Psychoanalitycznym Spojrzeniem Filip Olech

26/07/2026

Czytając tekst Millera zatytułowany Psychoanaliza ma strukturę fikcji napotkałem fascynujący motyw, choć uchwytny w obrębie praktyki, to jednak precyzyjnie przez Millera nakreślony, zgodnie z którym wiedza i związane z nią zaskoczenia od pewnego punktu trwającej psychoanalizy, od czasu, który pojawia się w analizie raczej później niż wcześniej, nie występują zbyt często i nie niosą ze sobą mocy zmian, jak w początkowych etapach analizy. To, co zostaje, to stagnacja powtórzenia. Powtarza się klatkę swojego najbardziej fundamentalnego symptomu, który stopniowo, w wyniku redukcji obsadzeń libidalnych, staje się coraz bardziej tożsamy z tym, co Lacan określa mianem obiektu małe a, zwanego inaczej obiektem przyczyną pragnienia. Redukcja ta przypomina mi o Heraklesie, który mocując się z Hydrą, musiał obserwować ucięte głowy raz po raz powracające, co więcej, towarzyszyło im wciąż więcej i więcej głów. Obraz jest wieloznaczny, bo z jednej strony cięcie psychoanalityczne, redukując, czyni proliferację pragnienia. Z drugiej strony, jeśli patrzymy na redukcję obsadzeń libidalnych, zasadnym jest pytanie, co zrobić z tym, co odporne jest na cięcie. Pytanie, które wyłania się z tej krótkiej refleksji to: czym podlewa się głowy Hydry, że tak pięknie rosną?

Obraz Gustave’a Moreau z 1876 przedstawiający Heraklesa i Hydrę

18/07/2026

Szanowni Państwo,

Poniżej zamieszczamy fragment tekstu, przygotowanego przez Annę Czownicką przy współudziale Gustawa Sikory i Moniki Barwińskiej.

„W 2017 ukazał się artykuł Lecha Kality i Magdaleny Chrzan-Dętkoś zawierający przegląd aktualnych badań empirycznych dotyczących efektywności terapii psychoanalitycznej, z którego wynika niepodważalny status terapii psychoanalizą jako skutecznej metody leczenia. Metoda ta, nastawiona nie tyle na redukcję objawów, co na proces zmiany psychicznej, pozwala badać zakres i stabilność zmiany na żywo w sytuacji klinicznej i określać w kontakcie z pacjentem możliwy zakres i kierunek dalszej zmiany. Badania wskazują na występujący w niej tak zwany efekt uśpienia, opisujący zjawisko, w którym poprawa lub zmiana terapeutyczna ujawnia się lub przybiera na sile po pewnym czasie od zakończenia terapii; wykazują także, że jedynie w wyniku terapii psychoanalitycznych osiąga się trwałe kompetencje w radzeniu sobie z relacjami, zmianami oraz sytuacjami kryzysowymi. Potwierdzają to zaprezentowane przez Marianne Leuzinger-Bohleber na corocznej konferencji Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego w maju 2026 roku wyniki empirycznych badań niemieckich LAC oraz MODE (długoterminowe badanie, które nadal trwa); wynika z nich, że terapia psychoanalityczna ma statystycznie porównywalną do innych podejść psychoterapeutycznych skuteczność w momencie kończenia leczenia, ale w stosunku do niektórych zaburzeń psychicznych osiąga trwalszy efekt – na przykład w przypadku depresji, depresji po przeżytej traumie, zaburzeń psychosomatycznych, zaburzeń jedzenia i zaburzeń osobowości (zwłaszcza osobowości z pogranicza). Tłumaczy to fakt, iż w odróżnieniu od innych rodzajów terapii wskutek terapii psychoanalitycznej dochodzi do zmian strukturalnych osobowości pacjentów.

