Dr Toshima Karki -Health for All

Website

Dr Toshima Karki -Health for All A General Surgeon, a Doctor
Objectives: The objective of this page is to publish informative content related to health and wellness.

This includes topics like healthcare reform and awareness, social impact areas such as youth and women's health.

क्याल्सियम (Calcium) र भिटामिन डी (Vitamin D)सम्बन्धी रोचक तथ्यहरू: १. क्याल्सियम बिना भिटामिन D अधुरो छ!यदि तपाईंले भरप...
13/10/2026

क्याल्सियम (Calcium) र भिटामिन डी (Vitamin D)सम्बन्धी रोचक तथ्यहरू:
१. क्याल्सियम बिना भिटामिन D अधुरो छ!
यदि तपाईंले भरपूर क्याल्सियम खानुभयो तर शरीरमा भिटामिन D को कमी छ भने, तपाईंको शरीरले खाएको क्याल्सियमको १० देखि १५ प्रतिशत मात्र सोस्न (Absorb गर्न) सक्छ।
२. हड्डी 'बैंक' जस्तै हो!
हाम्रो हड्डी क्याल्सियमको भण्डार वा बैंक जस्तै हो। यदि तपाईंले दैनिक खानामा पर्याप्त क्याल्सियम लिनुभएन भने, शरीरले मुटु र मासुपेशी चलाउनका लागि हड्डीबाटै क्याल्सियम तान्न थाल्छ, जसले गर्दा हड्डी कमजोर हुँदै जान्छ।
३. घामबाट भिटामिन D 'बन्दैन', यसले त प्रक्रिया सुरु मात्र गर्छ!
घामको किरणले हाम्रो छालामा रहेको एक प्रकारको कोलेस्ट्रोललाई Pro-Vitamin D मा बदल्छ। त्यसपछि मिर्गौला (Kidney) र कलेजो (Liver) ले काम गरेर मात्र यो शरीरले प्रयोग गर्न सक्ने वास्तविक भिटामिन D मा परिणत हुन्छ।
४. भिटामिन D वास्तवमा भिटामिन होइन!
वैज्ञानिक रूपमा भिटामिन D एक हर्मोन (Hormone) हो, किनकि यो शरीर आफैँले (घामको मद्दतले) बनाउन सक्छ। अन्य भिटामिनहरू भने खानाबाट मात्र प्राप्त हुन्छन्।
५. शरीरको ९९% क्याल्सियम हड्डी र दाँतमा हुन्छ!
बाँकी रहेको १% क्याल्सियम रगत, मासुपेशी र अन्य तन्तुहरूमा हुन्छ, तर यो १% मुटुको धडकन र स्नायु (Nerves) सञ्चालनका लागि अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
६. सिसाको झ्यालबाट पसेको घामले भिटामिन D दिँदैन!
झ्यालको सिसले भिटामिन D बनाउने मुख्य UVB Rays लाई रोक्छ। त्यसैले भिटामिन D पाउनका लागि सिधै बाहिर वा खुल्ला घाममा बस्नुपर्छ।
७. नुन र क्याफिनले क्याल्सियम घटाउँछन्!
धेरै नुनिलो खाना, कफी वा सोडा धेरै पिउनाले पिसाबमार्फत शरीरको क्याल्सियम बाहिर फ्यालिने गति बढाउँछ।

तपाईंलाई थाहै नभई तपाईंको कलेजो (liver) बिग्रिरहेको त छैन नि ?​हाम्रो शरीरलाई विषाक्त पदार्थबाट जोगाउने र पाचन प्रणालीला...
12/10/2026

