07/09/2026
१. एलर्जी भनेको के हो?
एलर्जी भनेको हाम्रो प्रतिरक्षा प्रणाली (Immune System) ले कुनै सामान्य पदार्थलाई 'खतरा' ठानेर ओभररिएक्ट (अत्यधिक प्रतिक्रिया) दिनु हो।
त्यो पदार्थ सामान्यतया हानिरहित हुन्छ (जस्तै: धुलो, परागकण), तर हाम्रो शरीरले त्यसलाई शत्रु सम्झेर लड्न थाल्छ, र त्यसक्रममा हिस्टामाइन (Histamine) जस्ता रसायन निस्कन्छ, जसले गर्दा नाक बग्ने, चिलाउने, सास फेर्न गाह्रो हुने जस्ता लक्षण देखिन्छन्।
---
२. एलर्जीका सामान्य कारणहरू (Trigger/Allergens)
यी हुन् सबैभन्दा धेरै पाइने एलर्जी उत्प्रेरक:
· घरको धुलोको कण (Dust Mites) – ओछ्यान, तकिया, कार्पेटमा बस्ने सूक्ष्म कीरा।
· परागकण (Pollen) – फूल, घाँस, रूखबाट आउने।
· मोल्ड (Fungus/ढुसी) – चिसो, ओसिलो ठाउँमा पाइने।
· घरपालुवा जनावरको रौं/छाला (Pet Dander) – बिरालो, कुकुरको रौं र फोलिया।
· कीराको टोकाइ (जस्तै: मौरी, लहरे कीरा)
· खाना – मूंगफली, दूध, अण्डा, गहुँ, सिमी।
· औषधि – केही एन्टिबायोटिक (जस्तै पेनिसिलिन)।
---
३. एलर्जीका प्रकार (Types of Allergy)
प्रकार उदाहरण
श्वासप्रश्वास सम्बन्धी (Respiratory) एलर्जिक राइनाइटिस (नाक बग्ने), दम (Asthma)
छालासम्बन्धी (Skin) एक्जिमा (चिलाउने दाग), पित्ती (Urticaria)
खानासम्बन्धी (Food) पेट दुख्ने, बान्ता, गम्भीर एलर्जी (Anaphylaxis)
औषधि एलर्जी औषधि खाएपछि दाग, सास फेर्न गाह्रो
गम्भीर (Anaphylaxis) अचानक रक्तचाप घट्ने, सास रोकिने – ज्यान जोखिममा
---
४. एलर्जीका लक्षणहरू (कुन अंगमा कस्तो?)
· नाक/आँखा: हाछ्युँ आउने, नाक बग्ने/बन्द हुने, आँखा चिलाउने, रातो हुने।
· फोक्सो/घाँटी: सास फेर्न गाह्रो, घरघराहट (Whistling sound), खोकी लाग्ने।
· छाला: रातो दाग, चिलाउने, फोका (ब्लिस्टर) आउने।
· पेट: बान्ता, पखाला, पेट दुख्ने (खाना एलर्जीमा)।
---
५. एलर्जी नियन्त्रण नगर्दा के हुन्छ? (जटिलताहरू)
· एलर्जिक राइनाइटिस भएको बिरामीमा दम (Asthma) हुने जोखिम उच्च हुन्छ।
· नाक बन्द भएर निद्रा नपर्ने, थकान, एकाग्रता कम हुने।
· साइनस (Sinus) इन्फेक्सन र कानको समस्या हुन सक्छ।
· बालबालिकामा अनुहारको हड्डी विकासमा असर (लामो समय मुखले सास फेर्दा)।
· गम्भीर एलर्जीले एनाफिलेक्सिस (Anaphylaxis) गराउछ – जुन मेडिकल इमर्जेन्सी हो।
---
६. एलर्जीको निदान (कसरी पत्ता लगाउने?)