Psychoanaliza zajmuje również ważne miejsce w świecie nauki, czego odzwierciedleniem jest jej obecność na uniwersytetach w krajach szeroko rozumianego Zachodu, wszędzie tam, gdzie nauka nie była kontrolowana przez politykę.”

W komentarzu zamieszczamy link do artykułu, usunięty fragment w jego pierwotnym kształcie oraz bibliografię.

14/05/2026

«اگر روانکاو فکر کند که چیزی می‌داند، برای مثال در روانشناسی، این آغاز شکست اوست، به این دلیل ساده که در روانشناسی هیچ‌کس چیز زیادی نمی‌داند، جز اینکه روانشناسی خود خطایی در دیدگاه نسبت به انسان است.»

ژک لکان

12/05/2026

"Trwałe pragnienie trwania i pragnienie spania jest faktycznie największą enigmą, z czego wydaje się, że nikt nie zdaje sobie z tego sprawy, Freud czyni mechanizm snu. Nie zapominajmy - Wunsch zu schlafen - mówi Freud. Nie powiedział "potrzeba snu", nie o to tu chodzi. to Wunsch zu schlafen determinuje operację snu.
Ciekawym jest, że dodaje do tego, że sen budzi nas dokładnie wtedy, gdy mógłby pozwolić prawdzie wyłonić się, więc jedynym powodem budzenia się jest kontynuowanie snu - śnienie w realnym, albo precyzyjniej: w rzeczywistości."

Jacques Lacan seminarium XVII, lekcja "Prawda, siostra rozkoszy".
Film: fragment 3 sezony Twin Peaks.

32 likes, 3 comments. "Who's the dreamer ? 🧩👁️"

10/05/2026

W pracach Freuda jest do uchwycenia obiekt, mający status mitycznego, będący tym, co oddziaływało w prehistorii podmiotu, więc poznawany pośrednio poprzez odniesienie do jego utraty. Rozkosz, która płynęła z utraconego obiektu, a która redukowała napięcia organizmu, zostaje zastąpiona halucynacyjnym zaspokojeniem, którego słabość ukazuje się w niemożliwości realnego zaspokojenia. Halucynacja jest tworem podmiotu w odpowiedzi na brak obiektu. Jest wobec tego działaniem kreatywnym. Problematyka polega na tym, że mityczność obiektu, który kiedyś istniał jest już odpowiedzią podmiotu. To tylko pozornie paradoks, ponieważ punktem wyjścia jest luka konstytutywna dla podmiotu. To luka ma tu logiczną pierwotność, a będąc realną, ustanawia sedno, dookoła którego uformować może się struktura, której efektem będzie podmiot. Ta perspektywa jest podstawowym odniesieniem psychoanalitycznym do powtórzenia. Lacan uchwycenie powtórzenia jako tego samego wciąż inaczej odnalazł w trójkącie Pascala.

Gif z filmu Possession (2020)

08/05/2026

Co zostaje z pozoru #1:

"Co robi [analityk] zajmując miejsce pozoru? Nic innego, niż demonstrowanie, że terror odczuwany względem pragnienia, wokół którego organizuje się nerwica, co określa się pojęciem obrony, nie jest, z perspektywy tego, co wyłania się w trakcie opracowywania czystej straty, niczym innym, niż przywoływaniem wzbudzania litości [łaski, współczucia]".

To fragment seminarium XIX ou pire..., który zadaje pytanie o funkcję, jaką neurotyk wprowadza za pomocą obrony przed pragnieniem, które uchwytuje on w polu Innego. Przeżycie terroru jest tym, ma oszukać, nie tylko Innego, ale też samego neurotyka. Dać się oszukać to podtrzymać funkcję terroru.

