23/06/2026
Zaburzenie obsesyjno- kompulsywne
Czy charakteryzuje się zaburzenie obsesyjno- kompulsywne?
Zaburzenie obsesyjno- kompulsywne z ang. OCD (Obssesive- Compulsive Disorder) lub popularnie nazywane nerwica natręctw, jest to zaburzenie, w którym osoba nim dotknięta odczuwa przymus wielokrotnego powtarzania pewnych czynności inaczej „kompulsji” na skutek powracających myśli nazywanych „obsesjami”.
Kompulsje są czynnościami behawioralnymi lub mentalnymi, które osoba wykonuje, aby zapobiec potencjalnemu zdarzeniu, które miałoby się wydarzyć, jeśli te czynności nie zostaną wykonane. Do najczęściej występujących kompulsji należą: sprawdzanie, mycie, czyszczenie, liczenie i powtarzanie pewnych zachowań i myśli.
Obsesje natomiast to nieprzyjemne, natrętne myśli, które pojawiają się automatycznie w umyśle chorego, powodując wyraźne cierpienie i ból emocjonalny, od których pacjent chce się uwolnić. Irracjonalne myśli najczęściej dotyczą: brudu, choroby, przemocy, zachowań seksualnych, krzywdy własnej lub innych, porządku- czystości i symetrii- układaniu przedmiotów w sposób symetryczny oraz nieustających myśli, czy wszystko dobrze się zrobiło.
Takie zachowania i myśli są bardzo uciążliwe i negatywnie oddziałują na codzienne funkcjonowanie społeczne, czy indywidualne pacjenta. Czynności zazwyczaj trwają ponad godzinę, co sprawia, że osoba chora traci mnóstwo czasu z ich powodu. Osoba zmagająca się z OCD nie jest w stanie kontrolować tych czynności, ani myśli. Choć większość pacjentów zdaje sobie sprawę z bezsensowności swoich myśli i zachowań, to występujący u nich lęk i dyskomfort zmusza ich do wykonywania tych czynności.
Do mechanizmów podtrzymujących zaburzenie obsesyjno- kompulsyjne należą: zachowania zabezpieczające, które uniemożliwiają modyfikacje przekonań, np. powtarzanie pewnych czynności- kompulsji, potrzeba pewności, potrzeba kontroli, nadmierna odpowiedzialność, unikanie i wypieranie myśli.
Pierwszą ważna rzeczą, jest fakt, że pacjenci z OCD nie tolerują niepewności. Muszą być pewni na 100% czegoś, co robią, że zabezpieczyli się przed nieuchronna katastrofa lub zranieniem. Im bardziej dręczą ich niespokojne myśli dotyczące wykonywanych czynności, tym bardziej są zdenerwowani i zdezorientowani, dlatego tracą pewność i koncentrują się nadmiernie na przypomnieniu sobie, albo powracają do samego początku.
Osoby z OCD lubią mieć 100 % kontrole nad wszystkim, w tym nad swoimi myślami. Jednakże ta strategia zaradcza generuje tylko większy lęk, ponieważ próby kontrolowania czegoś, co nie jej nie podlega wiążą się z ryzykiem nieosiągnięcia takiego celu. O ile możemy skontrolować swoje działanie, o tyle ciągła kontrola naszych myśli nie jest możliwa.
Innym ważnym aspektem OCD jest znaczenie nadmiernej odpowiedzialności. Pacjenci często są zmuszani do nieustannego upewniania się, że nic złego się nie wydarzy, albowiem obawiają się możliwości faktycznego spowodowania jakieś katastrofy. Dlatego tez, pragnienie bycia pewnym jest dla nich tak ważne, bo niejako zdejmuje z nich odpowiedzialność za dziejące się złe rzeczy.
