09/05/2026
Jagorar Iyaye don Fahimtar Alamomin Halayya da na Jiki na Matashiyar da aka Fara Nema
Wannan bayanin an tsara shi ne daga mahangar kwararru a fannin Masana Halayyar Dan Adam (Psychologist) da kuma Masanan Lafiyar Jima'i (S*x Therapist) domin taimaka wa iyaye fahimtar sauye-sauyen da ke faruwa da 'ya'yansu matasa.
1. Alamomi masu Alaƙa da Halayya da Ruhi A kimiyance, matashiya kan fuskanci wani irin nauyi a zuciya lokacin da take ƙoƙarin boye wani babban sirri kamar jima'i. Ga abubuwan da ya kamata a lura da su:
Yawan Kebewa ita Kaɗai da kuma Boye-boye ko Nuƙu-nuƙu da Ƙumbiya-ƙumbiya: Idan yarinya ta fara garkame kofa a kowane lokaci, ko kuma tana firgita idan aka shigo dakinta ba zato ba tsammani ta yi wnai wuri-wuri da.ƙifo-ƙifi da idanu. Haka kuma, idan aka lura tana nuna tsananin kula da kaffa-kaffa ga wayarta (kamar sanya lambobin tsaro na sirri da take canjawa akai-akai).
Sauyawar Yanayi: Bincike ya nuna cewa matasan da ke jima'i a boye s**an kasance cikin matsamanciyar damuwa ko fushi na ba gaira babu dalili saboda tsoron kada asirinsu ya tonu ko kuma fargabar daukar cikin shege.
Canjin Ƙawayei: Tana iya fara nisantar kawayenta na kwarai, ta fara mu'amala da wadanda s**a girme ta ko wadanda suke da halaye na 'yanci da ya wuce kima.
Karya da Yaudara: Idan yarinya ta fara yawan bayar da hujjoji marasa tushe na inda ta tafi ko kuma tana yawan latti wajen dawowa gida daga makaranta, to tabbas akwai lauje cikin naɗi, ba mamaki tuni har an fara bata lambar ɗakin hotel tana kai kanta wasu ƙattin banza suna sanƙama son ransu.
2. Alamomin Jiki: A bisa ga mad9garar masana lafiyar jima'i, muna ba da shawarar lura da wadannan batutuwa na zahiri:
Sauyi a Tsarin Al'ada (Menstrual Changes): Damuwa da fargaba na iya sa al'adar matashiya ta rinka rikice wa. Haka kuma, idan ta fara amfani da kwayoyin hana daukar ciki a asirce, hakan na iya canza tsarin jikinta.
Alamomi a Fata : Lura da shatun mazauni ko "hickeys" (shatun tsotsa) a wuya, kirji, ko cinyoyi. Yawancin matasa s**an rinka sanya tufafi masu rufe jiki sosai (ko da kuwa lokacin zafi ne) domin boye wadannan alamomin.
Rashin Jin Dadi a Gabobi: Idan tana yawan korafin ciwon mara, radadi lokacin yin fitsari, ko kuma kaikayin gaba. Wadannan na iya zama alamomin rauni ko kuma kamuwa da cututtukan da ake dauka ta hanyar jima'i (STIs).
Samun Abubuwan Boye: Kamar samun ledar kwararo roba (condoms), kwayoyin hana daukar ciki na gaggawa (emergency pills), ko magungunan wanke sanyi a cikin jakarta ko dakin baccinta, ko magungunan da matan aure suke kira na gyara don kumbura sha'awa da.ƙarin ni'ima a ɗakinta ko jakarta.
Sauyi a Fatar Jiki: Aɓinda mutane da yawa basu sani ba shi ne shi jima'i kamar chemistry ne. Harka ce mai cike da tasirim wasu sinadarai daban-daban masu kowa sauyi mabayyanina jikin duk wadda ake saduwa da ita. Ruwan namiji kan bayar da wasu manyan sinadarai da ke aiki kai tsaye a jikin wadda s**a sadu da ita kai tsaye, ko kuma su tunzura jikinta ya fara zubar da ruwan wasu sunadarai masu sauya yanayin sheƙin fata da alamun ni'ima da jin daɗi a jikinsu ba tare da ma sun sani ba. Amma sai dai kuma duk masana da manya fa suna gani sun san komai sai dai su ja baki su yi shuru ko suyi addu'ar Allah ya shirya a zuci.
3. Matakan Da Ya Kamata Iyaye Su Dauka Maimakon yin fada ko hukunci mai tsanani, kwararru suna ba da shawarar:
Tattaunawa ta Hikima: Kada ku tuhume ta kamar mai laifi. Ku nuna mata cewa kun lura da canjin yanayinta kuma kuna son taimaka mata ne.
Ilimantarwa: Ku ba ta sahihin ilimin jima'i (S*x Education) da illolinsa na addini, zamantakewa, da kuma lafiya (kamar ciki da cututtuka).
Gina Alaƙar ta Aminci: Matashiya za ta daina boye sirrikanta ne kawai idan tana jin cewa iyayenta abokantaka ta janta a jiki za su nuna mata, ba wai tsana ko cin mutunci ba.
Lura: Wadannan alamomin ba lallai ne su zama tabbataccen shaida a kowane lokaci ba, domin wasu cututtuka ko matsalolin tashen balaga kan iya janyo wasu daga cikinsu. Neman shawarar likita ko masanin halayya shi ne abu mafi a'ala.
Mutum ake kiwo ba dabba ba.
Allah ya shiga tsakanin nagari da miyagu!