· छाला चिमोट्ने परीक्षण (Skin Prick Test): हातमा थोरै एलर्जी पदार्थ राखेर चिमोटिन्छ – रातो/चिलाउने भए त्यो एलर्जी हो।
· रगत परीक्षण (Specific IgE Test): रगतमा एलर्जी विरुद्धको एन्टिबडी (IgE) हेरिन्छ।
· प्याच टेस्ट (Patch Test): छालामा प्लास्टर टाँसेर ४८ घण्टापछि हेरिन्छ (एक्जिमाका लागि)।
· एलिमिनेसन डाइट (Elimination Diet): खानाको लागि – शंका लागेको खाना केही दिन नखाई फेरि खाएर हेरिन्छ।
---
७. एलर्जीको उपचार (कसरी व्यवस्थापन गर्ने?)
क. बच्ने (Avoidance) – सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण
· धुलोको लागि: HEPA फिल्टर भ्याकुम, ओछ्यान ढाक्ने कभर, कार्पेट हटाउने।
· परागकणको लागि: बिहान/साँझ घरभित्र बस्ने, मास्क लगाउने।
· मोल्डको लागि: ओसिलो ठाउँमा डिह्युमिडिफायर प्रयोग।
ख. औषधि (Medications)
· एन्टिहिस्टामाइन (Antihistamine): चिलाउने, हाछ्युँ कम गर्छ (जस्तै: Cetirizine, Loratadine)।
· नाकको स्टेरोइड स्प्रे (Nasal Corticosteroid): नाकको सूजन कम गर्छ – यो सबैभन्दा प्रभावकारी।
· डिकन्जेस्टेन्ट (Decongestant): नाक खोल्नको लागि तर धेरै दिन प्रयोग नगर्नुहोस्।
· मोन्टेलुकास्ट (Leukotriene modifier): दम र एलर्जिक राइनाइटिस दुवैको लागि।
ग. इम्युनोथेरापी (Immunotherapy) – एकमात्र रोग निको पार्ने उपचार
· एलर्जी सुई (Subcutaneous – SCIT): महिनौंसम्म एलर्जीको सानो मात्रा सुई दिँदै प्रतिरक्षा सहनशील बनाइन्छ।
· एलर्जी ड्रप (Sublingual – SLIT): जिब्रोमुनि घोल/ट्याब्लेट घोल्ने। घरमै गर्न सकिन्छ।
· यसले रोगको प्रकृति नै बदल्छ र दम हुनबाट पनि बचाउँछ।
---
८. एलर्जी र दमको सम्बन्ध (गहिरो जडान)
याद गर्नुहोस्: एउटै नली (नाक–घाँटी–फोक्सो) भएकोले नाकको एलर्जीको सूजन सिधै फोक्सोमा झन्झन्छ।
त्यसैले एलर्जी नियन्त्रण नगर्दा:
· दमको औषधि (इन्हेलर) को प्रभाव घट्छ।
· दमको आक्रमण बढी हुन्छ।
· राति निद्रा खलल पर्छ।
---
९. कहिले तुरुन्त डाक्टरकहाँ जाने? (Red Flags)
· सास फेर्न गाह्रो भएमा, ओठ निलो भएमा।
· खाना/औषधि खाएपछि मुख/घाँटी सुन्निने, बोली गाह्रो हुने।
· पित्ती र चक्कर आउने, रक्तचाप घट्ने।
**यो एनाफिलेक्सिस हो – तुरुन्त अस्पताल जानुहोस् र एड्रेनालिन (EpiPen) को व्यवस्था गर्नुहोस्।
---
अन्त्यमा,
एलर्जी साधारण हुन सक्छ तर उपेक्षा गर्नुहुँदैन।
यदि तपाईंलाई एलर्जी र दम दुवै छ भने – दुवैको उपचार सँगै गर्नुपर्छ, तर एलर्जी नियन्त्रण गर्नु भनेको दम नियन्त्रणको आधारशिला हो।
1. What Is an Allergy?
An allergy is your immune system overreacting to a normally harmless substance (like dust or pollen). Your body mistakes it for a dangerous invader and releases chemicals like histamine, which cause symptoms like a runny nose, itching, or difficulty breathing.
---
2. Common Allergy Triggers (Allergens)
· Dust mites – tiny bugs living in bedding, pillows, and carpets.
