10/02/2026
‘ग्यास्ट्रिक’ ठानेको त्यो छातीको दुखाइ: ३२ वर्षीय रमेशको कथा (एक डाक्टरको डायरी)
स्थान: इमर्जेन्सी कक्ष (काठमाडौंको एक व्यस्त अस्पताल)।
समय: दिउँसोको ३ बजे।
पहिला-पहिला हामी मेडिकल कलेजमा पढ्दा ‘हृदयघात’ (Heart Attack) भनेको ६० वर्ष कटेका वा बूढापाकालाई हुने रोग भनेर पढ्थ्यौं। तर, अहिले समय बदलिएको छ— र यो बदलाव डरलाग्दो छ।
इमर्जेन्सीको ढोकाबाट एउटा स्ट्रेचर हतार-हतार भित्र छिराइयो। बिरामी थिए— रमेश (नाम परिवर्तन), उमेर जम्मा ३२ वर्ष। सुकिला लुगा, बैंकको कर्मचारी जस्तो देखिने स्मार्ट हुलिया। तर, अहिले उनी अचेत थिए, अनुहार निलो भइसकेको थियो।
घटनाको दृश्य:
उनका साथीहरूले आत्तिँदै भने, "डाक्टर साब! अफिसमा काम गर्दागर्दै एक्कासी छाती दुख्यो भनेर ढल्यो। बिहानदेखि ‘ग्यास्ट्रिक भयो’ भन्दै तातो पानी र इनो (Eno) खाँदै थियो।"
मैले तुरुन्तै उनको नाडी (Pulse) छामें— एकदमै कमजोर थियो। मोनिटरमा हेर्दा मुटुको चाल अनियमित (Arrhythmia) देखियो। हामीले तुरुन्तै ईसीजी (ECG) गर्यौं। रिपोर्ट हेर्दा मेरो जीउ सिरिङ्ग भयो— Massive Heart Attack (ठूलो हृदयघात)।
उपचार र तनाव :
त्यो ३२ वर्षको युवाको मुटु बन्द हुने अवस्थामा थियो। हामीले सीपीआर (CPR) सुरु गर्यौं। ‘शक’ (DC Shock) दियौं। करिब १५ मिनेटको निरन्तर संघर्षपछि बल्ल उसको मुटुको धड्कन अलिकति स्थिर भयो। हामीले उनलाई तुरुन्तै क्याथल्याब (Cath Lab) मा लगेर बन्द भएको नसा खुलाउन एन्जियोप्लास्टी (Angioplasty) गर्यौं।
उनको मुटुको मुख्य नसा (LAD) १००% बन्द थियो। सोच्नुस् त, जम्मा ३२ वर्षको उमेरमा!
अप्रेसन थिएटर बाहिर उनकी श्रीमती थिइन्, काखमा २ वर्षको छोरो थियो। म बाहिर निस्कँदा उनी दौडिएर आइन्, "डाक्टर साब, उहाँलाई केही त हुँदैन नि? उहाँलाई त केही रोग थिएन, अलि-अलि ग्यास्ट्रिक मात्र हो भन्नुहुन्थ्यो।"
यो "ग्यास्ट्रिक मात्र हो" भन्ने वाक्यले कति नेपालीको ज्यान लिएको होला? मैले उनलाई सम्झाउँदै भनें, "बहिनी, उहाँको मुटुमा ठूलो अट्याक भएको छ। हामीले नसा त खोल्यौं, तर खतरा अझै टरेको छैन।"
ती बहिनीको अनुहारमा जुन अविश्वास थियो, त्यो म कहिल्यै बिर्सन सक्दिनँ। "३२ वर्षमा पनि हार्ट अट्याक हुन्छ र डाक्टर साब?" उनको प्रश्नले हाम्रो समाजको अज्ञानतालाई झस्काइदियो।
आर्थिक क्षति र जीवनशैली (Financial Loss and Lifestyle)
रमेशको जागिर राम्रो थियो होला, तर यो घटनाले उनको आर्थिक र पारिवारिक जीवनमा भूकम्प ल्याइदियो।
उपचार खर्च: एन्जियोप्लास्टी, आईसीयू बसाई र जीवनभर खानुपर्ने औषधिले लाखौंको खर्च।
भविष्यको चिन्ता: अब रमेशले पहिलाको जस्तो सक्रिय भएर काम गर्न सक्ने छैनन्। उनको मुटुको कार्यक्षमता (Ejection Fraction) घटेको छ। सानो बच्चा र श्रीमतीको जिम्मेवारी अब अझ भारी हुनेछ।
किन भयो यस्तो?
पछि बुझ्दा थाहा भयो— रमेशको जीवनशैली नै उसको दुश्मन बनेको रहेछ।
तनाव (Stress): अफिसको टार्गेट पूरा गर्ने प्रेसर।
खानपान: दिउँसो खाजा सधैं म:म, चाउमिन वा तेलमा तारेको क्यान्टिनको खाना।
चुरोट: दिनको ४-५ खिल्ली ‘टेन्सन कम गर्न’ भनेर पिउने बानी।
व्यायाम: "फुर्सद नै छैन" भन्ने बहाना।
डाक्टरको चेतावनी:
रमेश त बाँचे, तर सबै रमेशहरू यति भाग्यमानी हुँदैनन्। इमर्जेन्सी वार्डमा हरेक हप्ता म यस्ता युवाहरू देख्छु जो जिम जाँदाजाँदै वा अफिसको कुर्सीमा ढलेर आउँछन्।
मेरो अनुरोध छ, यो भ्रमबाट बाहिर निस्कनुस् कि "मलाई केही हुँदैन" वा "यो त ग्यास्ट्रिक हो"।
यदि हिँड्दा वा भर्याङ चढ्दा छातीको बीच भागमा भारी हुन्छ, र त्यो दुखाइ देब्रे हात वा चिउँडोतिर सर्छ भने— त्यो ग्यास्ट्रिक होइन।
चुरोट र रक्सी फेसन होइन, विष हो।
दिनको ३० मिनेट भए पनि पसिना आउने गरी हिँड्नुहोस्।
र सबैभन्दा मुख्य कुरा— वर्षमा एकपटक ‘होल बडी चेकअप’ (Whole Body Checkup) अवश्य गराउनुहोस्। ३० वर्षको इन्जिनले पनि धोका दिन सक्छ।
आफ्नो मुटुको ख्याल राख्नुहोस्, यो एकपटक रोकियो भने ‘रिस्टार्ट’ गर्ने बटन जिन्दगीसँग छैन।
Copies, BPKIHS
