Dr Santosh Subedi

03/07/2026

📋 यदि तपाईंको eGFR 20 ml/min भन्दा कम छ र तपाईंको नेफ्रोलोजिस्टले अझैसम्म डायलाइसिसको विस्तृत योजना बनाउने विषयमा छलफल गर्नुभएको छैन भने — यो जानकारी अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ।
उच्च आय भएका देशहरूमा पनि करिब ४०% बिरामीहरू आकस्मिक (Emergency) अवस्थामा डायलाइसिस सुरु गर्न बाध्य हुन्छन्।
उनीहरू अस्पताल आइपुग्दा:
शरीरमा अत्यधिक पानी जमेको हुन्छ (Fluid overload)
युरेमियाका कारण निकै बिरामी हुन्छन्
कतिपयमा मानसिक अन्योल वा बेहोसजस्तै अवस्था हुन्छ
डायलाइसिसका लागि आवश्यक स्थायी पहुँच (Access) तयार गरिएको हुँदैन
कुन प्रकारको डायलाइसिस गर्ने भन्ने निर्णय गरिएको हुँदैन
परिवार मानसिक र व्यवहारिक रूपमा तयार हुँदैन
कुनै स्पष्ट योजना हुँदैन।
फलस्वरूप उनीहरूले तुरुन्तै अस्थायी केन्द्रीय शिरा क्याथेटर (Temporary Central Venous Catheter) मार्फत डायलाइसिस सुरु गर्नुपर्छ, जसमा संक्रमणको जोखिम धेरै हुन्छ र डायलाइसिसको गुणस्तर पनि कम हुन सक्छ।
अस्पतालबाट डिस्चार्ज भएपछि पनि उनीहरू आर्थिक, मानसिक, पारिवारिक तथा चिकित्सकीय रूपमा तयार नभई जीवनको ठूलो परिवर्तनसँग जुध्न बाध्य हुन्छन्।
यो दुर्भाग्य होइन—यो समयमै योजना नबनाएको परिणाम हो।
अनुसन्धानले स्पष्ट देखाएको छ कि योजना बनाएर डायलाइसिस सुरु गर्ने बिरामीहरूको स्वास्थ्य परिणाम आकस्मिक रूपमा सुरु गर्ने बिरामीहरूको तुलनामा धेरै राम्रो हुन्छ।
⏰ किन समयमै योजना बनाउनु अत्यन्त आवश्यक छ?
जब eGFR लगभग 20 ml/min भन्दा कम हुन्छ, त्यसबेला डायलाइसिसको तयारी सुरु गर्ने उपयुक्त समय हुन्छ।
यस अवधिमा गर्नुपर्ने कामहरू:
• AV Fistula बनाउने
शल्यक्रिया पछि फिस्टुला परिपक्व हुन ६ हप्तादेखि ६ महिनासम्म लाग्न सक्छ। असफल भए पुनः शल्यक्रिया गर्न समय लाग्छ।
• मिर्गौला प्रत्यारोपण (Kidney Transplant) को मूल्याङ्कन
डायलाइसिस सुरु हुनुभन्दा अघि प्रत्यारोपण गर्न सकिए परिणाम अझ राम्रो हुन्छ। यसको सम्पूर्ण मूल्याङ्कनमा धेरै महिना लाग्न सक्छ।
• हेपाटाइटिस B खोप
तीन मात्रा (Dose) पूरा गर्न करिब ६ महिना लाग्छ। CKD बढ्दै जाँदा खोपको प्रभाव पनि कम हुन सक्छ।
• कुन प्रकारको डायलाइसिस गर्ने भन्ने निर्णय
HD, PD वा Conservative Kidney Management (CKM) मध्ये कुन उपयुक्त हुन्छ भन्ने निर्णय सोचविचार गरेर गर्नुपर्छ।
• आर्थिक तथा पारिवारिक तयारी
रोजगारी, बीमा, घरको व्यवस्था, आर्थिक योजना, सामाजिक सहयोग आदि समयमै मिलाउनुपर्छ।
eGFR 20 हुँदा योजना सुरु गर्ने बिरामीसँग विकल्प हुन्छ। eGFR 5 हुँदा प्रायः आपतकालीन अवस्था मात्र बाँकी रहन्छ।
📋 डायलाइसिस सुरु गर्नु अघि गर्नुपर्ने ७ महत्त्वपूर्ण तयारी
✅ १. आफ्नो लागि उपयुक्त उपचार विधि (Modality) छनोट गर्नुहोस्
(क) हेमोडायलाइसिस (Hemodialysis)
हप्तामा सामान्यतया ३ पटक
प्रत्येक पटक ३.५–५ घण्टा
अस्पताल वा घरमै गर्न सकिने
AV Fistula, Graft वा Catheter आवश्यक
यो निश्चित तालिका रुचाउने बिरामीका लागि उपयुक्त हुन्छ।
