09/11/2026
Jest taki mechanizm, który powstaje wszędzie tam, gdzie ktoś uznaje że jego potrzeby, poglądy, pozycja, autorytet lub poczucie krzywdy dają mu szczególne prawa wobec innych ludzi.
Zachowuje się wtedy jak zachowuje się kolonizator. Porusza się po rzeczywistości jak po strefie wpływów, które raz zdobyte, są jego i bez względu na wszystko muszą zostać utrzymane.
Zauważa określone terytorium, podoba mu się, bo stwierdza, że przyniesie mu korzyści. Uznaje za swoją własność, a to znaczy, że wyznacza granice, ustala zasady i oczekuje, że inni będą się im podporządkowywać. Bardzo często tym terytorium staje się drugi człowiek.
Ten mechanizm nie dotyczy tylko związków przemocowych. Jest widoczny wszędzie tam, gdzie ktoś zaczyna uważać, że on sam, jego potrzeby, poglądy są ważniejsze. Że z jakiegoś powodu (płeć, kolor skóry, pozycja, autorytet, poglądy, wiara, przynależność do grupy, która wg niego ma siłę i przewagę) należą mu się przywileje.
Gdy okazuje się to nieprawdą, pojawia się frustracja i poczucie krzywdy. Ktoś próbuje odebrać mu jego ziemię. Nieważne, że to tylko wyobrażenie o rzeczywistości, w której żyje. On autentycznie czuje, że musi o nią walczyć, bronić swoich granic i wyszarpać siłą to, co, w jego przekonaniu, należy do niego.
W takich warunkach frustracja może przerodzić się w agresję i przemoc. Nie dlatego, że ktoś rzeczywiście utracił prawo do czegoś, co mu się należało. Dlatego, że nie potrafi uznać, że takie prawo nigdy nie istniało.
W prawdziwym świecie jest taki sam jak inni ludzie. Musi starać się, pracować nad relacjami, brać pod uwagę potrzeby drugiego człowieka. W świecie, który stworzył we własnej głowie, należy mu się wszystko, po co sięgnie. Czuje się autentycznie pokrzywdzony, kiedy odkrywa, że rzeczywistość nie działa według jego zasad.
Ten mechanizm jest widoczny w polityce, kiedy zdobycie władzy zostaje potraktowane jako prawo do decydowania, czyje prawa i wolności są ważne. W medycynie kiedy wiedza i tytuł zawodowy stają się pretekstem do odbierania pacjentowi podmiotowości. W edukacji, kiedy nauczyciel uważa, że jego pozycja daje mu prawo do upokarzania ucznia. W pracy kiedy pracodawca myli prawo do zarządzania firmą z prawem do zarządzania cudzym życiem. W życiu codziennym, gdy uważamy, że nasz sposób widzenia świata ma przewagę nad innymi, a pozostali powinni bezwzględnie się do niego dostosować.
Jest widoczny w mediach, w których po tej tragedii wylały się niepokojące treści świadczące o tym, co autorzy mają w głowie i jak widzą świat. I zaciekle bronią go, coraz to nowymi interpretacjami tego wydarzenia, wskazując winnych.
Jest widoczny w środowisku redpillowych, czyli mężczyzn, którzy pielęgnują w sobie świat, w którym kobieta im się należy. Bez wkładania wysiłku w budowanie relacji, po prostu dlatego, że są mężczyznami.
Jest widoczny w religii. Kiedy ktoś uznaje, że jego przekonania, interpretacja świętych tekstów lub pozycja duchowa dają mu prawo do decydowania o sumieniu, seksualności, wyborach życiowych i sposobie myślenia innych ludzi. Kiedy posłuszeństwo zostaje nazwane cnotą, sprzeciw grzechem, a zadawanie pytań brakiem pokory.
Jest widoczny w rodzinach, w których rodzice nie rozumieją, że ich poczucie uprzywilejowania i poczucie, że mają prawo wlasnisci do drugie człowieka zamiast włożenia wysiłku w stworzenie relacji, nie może być jedynym powodem, dla którego dorosłe dzieci mogłyby chcieć utrzymywać z nimi kontakt.
