19/04/2026
جگەر گەورەترین ئەندامی ناوەوەی جەستەیە و بەرپرسە لە پاککردنەوەی خوێن لە ژەهر، دروستکردنی وزە، و هەرسکردنی خۆراک. بوونی بڕێکی کەم لە چەوری لە جگەردا ئاساییە، بەڵام ئەگەر ڕێژەی چەورییەکە لە ٥٪ بۆ ١٠٪ی کێشی جگەر زیاتر بوو، ئەوا کەسەکە تووشی نەخۆشی “چەوری جگەر” بووە.
بۆچی پێی دەوترێت نەخۆشییە بێدەنگەکە؟�لەبەر ئەوەی لە قۆناغەکانی سەرەتادا هیچ نیشانەیەکی دیاری نییە و کەسەکە هەست بە هیچ ئازارێک ناکات، تەنها لە ڕێگەی پشکنینی خوێن یان سۆنارەوە (Ultrasound) ئاشکرا دەبێت.
هۆکارەکانی تووشبوون بە چەوری جگەر:
١. خواردنی ناتەندروست: بەکارهێنانی بڕێکی زۆر لە شەکر (بەتایبەت شەکری ناو خواردنەوە گازی و شەربەتەکان)، شیرینی، و خواردنە خێراکان (Fast food).�
٢. قەڵەوی و کێشی زۆر: بەتایبەتی کۆبوونەوەی چەوری لە ناوچەی سک و کەمەردا.�
٣. کەمی جووڵە و وەرزش نەکردن.�
٤. نەخۆشی شەکرە (جۆری دووەم) و بەرزی پەستانی خوێن.�
٥. بەرزی ڕێژەی کۆلیسترۆڵ و چەورییە سیانییەکان لە خوێندا.
نیشانەکانی لە قۆناغە پێشکەوتووەکاندا:
ئەگەر نەخۆشییەکە پشتگوێ بخرێت و چارەسەر نەکرێت، ئەوا جگەر تووشی هەوکردن دەبێت و ئەم نیشانانە دەردەکەون:
* هەستکردن بە ماندووبوون و شەکەتییەکی بەردەوام.
* ئازار یان هەستکردن بە قورسایی لە بەشی سەرەوەی لای ڕاستی سک (ژێر پەراسووەکان).
* دابەزینی کێش بەبێ هۆکار.
* لە قۆناغە زۆر مەترسیدارەکاندا (کە پێی دەوترێت مۆمبوونی جگەر - Cirrhosis)، زەردبوونی پێست و چاو، و ئاوسانی سکی لێ دەکەوێتەوە.
چارەسەر و خۆپاراستن:
تا ئێستا هیچ دەرمانێکی تایبەت و سەدا سەد نییە بۆ چارەسەری چەوری جگەر، بەڵکوو چارەسەرەکە لە گۆڕینی شێوازی ژیاندا خۆی دەبینێتەوە، و بە خۆشحاڵییەوە ئەگەر زوو هەستی پێ بکرێت، جگەر دەتوانێت خۆی چاک بکاتەوە:
١. دابەزاندنی کێش: دابەزاندنی تەنها ٧٪ بۆ ١٠٪ ی کێشی جەستە، کاریگەرییەکی سەرسوڕهێنەری دەبێت لە
کەمکردنەوەی چەوری جگەر.�٢. گۆڕینی سیستەمی خۆراک
* وازهێنان لە شەکر و ئاردی سپی.
* زۆر خواردنی سەوزەوات، ماسی، چەرەسات و ڕۆنی زەیتوون.
* خواردنەوەی قاوەی تاڵ (بێ شەکر و شیر) سودێکی زۆری هەیە بۆ پاراستنی جگەر.
�٣. وەرزشکردن: ڕۆژانە لانی کەم ٣٠ خولەک ڕۆیشتن بەپێ یان وەرزشکردن، یارمەتی جەستە دەدات ئەو چەورییە زیادەیە وەک وزە بسووتێنێت.