(ख) पेरिटोनियल डायलाइसिस (Peritoneal Dialysis)
घरमै गर्न सकिने
CAPD वा APD (Cycler) मार्फत
बढी स्वतन्त्रता
काम गर्ने तथा यात्रा गर्ने बिरामीका लागि राम्रो विकल्प
(ग) Conservative Kidney Management (CKM)
विशेषगरी धेरै उमेर भएका वा धेरै अन्य रोग भएका बिरामीमा डायलाइसिसभन्दा लक्षण नियन्त्रण र जीवनको गुणस्तरमा ध्यान दिने उपचार।
यो पनि सम्मानजनक र उचित विकल्प हुन सक्छ।
✅ २. डायलाइसिस Access समयमै तयार गर्नुहोस्
यदि HD गर्ने योजना छ भने:
AV Fistula बनाउन भास्कुलर सर्जनसँग समयमै भेट्नुहोस्।
यदि PD गर्ने योजना छ भने:
PD Catheter समयमै राख्नुपर्छ।
✅ ३. मिर्गौला प्रत्यारोपणको मूल्याङ्कन गराउनुहोस्
आफ्नो नेफ्रोलोजिस्टलाई सोध्नुहोस्:
"के मलाई अहिले नै Kidney Transplant Center मा Referral गर्न मिल्छ?"
यसले भविष्यमा प्रत्यारोपणको अवसर बढाउँछ।
✅ ४. Hepatitis B खोप पूरा गर्नुहोस्
डायलाइसिस गर्ने बिरामीमा Hepatitis B संक्रमणको जोखिम बढी हुन्छ।
सोध्नुहोस्:
मैले Hepatitis B Vaccine लगाएको छु?
मेरो Antibody स्तर कति छ?
Booster आवश्यक छ?
✅ ५. खानपानको योजना परिवर्तन गर्नुहोस्
Hemodialysis पछि
Protein बढाउनुपर्छ (१–१.२ g/kg/day)
Potassium नियन्त्रण आवश्यक हुन सक्छ
Fluid नियन्त्रण
Phosphate नियन्त्रण
Peritoneal Dialysis पछि
Protein बढी आवश्यक हुन्छ
Potassium र Fluid मा केही बढी स्वतन्त्रता हुन सक्छ।
Renal Dietitian सँग डायलाइसिस सुरु हुनु अघि नै भेट्नु राम्रो हुन्छ।
✅ ६. आर्थिक तथा रोजगारीको योजना बनाउनुहोस्
सोच्नुपर्ने विषयहरू:
काम जारी राख्न सकिन्छ?
कामको समय परिवर्तन गर्नुपर्ने हुन्छ?
स्वास्थ्य बीमाले खर्च धान्छ?
सरकारी सुविधा वा Disability Benefit पाइन्छ?
घरमा Home Dialysis गर्न आवश्यक ठाउँ छ?
आवश्यक परे Renal Social Worker सँग भेट्नुहोस्।
✅ ७. मानसिक रूपमा तयारी गर्नुहोस्
डायलाइसिस सुरु गर्नु जीवनको ठूलो परिवर्तन हो।
डर, चिन्ता, दुःख, रिस—यी सबै सामान्य भावना हुन्।
अनुसन्धानले देखाएको छ कि:
Pre-dialysis शिक्षा लिने
मनोपरामर्श (Counselling)
Peer Support Group मा सहभागी हुने
परिवारलाई तयारीमा सहभागी गराउने
बिरामीहरूमा Depression कम हुन्छ, उपचार राम्रोसँग पालन हुन्छ र जीवनको गुणस्तर राम्रो हुन्छ।
💙 अन्तिम सन्देश
डायलाइसिस सुरु गर्नु जीवनको अन्त्य होइन।
धेरै बिरामीहरूले डायलाइसिस सुरु गरेपछि वर्षौँपछि पहिलो पटक आफूलाई पहिलेभन्दा धेरै राम्रो महसुस गर्छन्, किनकि शरीरमा जम्मा भएका विषाक्त पदार्थ हट्न थाल्छन्।
तर तयारी गरेर सुरु गरिएको डायलाइसिस र आकस्मिक रूपमा सुरु गरिएको डायलाइसिस बीचको फरक अत्यन्त ठूलो हुन्छ।
यदि तपाईं वा तपाईंको परिवारमा कसैको CKD Stage 4 वा Stage 5 छ भने आजैदेखि योजना बनाउन सुरु गर्नुहोस्।
✔ आफ्नो नेफ्रोलोजिस्टसँग खुला रूपमा छलफल गर्नुहोस्।
✔ आवश्यक Referral समयमै गराउनुहोस्।
✔ आफ्नो उपचारको निर्णय आफैँ बुझेर लिनुहोस्।
तपाईं सुरक्षित, जानकारीपूर्ण र सम्मानजनक रूपमा डायलाइसिस सुरु गर्ने अधिकार राख्नुहुन्छ।

