15/06/2026
ध्यान के हो ?
जस व्यक्तिमा राग, द्वेष र मोह समाप्त भइसकेका छन्, जसको मन, वचन र शरीरका चञ्चल गतिविधिहरू शान्त भएका छन्, त्यहाँ एक अद्भुत दिव्य अग्नि प्रकट हुन्छ—ध्यानको अग्नि। यो त्यस्तो अग्नि हो जसले केवल बाहिरी वस्तुहरूलाई होइन, भित्री अन्धकारलाई पनि जलाएर भस्म पार्छ। यसले सम्पूर्ण शुभ र अशुभ कर्महरूको बन्धनलाई नष्ट गर्ने सामर्थ्य राख्छ।
ध्यान अग्नि हो, किनकि यसले जीवनभर संचित भएका व्यर्थका बोझहरूलाई जलाउँछ।
यसले मनमा भरिएका फोहोर विचारहरू, असार इच्छाहरू, झूटा धारणाहरू र अनावश्यक चिन्ताहरूलाई समाप्त गर्छ।
ध्यान अग्नि हो, किनकि यसले अहंकारलाई जलाउँछ—त्यो अहंकार, जसले मानिसलाई आफ्नो वास्तविक अस्तित्वबाट टाढा राख्छ।
जब अहंकार जल्छ, तब मात्र सत्य प्रकट हुन थाल्छ।
ध्यान मृत्युजस्तै पनि हो। तर यो शरीरको मृत्यु होइन, यो झूटो व्यक्तित्वको मृत्यु हो।
यसले तिमीलाई अहिले जस्तो छौ, त्यस अवस्थाबाट मुक्त गराउँछ।
तिमीभित्र बनेका झूटा परिचयहरू, अरूबाट प्राप्त मान्यताहरू, सामाजिक मुखौटाहरू र बनावटी छविहरूलाई नष्ट गर्छ।
र त्यसपछि जन्म दिन्छ तिमीभित्र लुकेको वास्तविक अस्तित्वलाई—त्यो व्यक्तित्वलाई, जुन तिमी वास्तवमा हौ र जुन तिमी हुनुपर्ने हो।
ध्यानले तिम्रो भविष्यलाई प्रकट गर्छ, किनकि यसले तिमीभित्र रहेको सम्भावनालाई उजागर गर्छ।
र यसले तिम्रो अतीतलाई बिदाइ गर्छ, किनकि अतीतका सम्झना, घाउ, दुःख र बन्धनहरूबाट मुक्त गराउँछ।
ध्यानले तिमीलाई संसारको मोह, माया र आकर्षणको पकडबाट बाहिर निकाल्छ र परमात्माको असीम क्षेत्रमा प्रवेश गराउँछ।
त्यसैले ध्यान केवल कुनै साधना होइन, यो आफ्नो वास्तविक स्वरूपसम्म पुग्ने एउटा द्वार हो।
जेन फकिरहरू भन्छन्—“मलाई आफ्नो मौलिक अनुहार देखाऊ।”
त्यो अनुहार, जुन तिमी जन्मनुभन्दा पहिले पनि तिम्रो थियो।
त्यो अनुहार, जुन तिमी मरेपछि पनि तिम्रै रहनेछ।
त्यो मौलिक अनुहार बताऊ।
यो प्रश्न अत्यन्त गहिरो छ। किनकि अहिले हामीले आफूलाई जुन रूपमा चिनेका छौँ, त्यो हाम्रो वास्तविक स्वरूप होइन।
हामीले अनेकौँ मुखौटाहरू लगाएका छौँ।
कसैले हामीलाई नाम दियो, कसैले जात दियो, कसैले धर्म दियो, कसैले राष्ट्रियता दियो, कसैले राम्रो वा नराम्रोको परिभाषा दियो।
यी सबै परिचयहरू बाहिरबाट आएका हुन्।
यी सबै उधारो हुन्।
र बिस्तारै हामीले तिनै उधारो परिचयहरूलाई आफू सम्झन थाल्यौँ।
यदि कसैले तिमीलाई सोध्यो—“तिमी को हौ?”—भने सायद तिमी आफ्नो नाम बताउँछौ।
तर त्यो नाम त जन्मिएपछि दिइएको हो।
यदि नाम नै तिमी हौ भने नाम परिवर्तन हुँदा तिमी पनि परिवर्तन हुनुपर्ने हो।
तिमी कहाँबाट आएका हौ?
तिम्रो वास्तविक घर कहाँ हो?
तिम्रो वास्तविक परिचय के हो?
यी प्रश्नहरूको उत्तर शब्दहरूमा सम्भव छैन।
किनकि आत्मा शब्दभन्दा पर छ।
तर आज आत्मा दबिएको छ।
विचारहरूको बोझले, संस्कारहरूको तहले, स्मृतिहरूको धुलोले, इच्छाहरूको भीडले र अहंकारको पर्खालले त्यसलाई ढाकेको छ।
ध्यान भनेको यही दबिएको आत्मासम्म पुग्ने यात्रा हो।
यो आफूभित्र एउटा इनार खन्नुजस्तै हो।
जसरी पानी पाउन जमिनका तहहरू फोड्नुपर्छ, त्यसरी नै आत्मासम्म पुग्न मनका तहहरू फोड्नुपर्छ।
एक-एक गरेर सबै आवरण हटाउनुपर्छ।
सबै विश्वास, सबै उधारो ज्ञान, सबै झूटा परिचयहरूलाई छोड्दै जानुपर्छ।
अन्ततः यस्तो बिन्दु आउँछ, जहाँ तोड्नका लागि केही पनि बाँकी रहँदैन।
त्यहाँ केवल शुद्ध चेतना बाँकी रहन्छ।
त्यही तिम्रो वास्तविक स्वरूप हो।
त्यसैले बुझ कि अरूहरूले तिमीलाई जे भनिदिएका छन्—“तिमी यही हौ”—त्यही सबैभन्दा ठूलो बाधा हो।
समाजले दिएको परिचय, परिवारले बनाएको छवि, अरूहरूको अपेक्षा—यी सबै तिम्रो सत्य होइनन्।
यदि तिमी वास्तवमै जान्न चाहन्छौ—“म को हुँ?”—भने अरूहरूले दिएको प्रत्येक परिभाषालाई छोड्नुपर्छ।
किनकि अरूहरूलाई आफ्नै वास्तविक परिचय थाहा छैन, तिमीलाई कसरी थाहा दिन सक्छन्?
जसले आफूलाई चिनेको छैन, उसले अरूलाई चिनाउन सक्दैन।
त्यसैले संसारले तिमीलाई नाम दिएको छ, परिचय दिएको छ, तर तिम्रो वास्तविक अस्तित्वको ज्ञान दिएको छैन।
नाम त केवल व्यवहारका लागि हो।
समाज चलाउन, बोलाउन र चिनाउनका लागि हो।
तर नाम तिमी होइनौ।
शरीर तिमी होइनौ।
विचार तिमी होइनौ।
भावनाहरू पनि तिमी होइनौ।
यी सबैभन्दा पर, मौनताको गहिराइमा, एक शुद्ध साक्षी उपस्थित छ।
त्यही तिम्रो वास्तविक स्वरूप हो।
ध्यानको सम्पूर्ण यात्रा त्यही साक्षीसम्म पुग्ने यात्रा हो।
र जसले त्यस साक्षीलाई जान्यो, उसले आफूलाई जान्यो।
जसले आफूलाई जान्यो, उसले परमात्मालाई जान्यो।
