕ: ΑΠΟ ΤΗ ΣΙΩΠΗ ΣΤΗΝ ΟΡΑΤΟΤΗΤΑ
Για χρόνια, το φαινόμενο δεν αναγνωριζόταν ούτε ως βία. Τα τελευταία χρόνια, κινήσεις όπως το και το , μαρτυρίες, podcasts και ντοκιμαντέρ έσπασαν τη σιωπή (Shabot, 2020). Στη Γαλλία, μεγάλα ΜΜΕ ανέδειξαν πρακτικές όπως οι επισιοτομές χωρίς συναίνεση και το λεγόμενο «ράμμα του συζύγου» (HCE, 2018).
Στην Ελλάδα, η συζήτηση παραμένει κυρίως στα social media και λιγότερο στα κεντρικά ΜΜΕ, γεγονός που συντηρεί την κοινωνική αορατότητα (Spivak, 1988). Χρειαζόμαστε δημοσιογραφία εστιασμένη στα δικαιώματα των γυναικών και θεσμική κάλυψη.
🔹 ΓΙΑΤΙ ΕΧΕΙ ΣΗΜΑΣΙΑ ΝΑ ΑΚΟΥΜΕ ΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ
Οι προσωπικές αφηγήσεις δεν είναι μόνο δεδομένα. Είναι ενσώματες μαρτυρίες με πολιτική βαρύτητα (Ahmed, 2017). Η ακρόαση είναι ηθική πράξη και επιστημονική θέση: αναγνωρίζει το τραύμα χωρίς αμφισβήτηση, παθολογικοποίηση ή στίγμα (Creswell & Poth, 2018).
Η συλλογική μαρτυρία μετατρέπει τον μεμονωμένο πόνο σε κοινωνικό αίτημα δικαιοσύνης. Εκεί αρχίζει η αλλαγή.
✨ Κλείνοντας
Η μαιευτική βία δεν είναι αναπόφευκτη. Είναι προϊόν θεσμών, κουλτούρας και εξουσίας. Άρα μπορεί να αλλάξει. Με θεσμική αναγνώριση, εκπαίδευση, καταγραφή, σεβασμό στη συναίνεση και ανθρωποκεντρική φροντίδα, μπορούμε να χτίσουμε ένα σύστημα που τιμά το σώμα, τη φωνή και την αυτονομία κάθε γυναίκας.
Βιβλιογραφία
Α. Επιστημονικές πηγές
• Ahmed, S. (2017). Living a feminist life. Duke University Press.
• Bohren, M. A., Vogel, J. P., Hunter, E. C., Lutsiv, O., Makh, S. K., Souza, J. P., Aguiar, C., Oladapo, O. T., Tunçalp, Ö., & Gülmezoglu, A. M. (2015). The mistreatment of women during childbirth in health facilities globally: A mixed-methods systematic review. PLOS Medicine, 12(6), e1001847.
• Borges, M. T. R. (2018). A violent birth: Reframing coerced procedures during childbirth as obstetric violence. Duke Law Journal, 67, 827–862.
• ENCA Hellas. (2018). Έκθεση για τη μαιευτική βία στην Ελλάδα. ENCA Hellas.
• Falck, F., Frisén, L., Dhejne, C., & Armuand, G. (2021). Undergoing pregnancy and childbirth as trans masculine in Sweden: Experiencing and dealing with structural discrimination, gender norms and microaggressions in antenatal care, delivery and gender clinics. International Journal of Transgender Health, 22(1-2), 42–53.
• Gouni, O. (2020). Mothers’ perceptions of their birth experience in Greece: Could we do any better than that? International Journal of Prenatal & Life Sciences, 0(1), 1–60.
• Haraway, D. (1988). Situated knowledges: The science question in feminism and the privilege of partial perspective. Feminist Studies, 14(3), 575–599.
• HCE – Haut Conseil à l’Égalité. (2018). Rapport sur les actes sexistes durant le suivi gynécologique et obstétrical.
• Martínez-Galiano, J. M., Martínez-Vázquez, S., Rodríguez-Almagro, J., & Hernández-Martínez, A. (2020). The magnitude of obstetric violence and its associated factors: A cross-sectional study. Women and Birth.
• OVO Hellas. (2023). Έρευνα για τη μαιευτική βία στην Ελλάδα. OVO Hellas.
• Quattrocchi, P. (2019). Obstetric Violence Observatory: Contributions of Argentina to the international debate. Medical Anthropology, 38(8), 762–776.
• Reuther, M. L. (2022). Obstetric violence experiences of birth givers in Germany: A thematic analysis of birth stories (Master’s thesis). University of Twente.
• Shabot, S. C. (2020). We birth with others: Towards a Beauvoirian understanding of obstetric violence. European Journal of Women’s Studies.
• Spivak, G. C. (1988). Can the subaltern speak? In C. Nelson & L. Grossberg (Eds.), Marxism and the interpretation of culture (pp. 271–313). University of Illinois Press.
