28/07/2026
‼️Даршаа өөрсдөө бэлдэцгээе ‼️
Эрдэнэ шиш, Ногоон тэжээл , Халгай , лууль , шарилж
🌽 ДАРШИЙГ ХЭЗЭЭ, ЯАЖ ЗӨВ БЭЛТГЭЖ, МАЛДАА ХЭРХЭН ӨГӨХ ВЭ?
Манай орны хахир урт, хатуу өвөл, хаврын цагт малынхаа тарга хүчийг тогтоон барих, сүү саалийг нь таслахгүй байх хамгийн үр дүнтэй аргуудын нэг бол дарш юм.
Дарш бэлтгэх нь тийм ч хэцүү зүйл биш. Гол нь ургамлаа зөв үед нь хадах, чийгийг нь зөв тааруулах, сайн нягтруулах, агаараас бүрэн тусгаарлах гэсэн хэдхэн чухал зарчмыг баримтлах хэрэгтэй.
Ингээд дарш бэлтгэхээс эхлээд малдаа хэрхэн зөв өгөх хүртэлх бүх дарааллыг энгийнээр тайлбарлая. 👇
🌱 1. ДАРШИЙГ ХЭЗЭЭ БЭЛТГЭХ ВЭ?
Даршийг ургамал хэт хатаж, гандахаас өмнө бэлтгэнэ.
Ерөнхийдөө 8 дугаар сарын сүүлээс 9 дүгээр сарын дунд үе хүртэл тохиромжтой байдаг ч тухайн жилийн цаг агаар, ургамлын төрөл, ургалтаас шалтгаалан хугацаа өөр байж болно.
🌽 Эрдэнэ шишийн дарш хийх бол үр нь сүүнээс лавлаг төлөвт шилжиж эхэлсэн үед буюу үрийг хувааж үзэхэд дотор нь сүүн шүүс байхын зэрэгцээ бага зэрэг хатуу болсон үе нь тохиромжтой.
💧 2. ДАРШНЫ ЧИЙГИЙГ ЗӨВ ТААРУУЛАХ НЬ ХАМГИЙН ЧУХАЛ
Даршны чанарт хамгийн их нөлөөлдөг зүйл бол чийг юм.
Ерөнхийдөө даршлах түүхий эд 65–70% орчим чийгтэй, 30–35% орчим хуурай бодистой байвал тохиромжтой.
Чийгийг ойролцоогоор шалгах энгийн арга:
👉 Хэрчсэн өвсөө атгаад чанга базна.
* Гараас ус дуслахгүй
* Атгасан өвс буцаад задрахгүй, бөөгнөрсөн хэвээр байвал
чийг нь ерөнхийдөө тохиромжтой гэж үзэж болно.
❗ Хэт нойтон байвал исэлт буруу явагдаж, муухай үнэртэй болох, чанар муудах эрсдэлтэй.
❗ Хэт хуурай байвал сайн нягтруулахад хэцүү болж, завсраар нь агаар орж хөгц үүсэх эрсдэлтэй.
Хэрэв өвс хэт нойтон байвал хадсаны дараа талбай дээр нь хэсэг хугацаанд сэврээж, дараа нь даршилна.
🔪 3. ӨВС, ТЭЖЭЭЛЭЭ ХЭРЧИХ
Даршлах түүхий эдээ ойролцоогоор 1–3 см урттай хэрчихэд тохиромжтой.
Хэрчсэн тэжээл:
✅ Нягтруулахад амар
✅ Агаарын завсар бага үлдэнэ
✅ Ургамлын шүүс сайн ялгарна
✅ Исэлт жигд явагдана
✅ Мал идэхэд тохиромжтой болно
🕳️ 4. ДАРШНЫ НҮХ, САВНЫ БАГТААМЖИЙГ ТООЦОХ
Даршаа хийх нүх, сав эсвэл зориулалтын уут, баглаа боодлоо урьдчилан бэлдэнэ.
Зөв нягтруулсан даршны 1 м³ эзэлхүүнд ойролцоогоор 600–700 кг тэжээл багтах боломжтой.
Жишээлбэл:
👉 1 тонн дарш хийхээр төлөвлөж байгаа бол ойролцоогоор 1.5–1.6 м³ орчим багтаамж шаардлагатай гэж тооцож болно.
Гэхдээ бодит багтаамж нь тэжээлийн төрөл, чийг болон хэр сайн нягтруулснаас хамаарч өөрчлөгдөнө.
🚜 5. ХЭРЧСЭН ӨВСӨӨ САЙН НЯГТРУУЛАХ
⚠️ ЭНЭ БОЛ ДАРШНЫ ХАМГИЙН ЧУХАЛ ҮЕ!
Хэрчсэн өвсөө нүхэндээ нэг дор овоолоод орхиж болохгүй.
Ойролцоогоор 20–30 см-ийн үеэр хийж, үе бүрийг сайтар нягтруулна.
🚜 Трактороор
🐎 Мориор
👣 Эсвэл тохирох аргаар
- Даршны уутанд хийж бэлтгэж байгаа бол - Тоос соруулагчаар агаарын соруулаад гаргах нь шилдэг арга ( тоос сохогч бдаг бол )
аль болох сайн нягтруулж, тэжээлийн завсар дахь агаарыг гаргана.
Даршны хамгийн том дайсан бол АГААР.
Тиймээс аль болох агаарын завсар үлдээлгүй маш сайн нягтруулах хэрэгтэй.
🛡️ 6. ДАРШИЙГ АГААР, УСНААС БҮРЭН ТУСГААРЛАХ
Нүхээ дүүргэж, сайтар нягтруулсны дараа даршаа зузаан, бат бөх гялгар плёнкоор аль болох агаар оруулахгүйгээр битүүмжилнэ.