Unikanie sytuacji, które narażają osobę chorą na wykonywanie natrętnych czynności nie przynosi zamierzonego rezultatu. Albowiem unikając, taki pacjent traci szanse na dowiedzenie się, że nie wykonanie czynności- kompulsji nie prowadzi do niczego złego. Wręcz unikanie odsuwa ten problem, który i tak pozostaje nierozwiązany, aż do następnego razu.
Pacjenci z OCD wkładają wiele wysiłku, aby zablokować natrętne myśli, co jest zrozumiałe, ale okazuje, że nawet ta strategia zawodzi. Prawda jest taka, że im bardziej starają się nie myśleć o czymś, wyprzeć, tym bardziej te myśli do nich powracają. Więc wypieranie daje przeciwny efekt do zamierzonego.
Osoby z zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym maja tendencje do nadawania nadmiernej istotności, znaczenia myśli, czyli wierzą, że ich myśli-obsesje maja wielką moc, która sprawi, że wydarzy się coś złego, dlatego wykonując daną czynność- kompulsję sądzą, że są w stanie zapobiec katastrofie.
Po wykonaniu danej czynności pacjent odczuwa chwilowa ulgę, co powoduje spadek dyskomfortu, jednak nie na długo, bowiem lęk powraca. To zjawisko nazywanym fuzją myśli z działaniem z ang. (Thought Action Fusion), inaczej TAF prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzenia. Istnieje również TAF moralności posiadania niespokojnych myśli, czyli „jeśli mam takie myśli, to znaczy, że jestem zła osoba”.
Przyczyny zaburzeń obsesyjno- kompulsywnych
Przyczyn nerwicy natręctw jest wiele. Jednak do najczęściej wymienianych należą: trudne, bolesne doświadczenia z dzieciństwa wiążące się z poczuciem nadmiernej odpowiedzialności za zapobieganie możliwym zagrożeniom oraz czynniki genetyczne i środowiskowe- występowanie OCD w rodzinie zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzenia nawet o kilkanaście procent.
Poza przyczynami kulturowo- spoleczno- genetycznymi, nerwica natręctw może być wynikiem nieprawidłowości budowy anatomicznej lub funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego oraz nieprawidłowości funkcjonowania mózgu, chodzi tu o nadaktywność jego obszarów: kory przedczołowej, jądra ognistego, kory okrężnej, ciała prążkowanego i zwojów podstawy.
Leczenie zaburzeń obsesyjno- kompulsywnych
Najbardziej znaną powszechnie metoda leczenia OCD jest psychoterapia poznawczo-behawioralna, zwłaszcza technika ekspozycji i powstrzymywania reakcji. Odnosząc się do metody poznawczej opiera się ona na modelu Becka, która mówi, że źródłem dyskomfortu nie jest A- sytuacja, czyli natrętna myśl, a B- dysfunkcyjne przekonanie na temat natrętnej myśli. Na przykład A- „Muszę umyć ręce”, B- „Jeśli nie umyje dokładnie rak zarazę się/zachoruje na poważna chorobę”. W terapii nie chodzi o pozbycie się natrętnych myśli, czy czynności, bo jest to niemożliwe, ale o rozluźnienie schematu obsesyjno- kompulsywnego. W tym celu wykorzystujemy techniki poznawcze, aby zidentyfikować dysfunkcyjne przekonania na temat natrętnych myśli i poddać je weryfikacji (restrukturyzacja poznawcza). Behawioralnie korzystamy z techniki ekspozycji i powstrzymywania reakcji z ang. (Exposure With Response Prevention), czyli narażamy pacjenta w wyobraźni lub in vivo na kontakt z bodźcem lękowo twórczym, który wywołuje niepokój. Oprócz pracy w gabinecie terapeuty pacjenci mogą robić ekspozycje w formie zadań domowych. Ponadto, jak w każdym zaburzeniu lękowym korzystamy z treningów relaksacyjnych, oddechowych czy dystrakcji, czyli odwracania uwagi od natrętnych myśli.
