01/08/2026
LAMMAS: Święto pierwszych plonów!
Święto to przypada na 1 sierpnia i w tradycyjnym cyklu rolniczym półkuli północnej oznacza początek żniw, celebrację pierwszych plonów oraz moment dziękczynienia za dary ziemi.
To czas graniczny: natura osiąga swoje dojrzałe apogeum, a człowiek zaczyna zbierać owoce wielomiesięcznej pracy na rolach. W swojej najgłębszej istocie święto to dotyczy relacji człowieka z ziemią, uznania cykliczności przyrody oraz transformacji żywiołów (ziarna) w podstawowy środek przetrwania (chleb).
[Nazwa Lammas wywodzi się ze staroangielskiego słowa hlaf-maesse, co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „mszę chleba” (ang. loaf-mass).]
Pierwotne korzenie Lammas sięgają epoki żelaza i są nierozerwalnie związane z kulturą celtycką. Zanim anglosaskie „Lammas” zdominowało terminologię, święto to nosiło nazwę Lughnasadh (w staroirlandzkim Lugnasad, wym. lunasa), co oznacza „zgromadzenie Lugha”.
Powstało ono na obszarze starożytnej Irlandii, Szkocji oraz Wyspy Man. Według celtyckiej mitologii, święto zostało ustanowione przez boga Lugha – bóstwo słońca, światła, rzemiosła i „mistrza wszystkich umiejętności” (LughSamildánach). Lugh powołał te uroczystości jako stypę i formę upamiętnienia swojej przybranej matki, Tailtiu. Była ona boginią ziemi, która zmarła z wycieńczenia po tym, jak własnoręcznie wykarczowała i przygotowała pod uprawę lasy Irlandii, dając tym samym ludowi przestrzeń do siewu i przeżycia.
W starożytności Lughnasadh trwało przez kilkanaście dni (z kulminacją 1 sierpnia) i miało charakter wielkiego zgromadzenia ludowego, zwanego Oenach.
Rytuały i przebieg uroczystości:
• Ścięcie pierwszego snopa i wypiek chleba: Główny kapłan lub król uroczyście ścinał pierwszą partię dojrzałego zboża. Z zebranego ziarna natychmiast mielono mąkę i wypiekano rytualny bochenek, który dzielono między członków społeczności.
• Zgromadzenia na wzgórzach: Ludność wędrowała na święte wzniesienia (np. Cruachain Aigle, dziś CroaghPatrick w Irlandii), gdzie składano bóstwom ofiary z pierwszych owoców i płodów rolnych.
• Zawody sportowe i igrzyska: Igrzyska Tailteann (Aonach Tailteann) – wyścigi konne, zawody rydwanów, popisy siłowe, biegi oraz turnieje poetyckie. Sukces w tych zawodach traktowano jako manifestację życiowej siły i witalności plemienia.
• Małżeństwa okresowe (Tailteann Marriages): Podczas zgromadzeń młode pary mogły zawrzeć próbne małżeństwo na czas „roku i jednego dnia”. Jeśli po tym okresie związek się nie sprawdzał, partnerzy wracali na miejsce zawarcia umowy i rozchodzili się bez żadnych konsekwencji społecznych.
🌾 Głównymi artefaktami były pierwszy snop zboża, rytualny nóż do jego ścięcia, świeży bochen chleba oraz czarne jagody (bilberries), których zbieranie na zboczach gór stanowiło tradycyjny element święta. Dominującymi symbolami były złote barwy słońca, koło (reprezentujące tarczę słoneczną i cykl roku) oraz rogi obfitości.
Poprzez te rytuały Słowianie i Celtowie dążyli do zapewnienia sobie pomyślności. Wierzono, że godne ugoszczenie bogów i uszanowanie pierwszych plonów zagwarantuje dobrą pogodę na resztę żniw, uchroni resztę zbiorów przed gniciem lub burzami oraz zapewni dostatek pożywienia na nadchodzącą zimę.
Wraz z migracjami ludów celtyckich i ich kontaktami z sąsiednimi kulturami, tradycje Lughnasadh zaczęły przenikać na kontynent europejski. Ślady kultu boga Lugha i związanych z nim sierpniowych festiwali odnaleźć można w starożytnej Galii (dzisiejsza Francja), gdzie rzymskie miasto Lugdunum (obecny Lyon) zostało nazwane na cześć tego bóstwa i stało się centrum wielkich, sierpniowych zgromadzeń rzemieślników.