तपाईंलाई थाहै नभई तपाईंको कलेजो (liver) बिग्रिरहेको त छैन नि ?
​हाम्रो शरीरलाई विषाक्त पदार्थबाट जोगाउने र पाचन प्रणालीलाई स्वस्थ राख्ने प्रमुख अङ्ग कलेजो हो। तर हाम्रा केही दैनिक बानीहरूले नजानी-नजानी कलेजोलाई गम्भीर असर पुर्‍याइरहेका हुन्छन्।
त्यसैले कलेजो जोगाउन आजैदेखि त्याग्नुपर्ने ५ बानी:
​१. अत्यधिक मद्यपान (Alcohol) सेवन: ​रक्सी कलेजोको सबैभन्दा ठूलो शत्रु हो। नियमित वा धेरै मदिरा पिउनाले कलेजोमा बोसो जम्ने (Fatty Liver), कलेजो सुन्निने र पछि गएर सिरोसिस (Cirrhosis) जस्तो ज्यानलेवा समस्या हुन सक्छ।
​२. चिनी र जंक फुडको धेरै सेवन: चाउचाउ, कोल्ड ड्रिंक्स, प्रशोधित खानेकुरा र धेरै चिनी भएका खानेकुराले कलेजोमा अतिरिक्त बोसो जम्मा गराउँछ। यसले गर्दा रक्सी नपिउने मानिसमा पनि Non-Alcoholic Fatty Liver Disease (NAFLD) हुन सक्छ।
​३. डाक्टरको सल्लाह बिना औषधि वा पेनकिलर खानु: ​सामान्य टाउको दुखाइ वा ज्वरो आउँदा जथाभावी पेनकिलर (जस्तै: Paracetamol को अत्यधिक प्रयोग) वा जडीबुटीजन्य औषधि सेवन गर्नाले कलेजोमा सिधै विषालु असर पर्छ।
​४. पर्याप्त पानी नपिउनु: ​शरीरमा पानीको कमी हुँदा कलेजोले विषाक्त पदार्थहरू (Toxins) बाहिर फाल्न कठिन हुन्छ। दैनिक कम्तीमा २ देखि ३ लिटर पानी पिउनु कलेजोको स्वास्थ्यका लागि अनिवार्य छ।
​५. शारीरिक व्यायामको कमी र मोटोपन: ​दिनभरि एकै ठाउँमा बसिरहने र व्यायाम नगर्ने बानीले कलेजोको वरिपरि बोसो जम्मा हुन थाल्छ। मोटोपन कलेजो खराब हुनुको एक प्रमुख कारण हो।

तपाईंको बच्चा दैनिक कति घण्टा सुत्छन् ?बालबालिकाको उमेर अनुसार उनीहरूलाई चाहिने निद्राको अवधि फरक-फरक हुन्छ। १. नवजात श...
11/10/2026

तपाईंको बच्चा दैनिक कति घण्टा सुत्छन् ?
बालबालिकाको उमेर अनुसार उनीहरूलाई चाहिने निद्राको अवधि फरक-फरक हुन्छ।
१. नवजात शिशु: १६ देखि १८ घण्टा
२. ४ महिना देखि १२ महिनाका बच्चा: १२ देखि १६ घण्टा
३. १ वर्ष देखि ३ वर्षका बच्चा: ११ देखि १४ घण्टा
४. ३ वर्ष देखि ५ वर्षका बच्चा: १० देखि १२ घण्टा
५. ६ वर्ष देखि १२ वर्षका बच्चा: ९ देखि १२ घण्टा
६. १२ वर्ष देखि १८ वर्षका बच्चा: ८ देखि १० घण्टा

11/10/2026

Pinktober🩷
Breast Cancer Awareness Month

मुस्कानपछाडिको लुकेको पीडा: 'स्माइलिङ डिप्रेसन'का ७ प्रमुख संकेतहरू ।​१. ​बाहिर सधैँ खुसी, भित्र भने शून्य (Perfect Outs...
11/10/2026

मुस्कानपछाडिको लुकेको पीडा: 'स्माइलिङ डिप्रेसन'का ७ प्रमुख संकेतहरू ।
​
१. ​बाहिर सधैँ खुसी, भित्र भने शून्य (Perfect Outside, Broken Inside):
सधैँ हाँसिरहने, ठट्टा गर्ने र अरूलाई खुसी राख्न खोज्ने, तर एक्लो हुँदा अत्यधिक उदासी र निराशा महसुस हुने।
२. ​अत्यधिक थकान तर काममा सक्रिय (High-Functioning Exhaustion):
दैनिक काम, जागिर वा पढाइमा सफल र सक्रिय देखिने, तर भित्रभित्रै मानसिक र शारीरिक रूपमा पूर्ण रूपमा गलिसकेको महसुस हुने।
३. ​सहानुभूति र मद्दत माग्न हिचकिचाहट (Guilt and Fear of Burdening Others):
"मेरो समस्याले अरूलाई किन तनाव दिने?" भन्ने सोचेर आफ्नो पीडा कसैलाई नभन्ने र मद्दत माग्न डराउने।
४. ​खानपान र निद्राको चक्र बिग्रनु (Changes in Appetite and Sleep):
राति अबेरसम्म निद्रा नलाग्नु वा धेरै निद्रा लाग्नु। त्यसैगरी, अचानक भोक नलाग्नु वा तनाव कम गर्न धेरै खाने (Comfort Eating) बानी पर्नु।
५. ​पहिले मनपर्ने कुरामा रुचि हराउनु (Anhedonia / Loss of Interest):
जुन काम वा शौकले पहिले खुसी दिन्थ्यो (जस्तै: घुम्नु, गीत सुन्नु, साथीहरूसँग भेट्नु), तिनमा भित्रैबाट कुनै उत्साह नहुनु।
६. ​आफैँलाई दोषी वा बेकार महसुस गर्नु (Worthlessness and Guilt):
सबै कुरा सही हुँदाहुँदै पनि आफू असफल भएको महसुस हुनु र हरेक साना कुरामा आफैँलाई दोष दिनु।
७. ​नकारात्मक वा जीवनदेखि हार खाने विचार आउनु (Passive Suicidal Thoughts):
"म नभए पनि केही फरक पर्दैनथ्यो" वा "सबै कुरा छाडेर कतै टाढा जान पाए हुन्थ्यो" जस्ता लुकेका नकारात्मक विचारहरू मनमा खेलिरहनु।
विश्व मानसिक दिवस, २०२६।