Дээрээс нь:
🛞 Хуучин дугуй
🪨 Эсвэл тохирох дарагч материал
ашиглан плёнкоо сайтар дарж өгч болно.
⚠️ Гаднаас агаар болон ус нэвтэрвэл даршны чанар муудаж, хөгцрөх, ялзрах эрсдэлтэй.
⏳ 7. ДАРШ ХЭЗЭЭ БЭЛЭН БОЛОХ ВЭ?
Дарш хийсэн маргааш нь шууд малдаа өгдөггүй.
Битүү, агааргүй орчинд сүүн хүчлийн бактериудын үйл ажиллагааны үр дүнд исэлт явагдаж, тэжээл дарш болон боловсордог.
Ерөнхийдөө бүрэн боловсрох хүртэл 30–45 хоног шаардлагатай.
Тиймээс 9 дүгээр сард хийсэн дарш 10 дугаар сарын сүүл, 11 дүгээр сараас эхлэн хэрэглэхэд тохиромжтой болсон байдаг.
Зөв бэлтгэсэн дарш нь:
✅ Тааламжтай исгэлэн үнэртэй
✅ Өнгө нь хэвийн
✅ Хэт өмхий, ялзарсан үнэргүй
✅ Мал дуртайяа иддэг байх ёстой.
🥄 8. ДАРШИЙГ ОНГОЙЛГОЖ, МАЛД ӨГӨХДӨӨ
Даршаа онгойлгосныхоо дараа аль болох цэвэрхэн ажиллах хэрэгтэй.
Нэг булангаас нь эхлээд босоо чиглэлээр нь жигд авч хэрэглэнэ.
Ил гарсан дарш агаарт удаан байвал чанар нь муудаж, хөгц үүсэх эрсдэлтэй тул өдөр бүр хэрэглэх хэмжээгээр нь авч, онгойлгосон хэсгийг аль болох бага байлгана.
🌾 9. ДАРШТАЙ ХАМТ ХУУРАЙ ӨВСӨӨ ЗААВАЛ ӨГӨӨРЭЙ!
Мал бол хивэгч амьтан. Тиймээс дарш шиг зөөлөн, исгэлэн тэжээлээс гадна урт ширхэглэгтэй бүдүүн тэжээл хэрэгтэй.
Дарш өгч байгаа үед:
🌾 Хуурай өвс
🌾 Хадлан
🌾 Сүрэл зэрэг
бүдүүн тэжээлийг мөн зохистой хэмжээгээр өгнө.
Ингэснээр гүзээний үйл ажиллагаа хэвийн явагдаж, мал тогтмол хивж, тэжээлээ зөв боловсруулна.
Энгийнээр хэлбэл дарш + хуурай өвс + бусад шаардлагатай тэжээлийг зөв хослуулах нь хамгийн зөв.
❗ ДАРШ БЭЛТГЭХДЭЭ ЭНЭ 5 ЗҮЙЛИЙГ МАРТАВ!
1️⃣ Түүхий эдээ зөв үед нь бэлтгэх
2️⃣ Чийгийг нь зөв тааруулах
3️⃣ 1–3 см орчим хэмжээтэй зөв хэрчих
4️⃣ Агаар оруулахгүйгээр маш сайн нягтруулах
5️⃣ Сайн битүүмжилж, агаар ус нэвтрүүлэхгүй хадгалах
Эдгээрийг зөв хийж чадвал дарш бэлтгэх ажил тийм ч хэцүү биш.
🌽 Дарш бол өвөл, хаврын хүнд үед малын тарга хүчийг хадгалах, ашиг шимийг тогтвортой байлгахад чухал тэжээлийн нэг юм.
🌱 ТЭГЭЭД ДАРШ БЭЛТГЭХЭД ЮУ ХЭРЭГТЭЙ ВЭ?
🌾 Ногоон тэжээл, эрдэнэ шиш, өвс, халгай зэрэг түүхий эдээ зөв үед нь бэлтгэнэ.
🔪 Хэрчигч машинаар зөв хэмжээгээр нь хэрчиж бэлтгэвэл ажлыг хөнгөвчилж, цаг хүчээ хэмнэнэ.
🌿 Харин талбайн ногоон тэжээл, өвсөө хадуураар хурдан хадаж, дараагийн шатны бэлтгэлээ эхлүүлж болно.
🛍️ Бэлтгэсэн тэжээлээ хадгалахдаа зориулалтын даршны уут ашиглан агаар оруулахгүй сайтар битүүмжлэх нь хадгалалтын чанарт чухал.
Өөрөөр хэлбэл:
🌿 ХАДУУР → Тэжээлээ бэлтгэнэ
🔪 ХЭРЧИГЧ → Зөв хэмжээгээр хэрчинэ
🛍️ ДАРШНЫ УУТ → Битүүмжилж хадгална
Ингээд л зун, намрын хөдөлмөрөө өвөл, хаврын тэжээлийн нөөц болгон хадгалж чадна. 🌾
🌱 Тэжээлээ зөв бэлтгэе.
🐄 Малаа өвөл, хаварт нь өнтэй оруулъя.
💪 Өнөөдрийн хөдөлмөр — маргаашийн малын тэжээл.
Нэг удаа зөв технологиор гардан хийж үзээд сурчихвал дараагийн жилүүдэд улам хялбар болно.
Мал сүрэг тань тарга тэвээрэгтэй, өвөл хаврыг өнтэй давахын эх үндэс нь зун, намрын бэлтгэлээс эхэлдэг.
🌾 Өнөөдөр тэжээлээ бэлдэж чадвал маргааш малаа тэжээж чадна.
🐄 Малчин таны хөдөлмөрт амжилт хүсье!