· Pollen – from trees, grasses, and flowers.
· Mold (fungus) – grows in damp, humid places.
· Pet dander – dead skin flakes from cats, dogs, or other furry animals.
· Insect stings – bees, wasps, fire ants.
· Foods – peanuts, milk, eggs, wheat, shellfish.
· Medications – some antibiotics (like penicillin) or painkillers.
---
3. Types of Allergies
Type Examples
Respiratory Allergic rhinitis (runny/stuffy nose), asthma
Skin Eczema (itchy rashes), hives (urticaria)
Food Stomach pain, vomiting, severe reactions
Drug Rashes, breathing trouble after taking medication
Severe (Anaphylaxis) Sudden drop in blood pressure, throat swelling – life-threatening emergency
---
4. Symptoms (By Body Part)
· Nose/Eyes: Sneezing, runny or blocked nose, itchy/red/watery eyes.
· Lungs/Throat: Wheezing, shortness of breath, coughing, tight chest.
· Skin: Red rashes, intense itching, blisters or hives.
· Stomach: Nausea, vomiting, diarrhea, cramps (mainly with food allergies).
---
5. What Happens If Allergies Are Left Untreated?
· Increased risk of developing asthma (especially in children).
· Poor sleep, fatigue, and trouble concentrating due to nasal blockage.
· Frequent sinus infections and ear problems.
· In children, long-term mouth breathing can affect facial bone development.
· Severe allergies can trigger anaphylaxis – a medical emergency that requires immediate treatment.
---
6. How Are Allergies Diagnosed?
· Skin Prick Test: A tiny drop of allergen is placed on your skin and pricked. If it becomes red/itchy, you're allergic.
· Blood Test (Specific IgE): Measures allergy-related antibodies in your blood.
· Patch Test: A patch with allergen is taped to your skin for 48 hours – used for eczema/contact allergies.
· Elimination Diet: For food allergies – you stop eating a suspected food for a while, then reintroduce it to see if symptoms return.
---
7. Treatment Options
A. Avoidance – The Most Important Step
· For dust mites: Use HEPA-filter vacuums, allergen-proof bed covers, remove carpets.
· For pollen: Stay indoors during peak morning/evening hours, wear a mask.
· For mold: Use a dehumidifier in damp areas, fix leaks.
B. Medications
· Antihistamines (e.g., Cetirizine, Loratadine): Reduce itching, sneezing, and runny nose.
· Nasal Corticosteroid Sprays: Reduce nasal inflammation – this is the most effective daily treatment for allergic rhinitis.
· Decongestants: Open a stuffy nose, but don't use for more than 3–5 days (can cause rebound congestion).
· Montelukast (Leukotriene modifier): Helps both allergic rhinitis and asthma together.
C. Immunotherapy – The Only Disease-Modifying Treatment
· Allergy Shots (Subcutaneous – SCIT): Regular injections with tiny amounts of allergen to build tolerance over months/years.
· Allergy Drops (Sublingual – SLIT): Tablets or liquid dissolved under the tongue – can be done at home.
· Benefit: This actually changes your immune system and can prevent asthma from developing in children.
---
8. The Crucial Link Between Allergies and Asthma
Remember: Your nose and lungs are one continuous airway.
Inflammation from nasal allergies drips down into your lungs, making asthma worse.
If you ignore allergies:
· Your asthma inhalers become less effective.
· You have more frequent asthma attacks.
· Your sleep and daily life are more disrupted.
---
9. When to See a Doctor IMMEDIATELY (Red Flags)
· Difficulty breathing, blue lips.
· Swelling of the mouth/throat, difficulty speaking after eating or taking medicine.
· Hives + dizziness + drop in blood pressure.
➡️ This is ANAPHYLAXIS – call an ambulance immediately. People with this risk should carry an EpiPen (adrenaline auto-injector).
---
Final Takeaway
Allergies may seem common, but they should never be ignored.
If you have both allergies and asthma – treat both together, but controlling allergies is the foundation for keeping asthma under control.