07/05/2026

“Z analitycznego punktu widzenia, jedyną rzeczą, jakiej można być winnym to ustąpienie z pola własnego pragnienia”. To krótki, znany fragment z seminarium Lacana zatytułowanego Etyka Psychoanalizy. Psychoanaliza jest dyskursem, jakiego można doświadczyć wyłącznie w gabinecie psychoanalitycznym, czyli w miejscu, gdzie jest analityk. Inne dziedziny mogą z tej etyki czerpać, jeśli bierze się w nich pod uwagę podmiot i jego pragnienie. Etyka odnosi się do działania, co dla każdego pracującego z pacjentami stawia pytanie o zajmowane względem nich miejsce. Nie ingerować w pragnienie, więc i nie być mistrzem danego podmiotu, to sprawa podstawowa. Pole zajęte przez nakaz przejawia się szczególnie w obrębie pracy z podmiotami autystycznymi, które słowa z łatwością konwertują w polecenia. Przykład: nie chcę już grać w grę, mówi chłopiec, który usłyszał, że w grę już grać tyle nie powinien. W grę, jak się okazało, chciał nadal grać. Głos, którym mówił, był głosem odtwarzanym. Wyodrębnienie podmiotu z tego polecenia było sprawą kluczową.

Obraz: Antygona przed martwym Polinejkesem, autorstwa Nikiforosa Lytrasa, 1865

07/05/2026

W psychoanalizie występuje przejście od praktyki do teorii, w przeciwieństwie do dziedzin akademickich, przykładowo psychologii, gdzie rozpoczęto pracę w laboratoriach, aby potem uogólnić wyniki badań na resztę populacji. Jest to odwrotność, zgodnie z którą w pierwszym przypadku najbardziej jednostkowe opracowanie przypadku klinicznego pozwala na wprowadzenie czegoś w obręb teorii psychoanalitycznej, a w drugim liczy się odchylenia standardowe, czyli w zasadniczej większości usuwanie danych skrajnie odchylonych od średniej.
Z tego względu psychoanalizie do doświadczenia bliżej, staje się ono bardziej bezpośrednie, zapośredniczone tym, co konieczne, kiedy działa się w polu języka, mowy i mówienia. Czasem uwidacznia się to w polu sztuki, a jednocześnie bliskość tego pola z polem psychoanalizy wywołuje zaskoczenie. David Lynch był pytany o to, czy jest zaznajomiony z psychoanalizą ze względu na podobieństwo konceptów w jego filmach i w teorii analitycznej. Lynch do analityka poszedł na jedną sesję. Zrezygnował, gdy dowiedział się, że analiza może oddziaływać na procesy kreatywne. To słuszna odpowiedź ze strony analityka: poznając fundament, na którym umiejscawia się to, co kreatywne, kreatywne może się zmienić. Wybór odnosi się do pytania, czy zmiana jest upragniona. Najczęściej jest jedynie chciana.

Obraz: fragment Zagubionej Autostrady

06/05/2026

Pierwsze klarowne lustro to względnie niedawny wynalazek. Czysty obraz, bez zakłóceń, gdzie widoczna jest postać, której kontury są wyraźnie separowalne od tła; zamiast impresji do interpretacji. Odbicie świata inne niż to prawdopodobnie pierwsze, na tafli wody, albo pod wpływem pracy, na powierzchni wypolerowanego kamienia. Krystalicznie czysty obraz urzeka, czyniąc obraz świata i siebie wyraźniejszym, a być może ujmując mu w ten sposób tajemnicy i niejasności. Jest też dziecko, które może tańczyć przed swoim lustrzanym odbiciem, widząc w tle dorosłego, który określa: to ty!. “To ja” i “to ty”, i ta pierwsza elementarna alienacja, gdzie własny obraz widziany jest naprzeciw siebie, poza własnym ciałem, które w momencie pierwszego widzenia jest nieskoordynowanym zbiorem implusów. Obraz daje kluczowy pozór jedności i umożliwia antycypację mistrzostwa swojego ciała. Naddatkiem staje się wszystko to, co umyka tego rodzaju jedności. Jedność wyobrażeniowa, z obrazu ciała nakładanego na realny organizm, jest logiką pełni, bliską idealizmowi. Istnieje również logika nie-całości.