23/06/2026

Nephrons and the subtle homeostasis

19/05/2026

05/05/2026

एउटा फिस्टुला बाहिरबाट सानो देखिन सक्छ… तर धेरै डायलाइसिस बिरामीहरूका लागि यो जीवनरेखा बन्छ। 💚
AV फिस्टुला भनेको एउटा धमनी (artery) र शिरा (vein) लाई जोडेर बनाइने पहुँच हो, प्रायः हातमा। यसले शिरालाई बलियो बनाउँछ र हेमोडायलाइसिसका लागि पर्याप्त रगतको प्रवाह सुनिश्चित गर्छ।
त्यो हल्का धड्कन वा कम्पन जुन तपाईंले देख्न वा महसुस गर्न सक्नुहुन्छ, त्यसलाई “थ्रिल (thrill)” भनिन्छ। यो रगत सही रूपमा बगिरहेको संकेत हो। धेरै बिरामीहरूका लागि, दैनिक रूपमा त्यो थ्रिल जाँच गर्नु आफ्नो डायलाइसिस जीवनरेखा जोगाउने महत्वपूर्ण भाग बन्छ।
तर प्रत्येक फिस्टुलालाई हेरचाह चाहिन्छ: त्यो हातमा दबाब नदिनुहोस्, त्यही हातमा ब्लड प्रेसर ननाप्नुहोस् वा सुई नलगाउनुहोस् (जबसम्म स्वास्थ्यकर्मीले सिफारिस नगरेको भए), र दुखाइ, सुन्निनु, रातोपन, रगत बग्नु, झमझमाहट (numbness), वा थ्रिलमा परिवर्तन आएमा वा हराएमा तुरुन्त जानकारी दिनुहोस्।
फिस्टुला “साधारण शिरा” मात्र होइन।
हरेक दिन आफ्नो एक्सेस जोगाइरहेका सबै डायलाइसिस योद्धाहरूलाई — हामी तपाईंलाई सम्मान गर्छौं। 💚