Sposób obchodzenia na kontynencie adaptował się do lokalnych warunków rolniczych – w regionach południowych święto to silniej akcentowało zbiory winogron i wczesnych owoców drzewiastych, podczas gdy na północy (Wyspy Brytyjskie, Skandynawia) kluczem pozostawały uprawy jęczmienia, żyta i pszenicy.
Z biegiem wieków, gdy plemiona przekształcały się w osiadłe społeczeństwa feudalne, wielkie zgromadzenia polityczno-sportowe (Oenach) stopniowo zanikały. Ich miejsce zajęły lokalne jarmarki sierpniowe i targi płodów rolnych.
Rytualne, mistyczne dziękczynienie na rzecz bogów przekształciło się w pragmatyczne święto ekonomiczne – moment, w którym rzemieślnicy mogli sprzedać swoje wyroby, a rolnicy zorientować się w cenach tegorocznego ziarna. Dawne igrzyska przetrwały w szczątkowej formie jako ludowe zabawy, tańce wokół snopów zboża i lokalne próby siły podczas festynów wiejskich.
Proces chrystianizacji Europy przyniósł najbardziej radykalną zmianę semantyczną święta. Kościół, nie mogąc wykorzenić zakorzenionych głęboko tradycji dziękczynienia za plony, dokonał ich asymilacji:
• To właśnie wtedy celtyckie Lughnasadh zyskało anglosaską nazwę Lammas.
• Tradycyjny chleb wypiekany dla dawnych bóstw stał się chlebem ofiarnym zanoszonym na ołtarze Kościoła katolickiego i anglikańskiego. Po poświęceniu, kawałki tego chleba były często rozrzucane przez rolników w czterech kątach stodół, co miało chronić zbiory przed myszami i urokami (był to klasyczny przykład synkretyzmu religijnego, gdzie chrześcijańskie błogosławieństwo służyło celom magii apotropeicznej).
• W kulturze katolickiej Europy Środkowej i Wschodniej (w tym w Polsce) esencja tego święta została z czasem przeniesiona na 15 sierpnia – Święto Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, powszechnie nazywane Matki Boskiej Zielnej. To właśnie wtedy święci się płody ziemi, zioła, zboża i kwiaty, co stanowi bezpośrednią, kulturową kontynuację tradycji Lammas/Lughnasadh.
Gdzie i jak szukać Lammas dzisiaj?
Współcześnie Lammas i Lughnasadh przeżywają swój renesans, funkcjonując na kilku płaszczyznach:
• Ruchy neopogańskie (Wicca, Druidyzm): Dla współczesnych pogan Lammas jest jednym z ośmiu świąt w Kole Roku (tzw. sabatem). Obchodzi się je poprzez organizowanie rytualnych ognisk, wspólne pieczenie tradycyjnego chleba, plecenie lalek ze słomy zbożowej oraz dekorowanie ołtarzy żółtymi, pomarańczowymi i złotymi wstążkami.
• Festiwale kulturowe w Irlandii: Tradycja odżywa w formie wydarzeń takich jak Puck Fair w hrabstwie Kerryczy rekonstrukcje Igrzysk Tailteann, przyciągające turystów i pasjonatów historii żywej.
• Ekologia i ruchy "Slow Life": Dla osób niezwiązanych z żadną religią, Lammas staje się symbolicznym dniem wspierania lokalnego rolnictwa. Współcześnie celebruje się je poprzez wizyty na targach ekologicznych, samodzielny wypiek chleba na zakwasie w domowym zaciszu, czy organizację kolacji w duchu farm-to-table(od pola do stołu) dla przyjaciół i rodziny.
🙏Najważniejszym przesłaniem Lammas jest praktyka wdzięczności i uważności wobec owoców własnej pracy oraz zasobów Ziemi. W świecie zdominowanym przez pośpiech i konsumpcjonizm, Lammas przypomina nam o konieczności zatrzymania się. To wezwanie do „zebrania plonów” – nie tylko tych materialnych, ale także intelektualnych i emocjonalnych; to moment, w którym należy docenić wysiłek włożony w rozwój osobisty i zawodowy, zanim przyroda (i nasze życie) naturalnie wejdzie w chłodniejszy, bardziej refleksyjny czas jesieni i zimy.
Z miłością,
Lucit Agni🤎
https://moclucit.pl/
