Matur og Munnur

16/07/2026

🍉 Að borða mat um munn er eitt það flóknasta sem við gerum. Öll skynfæri eru virkjuð og fjöldi vöðva og tauga taka þátt í því að athöfnin gangi snurðulaust fyrir sig.

🍉 Þegar föst fæða er kynnt fyrir barni verður að hafa í huga að barnið er að sjá matinn í fyrsta skipti. Það er því eðlilegt að þau fari varlega í að smakka og borða það sem þau þekkja ekki, rétt eins og við sem eldri erum gerum, við förum varlega í það að láta nýjan og framandi mat inn fyrir okkar varir. Viðbrögð barns þegar það sér nýjan mat getur verið vegna hræðslu. Þess vegna verðum við að vera viss um að barnið þoli ásýnd matsins, sem í boði er, og að vera í nálægð við hann.

🍉 Þegar það er ljóst að barn þolir matinn, er það næsta að meðhöndla hann - með áhöldum til að byrja með. Að snerta matinn með fingrum og höndum er annað þrep og það að þola lykt og geta lyktað af mat telst líka til þreps sem þarf að stíga. Ofurnæm börn þurfa oft ekki annað en að finna (matar)lykt til að þau kúgist eða jafnvel kasti upp. Þess vegna þurfum við líka að huga að því, hvort lyktin af matnum sé sterk ef barnið fæst ekki til að borða hann.

🍉 Síðustu þrepin snúa að því að smakka matinn og að endingu borða hann. Að smakka mat er ekki það sama og borða hann. Það er hægt að byrja að smakka með því að setja smá bragð af matnum á varir, sem barnið svo sleikir, á tungu, biti upp í munn og út aftur. Maturinn þarf ekki að fara niður í maga þegar barnið er að smakka. Maturinn fer hins vegar niður þegar barnið borðar matinn, sem búið er að smakka.

🍉 Þessi þrepaskipting er hugmyndafræði S-O-S-aðferðarinnar (Sequential-Oral-Sensory) og gott að hafa í huga ef barn er að fá eitthvað í fyrsta skipti eða fæst ekki til að borða ákveðinn mat með sérstakri áferð, lykt, bragði eða annað.

🍉 Gefum barninu tíma og höldum áfram að bjóða því allan mat :)

🍉✨ Sonja

11/07/2026

Gott að hafa í huga þessa dagana þegar rútínan á það til að skolast aðeins til 😃

Njótum þessara daga og samverustundanna 🧡

10/07/2026

💧 ,,Dropinn holar steininn" hefur verið nokkurs konar mantra mín á þessari vegferð um vitundarvakningu á þeim mikilvægu hlutverkum sem tungan sinnir og þeim áhrifum sem það hefur þegar hún nær ekki að sinna þeim.

💧 Málshátturinn ,,dropinn holar steinninn’’ þýðir að það sem er gert aftur og aftur skilar árangri með tímanum.

💧 Það er smá árangur en betur má ef duga skal 🧡

🧡 Þakklát fyrir ykkur sem hjálpið til við að hola steininn💧

🍉✨ Sonja

30/06/2026

Það er ekkert til sem heitir ,,eðlilegur” eða réttur skammtur þegar kemur að því að gefa barni mat á diskinn. Börn borða mismikið yfir daginn, borða kannski vel í dag en ekki svo mikið í gær. Matarrútína er mikilvæg yfir daginn því þá fær barnið að borða með reglulegu millibili til að seðja hungur, sem kannski eða kannski ekki, er farið að segja til sín.

Barn, sem á í erfiðleikum með að borða, einhverra hluta vegna, kvíðir matartíma eða kvíðir því að þurfa að sjá eða prófa eitthvað nýtt, finnur ekki fyrir hungri. Stress eða álag kemur í veg fyrir það.

Fyrir foreldra er mikilvægt að huga að því að þeir ákveða matseðilinn með það í huga að hafa a.m.k. eitthvað eitt í boði sem barnið borðar örugglega en annars er það sama í boði og fyrir aðra fjölskyldumeðlimi. Barnið hefur svo val um það hvort það borði það sem er í boði, hvort það smakki eitthvað sem það hefur aldrei prófað áður eða hvort það borði bara einn bita af þessu en 10 bita af hinu.

Börn sem smakka ,,nýjan” mat sjálfviljug eru líklegri til að smakka aftur seinna og jafnvel borða með bestu lyst til lengri tíma. Það er líka allt í lagi þó barninu líki ekki strax við það sem það smakkar, foreldrar verða að halda áfram að bjóða það og veita þannig fleiri tækifæri til smökkunar og aðlögunar á bragði, áferð, o.s.frv.

Afslappað andrúmsloft við matarborðið gerir allt auðveldara og þá á ég við að foreldrar ýta ekki við barninu að borða einn bita enn, að það sé ekki í boði að fara frá borðinu fyrr en það er allt búið á disknum, að bjóða verðlaun ef barnið borðar matinn o.s.frv. Umræður við matarborðið eiga að snúast um allt annað en mat og hvað er borðað eða ekki borðað.

,,Þú þarft ekki að borða þetta” er lykill að afslöppuðu andrúmslofti við matarborðið. Það tekur álagið af barninu að þurfa að gera eitthvað, sem það jafnan kvíður fyrir.

