18/05/2026
Sango jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọba tó gbajúgbajà jù lọ nínú ìtàn Yorùbá àti Oyo Empire. Ọ̀pọ̀ ènìyàn tún ń bọ̀ ọ́ gẹ́gẹ́ bí òrìṣà àrá àti mànàmáná. Wọ́n gbà pé Sàngó jẹ́ ọmọ Oranmiyan àti arákùnrin Ajaka.
Lẹ́yìn tí Ajaka fi ìtẹ́ sílẹ̀ nítorí pé àwọn jagunjagun Ọ̀yọ́ rí i gẹ́gẹ́ bí ẹni pẹ̀lẹ́ ju, wọ́n fi Sàngó jókòó lórí ìtẹ́ Aláàfin Ọ̀yọ́. Sàngó di ọba alágbára tó mọ̀ nípa ogun, ìṣàkóso àti ìbẹ̀rù ọ̀tá. Ní àkókò ìjọba rẹ̀, agbára Ọ̀yọ́ pọ̀ sí i gan-an.
Ìtàn Yorùbá sọ pé Sàngó ní agbára àrà òrun àti iná. Wọ́n gbà pé ó lè pe mànàmáná láti ọ̀run, kí ó sì fi jẹ àwọn ọ̀tá rẹ̀ níyà. Ìdí nìyẹn tí a fi mọ̀ ọ́ gẹ́gẹ́ bí òrìṣà àrá títí di òní.
Sàngó ní àwọn aya olókìkí mẹ́ta:
Oya
Oshun
Oba
Àwọn ìtàn ìbílẹ̀ Yorùbá ní ọ̀pọ̀ àlàyé nípa àwọn aya wọ̀nyí àti bí wọ́n ṣe ní ipa nínú ìgbésí ayé Sàngó.
Wọ́n tún sọ pé Sàngó ní àwọn ọmọ-ogun tó lagbara gan-an, ó sì máa ń lo agbára àti òye láti ṣẹgun àwọn ọ̀tá Ọ̀yọ́. Ṣùgbọ́n agbára àti ìbínú rẹ̀ tún fa ìṣòro sílẹ̀ nígbà míì.
Nínú ọ̀kan lára àwọn ìtàn tó gbajúgbajà, wọ́n sọ pé Sàngó lo agbára iná tó pọ̀ ju, tí ó sì pa díẹ̀ lára àwọn ọmọ ìlú rẹ̀ láìmọ̀ọ́mọ̀. Ìṣẹ̀lẹ̀ náà mú kí ọ̀pọ̀ ènìyàn bẹ̀rù rẹ̀, tí ó sì ní ìbànújẹ́ gidigidi.
Àwọn ìtàn kan sọ pé lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀ náà, Sàngó fi ìtẹ́ sílẹ̀, ó sì lọ kúrò ní Ọ̀yọ́. Nígbà tó dé ibi kan tí wọ́n ń pè ní Koso, wọ́n gbà pé ó parí ayé rẹ̀ níbẹ̀. Ṣùgbọ́n àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀ kò gba pé ó kú bí ènìyàn lasan. Wọ́n sọ pé:
“Oba kò so”
ìtúmọ̀ rẹ̀ ni pé “ọba náà kò dá ara rẹ̀ lóró.”
Láti inú gbolóhùn yẹn ni orúkọ “Kòsò” ti wá, ibi tí wọ́n ṣi ń bọ̀ Sàngó títí di òní.
Lẹ́yìn ikú tàbí ìparí ayé rẹ̀, Sàngó di òrìṣà tó gbajúgbajà jù lọ ní Ilẹ̀ Yorùbá. Àwọn olùbọ̀ rẹ̀ wà ní Nigeria, Benin, Brazil, Cuba àti ọpọlọpọ ibi míì tí àwọn ọmọ Yorùbá dé ní àsìkò ẹrú.
Títí di òní, Sàngó jẹ́ àpẹẹrẹ agbára, ìgboyà àti àṣẹ nínú àṣà Yorùbá, àwọn àjà, bàtá àti orin ìbílẹ̀ sì máa ń yin orúkọ rẹ̀.
