16/07/2026
इरिटेबल बोवेल सिंड्रोम (IBS)
====================
🍁 IBS म्हणजे काय?
इरिटेबल बोवेल सिंड्रोम (IBS) हा एक आतड्यांसंबंधी कार्यात्मक विकार आहे.
यामध्ये रुग्णाला खालील लक्षणांचा एकत्रित त्रास होऊ शकतो —
पोटदुखी, गोळा येणे, गॅस, अतिसार, बद्धकोष्ठता किंवा दोन्ही आळीपाळीने येणे.
IBS ला काही ठिकाणी स्पास्टिक कोलन, इरिटेबल कोलन, किंवा म्युकस कोलायटिस असेही म्हटले जाते.
हा विकार दाहक आंत्र रोगापासून (IBD) वेगळा आहे.
ची कारणे
IBS चे नेमके कारण अद्याप ज्ञात नाही. परंतु खालील घटक त्यामागे असू शकतात:
1. अतिसंवेदनशील कोलन (Colon hypersensitivity) – आतड्यांच्या हालचालींवर जास्त प्रतिसाद.
2. तणाव आणि चिंता – मज्जासंस्थेवर परिणाम होऊन पचनमार्ग अतिक्रियाशील होतो.
3. जिवाणूंचा असंतुलन (Gut microbiota imbalance).
4. सेरोटोनिनचे असामान्य प्रमाण – आतड्यांची हालचाल बदलते.
5. पूर्वीचा संसर्ग (Post-infectious IBS) – काही जिवाणू संसर्गानंतर IBS उद्भवतो.
6. हार्मोनल बदल – स्त्रियांमध्ये मासिक पाळीच्या काळात लक्षणे वाढू शकतात.
🍁 (Risk Factors)
अन्न विषबाधा किंवा आतड्यांचा संसर्ग
प्रतिजैविकांचा वारंवार वापर
नैराश्य, चिंता, स्लीप डिसऑर्डर
तणावपूर्ण जीवनशैली
स्त्रिया आणि तरुणांमध्ये प्रमाण अधिक
🍁IBS ची लक्षणे
IBS मध्ये लक्षणे तीव्रतेनुसार बदलतात, आणि ती वेळोवेळी कमी-जास्त होऊ शकतात.
मुख्य लक्षणे अशी —
पोटदुखी व क्रॅम्पिंग
गोळा येणे व गॅस
अतिसार किंवा बद्धकोष्ठता
पोट फुगणे, अस्वस्थता
मलाच्या स्वरूपात बदल (कडक/पाणचट/श्लेष्मायुक्त)
आतड्याची हालचाल झाल्यावर वेदना कमी होणे
काही रुग्णांमध्ये ही लक्षणे कायमस्वरूपी राहतात, तर काहींमध्ये ती काळानुसार कमी-जास्त होतात.
🍁IBS चे प्रकार
1. IBS-D: अतिसार प्रामुख्याने
2. IBS-C: बद्धकोष्ठता प्रामुख्याने
3. IBS-M: अतिसार व बद्धकोष्ठता आळीपाळीने
4. IBS-U: अनिश्चित स्वरूप
🍁IBS आणि तणाव
तणाव हे IBS चे प्रमुख कारण व ट्रिगर असते.
तणावामुळे मज्जासंस्था अतिक्रियाशील होते, ज्यामुळे कोलनच्या हालचाली बिघडतात.
ध्यान, योग, श्वसनक्रिया आणि सकारात्मक विचार IBS नियंत्रणात मदत करतात.
🍁IBS चे निदान
IBS साठी कोणतीही एक ठराविक चाचणी नसते.
डॉक्टर खालील चाचण्या वापरतात —
स्टूल तपासणी (संसर्ग नाकारण्यासाठी)
रक्त तपासणी (अशक्तपणा, इंफेक्शन तपासण्यासाठी)
कोलोनोस्कोपी (गंभीर कारणे नाकारण्यासाठी)
🍁खालील लक्षणे असल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या:
गुदाशयातून रक्तस्त्राव
वजन अचानक कमी होणे
भूक न लागणे
सतत मळमळ, उलटी
सतत वेदना जी सौचाने कमी होत नाही
🍁IBS आणि वजन
बहुतेक IBS रुग्णांचे वजन बदलत नाही.