तपाईको पनि दिनदिनै पेट बढिरहेको छ ? हामीले दैनिक गर्ने केही सामान्य बानीले शरीरमा बोसो जम्मा हुन र विशेषगरी पेट वरिपरिको...
09/10/2026

तपाईको पनि दिनदिनै पेट बढिरहेको छ ?

हामीले दैनिक गर्ने केही सामान्य बानीले शरीरमा बोसो जम्मा हुन र विशेषगरी पेट वरिपरिको बोसो बढ्न सक्छ।
१. जंक फुड धेरै खाने बानी: चाउचाउ, चिप्स, फ्रेन्च फ्राइज र धेरै तेलमा पकाइएका खानेकुरामा क्यालोरी बढी हुन सक्छ। यस्ता खानेकुरा बारम्बार खाँदा तौल बढ्न सक्छ।
२. कोल्ड ड्रिंक्स, प्याकेटका गुलिया जुस र चिनी धेरै भएको चियाकफीले शरीरमा आवश्यकताभन्दा बढी क्यालोरी थपिन्छ।
३. दिनभरि एकैठाउँमा बसिरहने र शारीरिक गतिविधि कम गर्ने बानीले ऊर्जा खर्च कम गर्छ। यसले तौल र पेट वरिपरिको बोसो बढ्ने जोखिम बढाउन सक्छ।
४. शरीरमा आवश्यता भन्दा बढी खाने, बारम्बार अस्वस्थकर खानेकुराको मात्रा नियन्त्रण नगर्दा समेत शरीरमा अतिरिक्त ऊर्जा जम्मा हुन सक्छ।
५. नियमित रूपमा पर्याप्त निद्रा नपुग्दा भोक र खानपानसँग सम्बन्धित हर्मोन तथा व्यवहारमा असर पर्न सक्छ, जसले तौल नियन्त्रण गर्न कठिन बनाउन सक्छ।
#स्वास्थ्य #पेटकोबोसो #स्वस्थजीवन

सुत्नुअघि यी पाँच कुराहरू नगर्ने ।१. धेरै/भारी खाना नखानुहोस् : सुत्ने समयभन्दा ठीक अगाडि धेरै खाना खाँदा पाचन प्रक्रिया...
08/10/2026

सुत्नुअघि यी पाँच कुराहरू नगर्ने ।

१. धेरै/भारी खाना नखानुहोस् : सुत्ने समयभन्दा ठीक अगाडि धेरै खाना खाँदा पाचन प्रक्रियामा असहजता, पेट भारी हुने वा अमिलो डकार हुन सक्छ।
सकेसम्म सुत्नुभन्दा २–३ घण्टा अघि मुख्य खाना सक्ने बानी बसाल्नुहोस्।
२. क्याफिन नलिनुहोस्: कफी, धेरै चिया, energy drinks लगायतका क्याफिनयुक्त पेयले मस्तिष्कलाई सक्रिय राख्न सक्छन् र निदाउन ढिलो हुन सक्छ।
३.मदिरा सेवन नगर्नुहोस्: मदिराले सुरुमा निद्रा लागेजस्तो गराउन सक्छ, तर रातको निद्राको गुणस्तर बिगार्न सक्छ र बीचरातमा निद्रा खुल्ने सम्भावना बढाउन सक्छ।
४. लामो समय स्क्रिनमा नबस्नुहोस्: सुत्नुअघि लगातार मोबाइल, ल्यापटप वा टिभी चलाउँदा मानसिक उत्तेजना बढ्न सक्छ र शरीरलाई “अब सुत्ने समय भयो” भन्ने संकेत पाउन गाह्रो हुन सक्छ। सम्भव भए सुत्नुअघि ३०–६० मिनेट स्क्रिनबाट ब्रेक लिनुहोस्।
५. तनावपूर्ण काम वा बहस नगर्नुहोस्: सुत्ने बेलासम्म कामको तनाव, अत्यधिक सोचाइ, बहस वा तनावपूर्ण सामग्रीमा व्यस्त रहँदा मन शान्त हुन समय लाग्न सक्छ।
भोलिको कामको सूची बनाएर राख्नुहोस्, केही मिनेट शान्त बस्नुहोस् र आफूलाई “अब आराम गर्ने समय हो” भन्ने संकेत दिनुहोस्।
#स्वस्थजीवन