O tym mechanizmie pisze Lundy Bancrofta w swojej ksiazce „Why does he do that? Inside the Minds of Angry and Controlling Men”.
Wewnętrzny kolonizator nie zaczyna od pięści czy broni. Zaczyna od zdania: „Masz robić, co ci każę”. Od przekonania: „Wiem lepiej, czego potrzebujesz”. Od myśli: „Nie masz prawa mi odmówić”. Od głębokiego przeświadczenia, że czyjaś wolność jest mniej ważna niż jego poczucie kontroli i wpływu.
Machanizm ten charakteryzuje głębokie poczucie uprzywilejowania (mi się należy bardziej), poczucie własności (traktowanie innych jako tych, którzy powinni spełniać jego oczekiwania. Podwójne standardy ( jegi potrzeby są ważniejsze niż innych). Przerzucanie odpowiedzialności (to inni są winni jego zachowania) Manipulację (zmienianie narracji, wzbudzanie poczucia winy, odwracanie ról). Kontrolę ukrytą pod pozorem troski, miłości, patriotyzmu, wiary, wyższego dobra.
Nie wiem co doprowadziło do tragedii. Oczywiście, że nie wiem co ten młody człowiek miał w głowie. Nie zamierzam udawać, że znam odpowiedź.
Wiem tylko tyle, że zbudował tam jakis świat, który nie był prawdą.
Wiem tylko, że warto przyglądać się światom budowanym na przekonaniu o własnym uprzywilejowaniu, wyższości i prawie do dominacji.
Warto zobaczyć, jak takie światy powstają, jak są podtrzymywane i jak często nasze społeczeństwo, czasem w imię tolerancji, czasem tradycji, autorytetu czy wolności słowa - nadaje im pozory normalności.
Drugi człowiek nie jest terytorium do zdobycia.
Nie jest własnością.
Nie jest przedłużeniem naszych potrzeb.
I nie musi oddawać swojego głosu, wolności…życia… po to, żeby ktoś inny mógł poczuć się lepiej.
Bibliografia i źródła
1. Bancroft, Lundy (2003). Why Does He Do That? Inside the Minds of Angry and Controlling Men. Berkley Books.
Książka opisująca mechanizmy myślenia i zachowania mężczyzn stosujących przemoc, między innymi poczucie uprawnienia, kontrolę, podwójne standardy i obwinianie partnerek.
https://www.penguinrandomhouse.com/books/289845/why-does-he-do-that-by-lundy-bancroft/
2. Stark, Evan (2007). Coercive Control: The Entrapment of Women in Personal Life. Oxford University Press.
Podstawowa publikacja dotycząca kontroli przymusowej — systematycznego ograniczania autonomii, wolności i niezależności drugiej osoby.
https://doi.org/10.1093/oso/9780195154276.001.0001
3. Stark, Evan & Hester, Marianne (2019). “Coercive Control: Update and Review.” Violence Against Women, 25(1), 81–104.
Przegląd badań nad kontrolą przymusową, jej mechanizmami i konsekwencjami.
https://doi.org/10.1177/1077801218816191
4. Ging, Debbie (2019). “Alphas, Betas, and Incels: Theorizing the Masculinities of the Manosphere.” Men and Masculinities, 22(4), 638–657.
Analiza społeczności manosfery, ideologii Red Pill, męskich hierarchii i narracji opartych na poczuciu krzywdy oraz antyfeminizmie.
https://doi.org/10.1177/1097184X17706401
5. Van Valkenburgh, Shawn P. (2021). “Digesting the Red Pill: Masculinity and Neoliberalism in the Manosphere.” Men and Masculinities, 24(1), 84–103.
Analiza ideologii Red Pill i sposobu przedstawiania kobiet jako obiektów wymiany oraz realizacji męskich oczekiwań.
https://doi.org/10.1177/1097184X18816118
Substack