तथापि, वारंवार अतिसार किंवा अपुरी आहार मात्रा यामुळे काही रुग्णांचे वजन कमी होऊ शकते.
🍁IBS आणि स्त्रिया
स्त्रियांमध्ये मासिक पाळीच्या काळात IBS लक्षणे वाढू शकतात.
रजोनिवृत्ती झाल्यानंतर लक्षणे कमी होतात.
गर्भधारणेदरम्यान काहींना लक्षणे वाढतात.
🍁IBS आणि पुरुष
पुरुषांमध्ये लक्षणे सारखीच असतात, पण उपचारासाठी डॉक्टरांकडे येण्याचे प्रमाण कमी आढळते.
🍁IBS आणि मानसिक आरोग्य
IBS असलेल्या व्यक्तींमध्ये नैराश्य, चिंता आणि निद्रानाश यांची शक्यता जास्त असते.
उलट, हे मानसिक विकार IBS ची तीव्रता वाढवू शकतात.
🍁IBS vs IBD
IBS हा फंक्शनल विकार आहे,
तर IBD (Inflammatory Bowel Disease) हा दाहक विकार आहे.
घटक= IBS /IBD (Crohn / Ulcerative Colitis)
स्वरूप= कार्यात्मक/ दाहक
रक्तस्त्राव =नाही /असू शकतो
वजन कमी =दुर्मिळ /सामान्य
कर्करोगाचा धोका= नाही/ वाढतो
उपचार =जीवनशैली आणि आहार/ नियंत्रण औषधे , स्टेरॉइड्स ,शस्त्रक्रिया
IBS पूर्णपणे बरा करणे कठीण असले तरी नियंत्रण शक्य आहे.
▪️आहार नियम:
हलका, उष्ण, ताजा अन्न.
अति मसालेदार, तळकट, थंड पदार्थ टाळा.
दही, आंबट पदार्थ रात्री टाळावेत.
पुरेसे पाणी आणि झोप.
🍁आयबीएस प्रतिबंध
नियमित व्यायाम
तणाव कमी करणाऱ्या क्रिया (योग, प्राणायाम)
संतुलित आहार
नियमित झोप
अन्नाचे प्रमाण मर्यादित व नियमित वेळेत घेणे
▪️इरिटेबल बोवेल सिंड्रोम हा जीवघेणा विकार नाही,
पण योग्य निदान, आहार नियंत्रण, तणाव व् होमिओपॅथी उपचार पद्धती यांच्या साहाय्याने तो पूर्णपणे नियंत्रणात ठेवता येतो.
🔹संपर्कासाठी पत्ता🔸
⚕️श्री रामकृष्ण होमिओपॅथिक क्लिनिक.
🩺 डाॅ.महेश आखरे.
▪️( एम. डी.) होमिओपॅथी.
🔹पत्ता..... दू.न.१२४, श्री स्वामी समर्थ ,संकुल नांदुरा रोड ..खामगांव 🔹पिन ....४४४३०३.
🔹तालुका...खामगांव.🔹जिल्हा....बुलढाणा.
📞(अपॉइंटमेंट आणि कॉल करण्यासाठी.)
9️⃣4️⃣2️⃣3️⃣5️⃣6️⃣5️⃣6️⃣4️⃣8️⃣
🔹आपले रिपोर्ट्स..व आपली माहिती...9423565648..या व्हॉट्स अप नं वर पाठवावी.
🔹 टीप....( आपली केस हिस्टरी,घेऊन व आपले, रिपोर्ट्स बघून, आपणाशी फोन वर बोलुन,सुद्धा.
होमिओपॅथिक औषधी कुरियर करता येतील.)
🔹 9423565648 या न वर आपण कॉल करू शकता.
श्री रामकृष्ण होमिओपॅथिक क्लिनिक DrMahesh Akhare