बालबालिकालाई जुकाको औषधि: कहिले, कसरी र किन खुवाउने? ​बालबालिकाहरू धुलो-माटोमा खेल्न, नयाँ कुराहरू छुन र रमाउन औधी मन पर...
07/10/2026

बालबालिकालाई जुकाको औषधि: कहिले, कसरी र किन खुवाउने?
​बालबालिकाहरू धुलो-माटोमा खेल्न, नयाँ कुराहरू छुन र रमाउन औधी मन पराउँछन्। तर, यसरी खेल्ने क्रममा उनीहरूलाई जुका (Worms) को संक्रमण हुने सम्भावना उच्च हुन्छ। त्यसैले बालबालिकाको स्वास्थ्य चुस्त राख्न समयमै जुकाको औषधि खुवाउनु आवश्यक छ।
​जुकाको औषधि कहिले खुवाउने ?
​ बच्चा १ वर्ष (१२ महिना) पूरा भएपछि जुकाको औषधि दिन सुरु गरिन्छ।
​सामान्यतया वर्षको २ पटक (प्रत्येक ६–६ महिनाको फरकमा) जुकाको औषधि खुवाउनुपर्छ।
​कसरी खुवाउने?
​६ महिनाको अन्तरालमा तोकिएको मात्रा (Dose) अनुसार औषधि खुवाउने।
परिवारका एक जनालाई जुकाको संक्रमण भएमा घरका सबै सदस्यले एकैपटक जुकाको औषधि खानु उत्तम हुन्छ।
​ नेपाल सरकारले राष्ट्रिय भिटामिन 'ए' कार्यक्रम अन्तर्गत ६ महिनादेखि ५ वर्षसम्मका बालबालिकालाई भिटामिन 'ए' सँगै जुकाको औषधि पनि नि:शुल्क खुवाउने गर्दछ।
जुकाको औषधि किन खुवाउने?
​जुकाले बालबालिकाले खाएको खानेकुराको पोषक तत्त्व आफैँ सोसेर लिन्छ।
जुकाको औषधि नखुवाउँदा बालबालिकामा के के समस्याहरू देखिन सकिन्छ ?
​१. रक्तअल्पता (Anemia): जुकाले शरीरको रगत चुस्ने भएकाले बच्चामा रगतको कमी हुन सक्छ।
​२. कुपोषण र शारीरिक वृद्धिमा रुकावट: शरीरले पाउनुपर्ने भिटामिन र खनिज नपाउँदा बच्चाको तौल र उचाइ सही रूपमा बढ्दैन।
​३. मानसिक र बौद्धिक विकासमा असर: पोषणको कमीले बच्चाको एकाग्रता र पढ्ने क्षमतामा ह्रास आउँछ।
​४. पेट दुख्ने र आलस्य हुने: जुकाका कारण बच्चालाई सधैं पेट दुख्ने, बान्ता हुने र थकाइ लागिरहने हुन्छ।
​
औषधिका साथसाथै बालबालिकालाई सफा पानी पिउन दिने, शौचालयको प्रयोगपछि र खाना खानुअघि साबुनपानीले हात धुन सिकाउने र नङ सधैं सफा राख्ने बानी बसाल्नुपर्छ।

रक्तअल्पता ( Anemia) विरुद्ध किशोरीहरूका लागि आइरन चक्की। ​किशोरावस्था (१० देखि १९ वर्ष) मा शारीरिक वृद्धि तीव्र हुन्छ र...
06/10/2026