• Van der Pijl, M. S. G., Essink, M. K., Van der Linden, T., Verweij, R., Kingma, E., Hollander, M. H., & Verhoeven, C. J. (2023). Consent and refusal of procedures during labour and birth: A survey among 11,418 women in the Netherlands. BMJ Quality & Safety.
• Vedam, S., Stoll, K., Khemet Taiwo, T., Rubashkin, N., Cheyney, M., Strauss, N., Womack, L., Collier, C., & Declercq, E. (2019). The Giving Voice to Mothers study: Inequity and mistreatment during pregnancy and childbirth in the United States. Reproductive Health, 16(1), 77.
• Visser, G. H. A., Ayres-de-Campos, D., Barnea, E. R., De Bernis, L., Di Renzo, G. C., Escobar Vidarte, M. F., & Walani, S. (2018). FIGO position paper: How to stop the caesarean section epidemic. The Lancet, 392(10155), 1286–1287.
• Williams, C. R., & Meier, B. M. (2019). Ending the abuse: The human rights implications of obstetric violence and the promise of rights-based policy to realize respectful maternity care. Sexual and Reproductive Health Matters, 27(1), 9–11.
• Williams, C. R., Jerez, C., Klein, K., Correa, M., Belizan, J., & Cormick, G. (2018). Obstetric violence: A Latin American legal response to mistreatment during childbirth. BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology, 125(10), 1208–1211*.
Β. Θεσμικά και νομικά κείμενα
• CEDAW/C/75/D/138/2018. (2019). Communication No. 138/2018. United Nations Committee on the Elimination of Discrimination against Women.
• CEDAW/C/82/D/149/2019. (2020). Communication No. 149/2019. United Nations Committee on the Elimination of Discrimination against Women.
• CEDAW/C/84/D/154/2020. (2020). Communication No. 154/2020. United Nations Committee on the Elimination of Discrimination against Women.
• CESCR. (2016). General Comment No. 22 on the right to sexual and reproductive health (E/C.12/GC/22). United Nations.
• Council of Europe. (2016). Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence (Istanbul Convention). Council of Europe.
• European Parliament. (2021). Resolution on the situation of sexual and reproductive health and rights in the EU, in the frame of women’s health (2020/2215(INI)). European Parliament.
• European Parliament FEMM Committee. (2024). Obstetric and gynaecological violence in the EU: Prevalence, legal frameworks and educational guidelines for prevention and elimination. European Parliament.
• UN General Assembly. (2019). A human rights-based approach to mistreatment and violence against women in reproductive health services. United Nations.
• United Nations. (1979). Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women (CEDAW). United Nations.
• United Nations. (1995). Beijing Declaration and Platform for Action: Fourth World Conference on Women. United Nations.
• United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 Agenda for Sustainable Development. United Nations.
• World Health Organization. (2014). The prevention and elimination of disrespect and abuse during facility-based childbirth. World Health Organization.
• World Health Organization. (2015). WHO statement on the prevention and elimination of disrespect and abuse during facility-based childbirth (WHO/RHR/15.23). World Health Organization.
• World Health Organization. (2016). Action plan for sexual and reproductive health: Towards achieving the 2030 Agenda for Sustainable Development in Europe – Leaving no one behind. World Health Organization.
• World Health Organization. (2018). WHO recommendations: Intrapartum care for a positive childbirth experience. World Health Organization.
• World Health Organization. (2019). Supporting Greece in improving equitable access to SRMNCAH services. WHO Regional Office for Europe.
Γ. Ιστότοποι & ΜΜΕ (δημόσιος λόγος)
• FranceInfo. (2016, October 25). Césariennes à vif, épisiotomies imposées: Le grand tabou des violences durant l’accouchement.
• Le Monde. (2014, April 18). Derrière le “point du mari”, le traumatisme de l’épisiotomie.
* Σημείωση για τη CEDAW
Η CEDAW είναι η Σύμβαση για την Εξάλειψη Όλων των Μορφών Διακρίσεων κατά των Γυναικών (ΟΗΕ, 1979). Αποτελεί τον βασικό διεθνή μηχανισμό προστασίας των δικαιωμάτων των γυναικών και έχει κεντρικό ρόλο στην αναγνώριση της μαιευτικής βίας ως μορφής έμφυλης βίας και παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
© Πνευματικά δικαιώματα
Το κείμενο αυτό αποτελεί τμήμα της μεταπτυχιακής μου έρευνας. Κατέχω τα πνευματικά δικαιώματα και απαγορεύεται η αναπαραγωγή ή αναδημοσίευσή του χωρίς την άδειά μου και την αναφορά στην πηγή.
💜 Κοινοποιήστε
Αν θεωρείτε σημαντικό το ζήτημα της μαιευτικής βίας, κοινοποιήστε το κείμενο στα προφίλ ή στις ομάδες σας. Κάθε κοινοποίηση δίνει φωνή σε περισσότερες γυναίκες και ανοίγει χώρο για θεραπεία, δικαιοσύνη και αλλαγή.
