03/07/2026
Dzisiaj opowiem o kwestionariuszu SIQ, który z powodzeniem wykorzystuje się w psychologii sportu. Zapraszam do przeczytania artykułu!. Gdzie, kiedy i co wyobrażają sobie sportowcy? Co mówi nam Sport Imagery Questionnaire (SIQ)?
Wyobraźnia to jedno z najczęściej wykorzystywanych, a zarazem najtrudniejszych do zbadania narzędzi treningu mentalnego w sporcie. Przez dekady badacze zastanawiali się, jak w ogóle zajrzeć „do głowy” zawodnika i sprawdzić, co dokładnie sobie wyobraża, kiedy to robi i w jakim celu. Odpowiedzią na to pytanie stał się Sport Imagery Questionnaire (SIQ) – kwestionariusz, który od ponad dwudziestu lat pozostaje jednym z podstawowych narzędzi badawczych w psychologii sportu. Skąd wziął się SIQ?
Kwestionariusz opracowali w 1998 roku Craig Hall, Diane Mack, Allan Paivio i Heather Hausenblas, publikując swoje wyniki na łamach „International Journal of Sport Psychology”. Punktem wyjścia była wcześniejsza teoria Allana Paivio, który już w latach 80. zaproponował, że wyobrażenia mentalne mogą pełnić dwie podstawowe funkcje – poznawczą (cognitive) i motywacyjną (motivational) – a każda z nich może działać zarówno na poziomie ogólnym, jak i szczegółowym. Hall i współpracownicy przełożyli tę koncepcję na język realiów sportowych i za pomocą analizy czynnikowej wyodrębnili pięć niezależnych wymiarów wyobrażeń wykorzystywanych przez sportowców. Kwestionariusz w wersji podstawowej liczy 30 pozycji i do dziś służy do oceny tego, jak często i w jaki sposób zawodnicy sięgają po wyobrażenia mentalne w swoim treningu i starcie.
Co dokładnie mierzy SIQ? – pięć rodzajów wyobrażeń
SIQ nie traktuje „wyobraźni sportowej” jako jednej, jednolitej umiejętności.
Wyróżnia pięć odrębnych kategorii, które odpowiadają na pytanie „co” sportowiec sobie wyobraża:
• Cognitive Specific (CS) – wyobrażenia poznawcze specyficzne. Dotyczą konkretnych umiejętności technicznych: sportowiec „w głowie” wykonuje dany ruch, uderzenie, skok czy element techniczny, doskonaląc go bez fizycznego powtórzenia.
• Cognitive General (CG) – wyobrażenia poznawcze ogólne. Obejmują strategię i taktykę – planowanie przebiegu meczu, wyobrażanie sobie całych sekwencji gry czy sposobów reagowania na działania przeciwnika.
• Motivational Specific (MS) – wyobrażenia motywacyjne specyficzne. To obrazy związane z konkretnymi celami: wyobrażenie sobie zwycięstwa, zdobycia medalu, ustanowienia rekordu czy skutecznego wykonania trudnego zadania.
• Motivational General-Arousal (MG-A) – wyobrażenia motywacyjne ogólne związane z pobudzeniem. Dotyczą regulacji emocji i poziomu aktywacji – wyobrażania sobie spokoju, kontroli nad stresem czy odpowiedniego poziomu mobilizacji przed startem.
• Motivational General-Mastery (MG-M) – wyobrażenia motywacyjne ogólne związane z mistrzostwem. To obrazy poczucia pewności siebie, skutecznego radzenia sobie z trudnościami i psychicznej odporności w wymagających sytuacjach.
Ten pięcioczynnikowy model do dziś jest podstawą większości badań nad wykorzystaniem wyobrażeń w sporcie, a sam kwestionariusz doczekał się licznych adaptacji – w tym wersji dla dzieci (SIQ-C) oraz tłumaczeń na wiele języków, co potwierdza jego uniwersalność i trwałą przydatność badawczą.
Gdzie i kiedy sportowcy wyobrażają sobie swoje działania?
Sam SIQ odpowiada przede wszystkim na pytanie „co” i „jak często” sportowiec sobie wyobraża, ale kwestie „gdzie” i „kiedy” najlepiej opisało inne, uzupełniające badanie – klasyczna już praca Kristy Munroe, Petera Giacobbiego, Craiga Halla i Roberta Weinberga z 2000 roku, opublikowana pod tytułem „The Four Ws of Imagery Use: Where, When, Why, and What”. Autorzy przeprowadzili pogłębione wywiady z czternastoma zawodnikami wysokiego szczebla reprezentującymi siedem różnych dyscyplin i na tej podstawie zbudowali model opisujący okoliczności, w jakich pojawiają się wyobrażenia sportowe.Z tych badań wynika kilka istotnych prawidłowości: Gdzie. Sportowcy wyobrażają sobie swoje działania zarówno w kontekście treningu, jak i samej rywalizacji – to dwa odrębne środowiska, w których wyobraźnia pełni nieco inne funkcje. Podczas treningu obrazy mentalne częściej służą doskonaleniu techniki i przyswajaniu nowych elementów, natomiast w kontekście startowym dominują funkcje związane z przygotowaniem strategicznym i regulacją emocji.
Wyobrażenia towarzyszą zawodnikom zarówno w trakcie samej aktywności sportowej, jak i poza nią – w czasie wolnym, podczas odpoczynku czy przygotowań mentalnych z dala od obiektu sportowego. W odniesieniu do startu można wyróżnić trzy wyraźne fazy: przed zawodami (planowanie, budowanie pewności siebie, wizualizacja udanego przebiegu), w trakcie rywalizacji (utrzymanie koncentracji, regulacja pobudzenia, korekta bieżących działań) oraz po zawodach (analiza własnego występu, wyciąganie wniosków, przetwarzanie emocji związanych z wynikiem).
Co ciekawe, badania wskazują, że korzystanie z wyobraźni jest wśród sportowców wyjątkowo powszechne – szacuje się, że nawet 70–99% zawodników na wysokim poziomie sportowym w mniejszym lub większym stopniu wykorzystuje tę formę treningu mentalnego, co dodatkowo tłumaczy, dlaczego narzędzia takie jak SIQ zyskały tak duże znaczenie badawcze i praktyczne.
Dlaczego to wciąż ma znaczenie?
Choć od publikacji oryginalnego SIQ minęło już ponad ćwierć wieku, kwestionariusz nie stracił na aktualności. Jest wykorzystywany zarówno w badaniach naukowych, jak i w praktyce psychologów sportu, którzy na jego podstawie oceniają, w jakim stopniu dany zawodnik korzysta z poszczególnych typów wyobrażeń, a następnie projektują interwencje mentalne dopasowane do jego indywidualnych potrzeb. Sportowiec, który rzadko sięga po wyobrażenia motywacyjne związane z pewnością siebie (MG-M), może np. wymagać innego rodzaju wsparcia niż ten, który ma trudności z wyobrażeniami technicznymi (CS).
Model pięciu wymiarów w połączeniu z ramą „gdzie, kiedy, dlaczego i co” pozwala trenerom mentalnym budować bardziej precyzyjne programy treningu wyobrażeniowego – nie tylko zachęcające zawodnika do „wizualizowania sukcesu”, ale uwzględniające konkretny moment, miejsce i cel, w jakim wyobrażenia mają być stosowane. To właśnie dzięki takim narzędziom jak SIQ trening mentalny przestał być intuicyjną praktyką, a stał się elementem opartym na solidnych podstawach empirycznych.
