23/07/2026
Η άγνωστη επιρροή του dharma
Ή πως εκείνος ο μερακλής ολίγον πιθηκόμορφος και τριχωτός πρόγονος έβρισκε ικανοποίηση στη φροντίδα μιας νερατζούλας, μισό εκατομμύριο χρόνια πριν. Και λίγο πριν αποδημήσει κληροδότησε την φροντίδα της στους απογόνους του. Κι εκείνοι στους δικούς τους απογόνους και κάποια στιγμή διακόσια χρόνια αργότερα κάποιος, τυχαία, δοκίμασε ένα νεράντζι και ήταν γλυκό και κάπως έτσι μας προέκυψαν τα πορτοκάλια.
Τώρα θα μου πείτε τι σχέση έχει αυτή η φανταστική ιστορία με το dharma και τι σημαίνει τέλος πάντων αυτή η «ξένη» λέξη. Λοιπόν αυτολεξεί dharma ονομάζεται το κοσμικό καθήκον. Έτσι αποδίδεται η ερμηνεία της λέξης στα αγγλικά και στη συνέχεια στα ελληνικά από τον Γιογκανάντα, τον ινδουιστή μοναχό που μας έφερε τη διδασκαλία της γιόγκα από την Ινδία στη δύση στις απαρχές του 20ου αιώνα.
Όμως η ιστορία και το νόημα της λέξης αρχίζει αρκετές χιλιάδες χρόνια πριν από τον Γιογκανάντα. Την συναντάμε στις Ουπανισάδες -τα πρώιμα φιλοσοφικά δοκίμια του ινδουισμού και λίγο αργότερα στην Μπάγκαβατ Γκίτα. Πιο απλουστευμένα dharma μπορούμε να πούμε πως είναι ο λόγος της ύπαρξής μας σε αυτή τη ζωή.
Όμως. Υπηρετούμε κάποιο σκοπό; Υπάρχει κάποιος λόγος για τον οποίο ζούμε; Αυτή η στιγμιαία εμφάνισή μας στον συμπαντικό χωροχρόνο έχει κάποιο νόημα; Αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως ζωή μέσω της συνείδησης χρησιμεύει σε κάτι;
Στην Μπάγκαβατ Γκίτα ο Κρίσνα μας εξηγεί πως dharma είναι η ικανότητα που έχουμε ώστε να κάνουμε κάτι σωστά χωρίς να αποσκοπούμε σε κάποιο αποτέλεσμα πέραν της ικανοποίησης που μας δίνει από μόνη της αυτή η ικανότητα. Και ναι, σωστά μαντέψατε πως είναι λίγο έως πολύ δυσνόητη η ερμηνεία της έννοιας του dharma.
Πιο συγκεκριμένα εξηγεί ο Κρίσνα πως η ικανοποίηση βρίσκεται στην ικανότητα που έχουμε για να καλλιεργήσουμε έναν αγρό και όχι στους καρπούς που θα πάρουμε, γιατί μπορεί και να μην πάρουμε. Το ότι μπορεί να μην πάρουμε καρπούς δεν αναιρεί το ότι γνωρίζουμε το πώς να καλλιεργούμε ένα χωράφι. Είτε λοιπόν πάρουμε άφθονη σοδειά είτε καθόλου, εμείς θα συνεχίσουμε να το καλλιεργούμε γιατί αυτό γνωρίζουμε να κάνουμε σωστά. Αυτό dharma καλείται.
Και πιστεύει τόσο πολύ σε αυτή την ερμηνεία του dharma ο Κρίσνα ώστε μας δίνει και έναν πολύ χαρακτηριστικό στίχο στον οποίο μας λέει πως: «καλύτερα το δικό σου dharma να υπηρετείς κι όχι σωστά εκπληρωμένο, παρά ξένο dharma που μοιάζει επιτυχημένο». Υπονοώντας πως ο κάθε ένας από εμάς έχει ένα dharma και όχι πολλά ή κάποιο άλλο που δεν μας δίνει ικανοποίηση. Και πως αυτό είναι ο μόνος λόγος για τον οποίο υπάρχουμε.
Τώρα θα μου πείτε, πως ξέρουμε πως αυτό που κάνουμε είναι το dharma μας; Αυτό είναι απλό. Το dharma μας δίνει ικανοποίηση πάντα, είναι το κίνητρο που μας σηκώνει με όρεξη από το κρεβάτι κάθε μέρα. Και είναι αλήθεια πως δεν το έχουμε βρει όλοι γιαυτό και δεν είμαστε όλοι ικανοποιημένοι από τη ζωή μας. Όμως ποτέ δεν είναι αργά για να το αναζητήσουμε. Ίσως να είναι αυτό που θέλαμε να γίνουμε όταν είμασταν παιδιά ή κάτι που ανακαλύψαμε στην πορεία της ζωής μας. Όπως η νερατζούλα του τριχωτού μας προγόνου. Σσσς μη το πείτε παραέξω αλλά το dharma είναι πολύ μοναχική υπόθεση. Και τίποτε άλλο δεν μπορεί να μας επηρεάσει θετικά όσο αυτό.
Ο μοναχικός δρόμος της επιτήδευσης του dharma ενέχει μια μη κατανοητή ανιδιοτέλεια η οποία μοιάζει με εμμονή ενώ είναι απλό μεράκι, κάτι που μπορούμε να το ασπαστούμε, να το αποδεχτούμε και να πάμε παραπέρα. Κι ενώ δεν υπάρχει απόλυτη αποδοχή -είναι αδύνατη- υπάρχει συνέχεια η οποία δεν θα μας αποκαλύψει ποτέ την εξέλιξη γιατί όταν θα συμβεί δεν θα υπάρχουμε για να την δούμε. Αυτό που θα μας ακολουθεί θα είναι μια άγνωστης προέλευσης επιρροή καθώς θα είμαστε αστρόσκονη και θα ευδαιμονούμε χωρίς να ξέρουμε την πηγή ή τον λόγο γιατί η εντροπία της διεμπλοκής δεν περιέχει πληροφορία παρά μόνο αίσθηση πως κάτι άλλαξε, κάτι συνέβη κάπου αλλού και είναι δικό μας κατασκεύασμα και μόνο η άγνοια της πηγής του το επιβεβαιώνει. Αυτό πείτε το και κβαντική εκδοχή του dharma.
Με άπειρη καλοκαιρινή αγάπη
Αντώνιος Μελίβιος
ΥΓ: Αυτό θεωρώ είναι το dharma μου, να σας φροντίζω, ακόμα κι αν για μένα η φροντίδα σας είναι αυτά που σας γράφω και σίγουρα δεν περιμένω επιβεβαίωση ή αναγνώριση ή να βγάλετε κάποιο συμπέρασμα από αυτά αλλά αν καταφέρατε να διαβάσετε αυτό το ατέλειωτο για μια ακόμα φορά κείμενο, είμαι σίγουρος (ε;) ότι κάποια στιγμή θα σας προκύψουν ερωτήματα και δεν θα ξέρετε το γιατί αλλά θα προέρχονται από τα κείμενά μου.
ΥΓ2: Και θέλω να ξέρετε πως καθόλου δεν μου αρέσει να σας δείχνω την μουτσούνα μου να κάνει κόλπα ζόρικα που κάνουν στις Ινδίες αλλά τότε μου κάνετε πιο πολλά λάικ κι έτσι μου συντηρείτε την ψευδαίσθηση πως το dharma μου είναι επιτυχημένο, χαχα.