रक्तअल्पता ( Anemia) विरुद्ध किशोरीहरूका लागि आइरन चक्की।

​किशोरावस्था (१० देखि १९ वर्ष) मा शारीरिक वृद्धि तीव्र हुन्छ र महिनावारी (Menarche) सुरु हुने भएकाले शरीरमा रगत र आइरनको माग उच्च हुन्छ।
​महिनावारीका कारण प्रत्येक महिना शरीरबाट रगत बग्ने भएकाले किशोरीहरूमा आइरनको कमी हुने जोखिम धेरै हुन्छ। आइरन चक्कीले हेमोग्लोबिनको मात्रा सन्तुलित राख्छ।
​शारीरिक र मानसिक विकास: आइरनको कमीले थकान लाग्ने, रिङ्गटा लाग्ने, र ध्यान केन्द्रित गर्न गाह्रो हुने गर्छ। पर्याप्त आइरनले पढाइमा ध्यान केन्द्रित गर्न र स्मरणशक्ति बढाउन मद्दत गर्छ।
​रोगप्रतिरोधात्मक क्षमतामा वृद्धि: आइरनले शरीरको इम्युनिटी बढाउँछ, जसले गर्दा किशोरीहरू पटक-पटक बिरामी पर्दैनन्।
​भविष्यको स्वास्थ्यमा सुधार: आजका किशोरीहरू भोलिका आमा हुन्। किशोरावस्थामै आइरनको मात्रा पूर्ण भएमा पछि गएर गर्भवती हुँदा आउने जटिलताहरू (जस्तै: कुपोषण, कम तौल भएको बच्चा जन्मिनु) घट्छन्।

​आइरन तथा फोलिक एसिड वितरण प्रोटोकल:
​नेपाल सरकारको निर्देशिका अनुसार किशोरीहरूलाई साप्ताहिक आइरन तथा फोलिक एसिड चक्की (Weekly Iron and Folic Acid Supplementation - WIFAS) खुवाउने कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ। जसमा:
​१. लक्षित समूह: ​१० देखि १९ वर्ष उमेर समूहका विद्यालय जाने र विद्यालय बाहिर रहेका सम्पूर्ण किशोरीहरू।
​२. मात्रा र समय (Dosage & Schedule)
​चक्कीको प्रकार: आइरन + फोलिक एसिड (Iron and Folic Acid Tablet)
​मात्रा: हप्ताको १ पटक, १ चक्की
​अवधि: वर्षभरिमा कुल ५२ हप्ता (५२ वटा चक्की) वा वर्षमा २ चरण गरी (हरेक चरणमा १३-१३ हप्तासम्म हप्ताको एक चक्की)।
​३. वितरण गर्ने माध्यम (Distribution Channels)
​विद्यालय जाने किशोरीहरू: विद्यालयमै शिक्षक वा स्वास्थ्यकर्मीको प्रत्यक्ष निगरानीमा (हरेक हप्ताको एक निश्चित दिन, जस्तै: आइतबार) खुवाइन्छ।
​विद्यालय बाहिरका किशोरीहरू: महिला सामुदायिक स्वास्थ्य स्वयंसेविका (FCHV) वा नजिकैको स्वास्थ्य संस्था/वार्ड कार्यालयमार्फत उपलब्ध गराइन्छ।
​४. चक्की खाँदा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू
​खाना वा खाजा खाएपछि मात्र खाने: खाली पेटमा खाएमा पेट दुख्ने, वाकवाकी लाग्ने वा अमिलो पानी आउने हुन सक्छ।

​आइरन चक्की के सँग नखाने?
चिया, कफी, वा दूधसँग आइरन चक्की खानु हुँदैन, यसले आइरन शोषणमा बाधा पुर्याउँछ।
तर,
सादा पानी वा कागती पानी/भिटामिन 'सी' युक्त फलफूलसँग खानु उत्तम हुन्छ।
​सामान्य असरहरू: चक्की खाएपछि दिसा कालो हुनु सामान्य प्रक्रिया हो, यसमा डराउनु पर्दैन।
​अतिरिक्त राष्ट्रिय रणनीति (जुकाको औषधि):
​आइरन चक्की वितरणसँगै किशोरीहरूलाई वर्षको २ पटक (हरेक ६/६ महिनामा) अल्बेन्डाजोल (Albendazole - 400mg) जुकाको औषधि पनि खुवाइन्छ, ताकि जुकाका कारण हुने रक्तअल्पतालाई पनि रोक्न सकियोस्।

Address

Lalitpur

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Dr Toshima Karki -Health for All posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

Share

Category