Staðfesta og að vera samkvæmur sjálfum sér í svörum til barna skiptir máli þegar kemur að álagsfríum matartíma 🧡

/Sonja 🍉

25/06/2026

Útlit og lögun góms getur skipt máli og haft áhrif á allskonar strax í upphafi.

Sameiginlegt markmið mismunandi fagaðila er að tungan finni sinn náttúrulega hvíldarstað.

Lokamarkmið:
Tungan hvílir uppi við góminn
Varir saman
Andað með nefinu

🧡

28/05/2026

Er ekki um að gera að endurnýta?

Þessar hugleiðingar fóru fyrst í loftið árið 2018 og eiga enn við þó að vitneskja og vitundarvakning sé mun meiri í dag.

Það er gott að hafa í huga að eftir 12 mánaða er snuð aðskotahlutur í munni. Aðskotahlutur því það kemur í veg fyrir að tungan nái að hvíla uppi við góminn.

Ef snuðnotkun telst meiri og yfir lengri tíma en góðu hófi gegnir, er vert að kanna undirliggjandi ástæður, t.d. stóra hálskirtla, stíft tunguband o.þ.h.

Ef það eru einhverjar vangaveltur, er velkomið að hafa samband 😊

🍉 Sonja

14/05/2026

Maí næstum hálfnaður og því ekki seinna vænna en að koma þessum pósti út.

Það eru allskonar vitundarvakningardagar og -mánuðir, sem eiga rætur út í hinn stóra heim og vel er hægt að heimfæra á Ísland .

Það vill svo til að maí er mánuðurinn til að vekja athygli á þremur öngum innan talmeinafræðinnar, angar sem koma gjarnan inn á mitt borð og ég þreytist ekki á að afla mér meiri þekkingar á:

🍉 Bernskuverkstol er ekki einfalt að greina þar sem einkenni skarast á við önnur afbrigði framburðarfrávika en nokkur sértæk einkenni eru sem þarf að horfa eftir til að geta staðfest hana.

🍉 Fæðuinntökuvandi barna hefur aukist undanfarin ár, sennilega með aukinni vitundarvakningu og auknum úrræðum en færni heilbrigðra barna til að meðhöndla mat og tyggja hefur dalað með árunum. Ekki bara hér heima heldur út um allan heim.

🍉 ARFID er átröskunarsjúkdómur, sem hefur fengið verðskuldaða athygli undanfarna mánuði. Talmeinafræðingar koma gjarnan að slíkum málum í gegnum teymisvinnu ásamt m.a. sálfræðingum og næringafræðingum.

Ef frekari upplýsinga er óskað er velkomið að hafa samband: [email protected]

Njótið maí 🧡
/SM

26/04/2026

🍉 Þegar tungubönd eru þess eðlis að þau hafi áhrif á hreyfigetu tungunnar þá eðlilega sinnir hún ekki að fullu hlutverki sínu. Hlutverk tungunnar eru m.a. að viðhalda U-laga gómi, meðhöndla mat og drykk, mynda málhljóð o.fl.

🍉 Það myndast hljóð þegar raddböndin slást saman.
Álag og ofreynsla á raddböndin geta leitt til sára og hnúta á þau, sem verður til þess að það er hægt að ,,missa" röddina.

🍉🍉 Það er alveg magnað hvað þessi litlu bönd geta haft mikil áhrif á lífsgæði okkar þegar þau virka ekki sem skyldi...

30/03/2026

Fór í spjall til Halldísar hjá Tröppur - hlaðvarp um mín hugðarefni 😊

Fyrir áhugasama er hægt að hlusta hér:
https://open.spotify.com/episode/5svJq9GzG6WuF5hanmshdj?si=ANIelK5iQkmiECSuEec4iw

Tröppur - hlaðvarp · Episode

24/03/2026

Tunga, varir, kjálki, loftvegur og taugakerfi. Allt spilar þetta stór hlutverk í athöfninni að tyggja mat. Þegar barn tyggur harðari og seigari áferðir, t.d. grænmeti eða kjöt,

🍉 er tungan á stöðugri hreyfingu í munninum til að
staðsetja bitann og að lokum þrýstist hún upp í góminn
til að kyngja honum*
🍉 halda varir matnum inni í munninum
🍉 hreyfist kjálkinn fram og til hliðanna (hringhreyfing)
🍉 eykst munnvatnsframleiðsla
🍉 stjórnar heilinn samhæfingu þess að tyggja og kyngja

Að tyggja hjálpar til við heilbrigðan vöxt og þroska kjálkans. Því mýkri sem fæðan er, þarf minna að tyggja hana sem þar með minnkar örvun fyrir tunguna og kerfið sem sér um að tyggja.

Kjálkinn segir til um hversu mikið pláss er fyrir tennur, fyrir tunguna uppi í gómnum og hversu opinn loftvegurinn er, sérstaklega í svefni. Ef tungan hvílir ekki uppi í gómnum, er hætta á að það dragi úr vexti kjálka og gómur verður hár og hvelfdur.

*Að því gefnu að hreyfifærni tungunnar sé óheft

✨Gott að muna:
Matur, sem þarf að tyggja, mótar andlitið.

🍉✨Sonja