07/09/2026
W MORZU KONTROWERSJI: W JAKIM WIEKU KOŃ MOŻE ZDROWO ROZPOCZĄĆ PRACĘ POD SIODŁEM?
🟩 KRÓTKO: dla większości koni, wiek 3- 3,5 roku jest optymalny. W określonych przypadkach może być celowe poczekanie do 4 lat. Czekanie dłużej jest wyborem właściciela ale nie ma dowodów na jego zbawienny wpływ. Koń młody jeszcze przed ujeżdżeniem potrzebuje ćwiczeń, by prawidłowo wzmocnić kości, ścięgna, więzadła.
🟩 DŁUGO 😊
🍀 Zainteresowanie ustaleniem optymalnego wieku ujeżdżania koni wzięło się m.in. z chęci zapobiegania kontuzjom koni wyścigowych, tradycyjnie wcześnie zajeżdżanych, jak i problemom zdrowotnym, w tym kissing spines, u koni sportowych. I teraz bardzo ważna rzecz: wiek ujeżdżania jest JEDNYM Z a nie jedynym czynnikiem wpływającym na zdrowie i kontuzyjność. Zarówno prace dotyczące koni wyścigowych, jak i sportowych wskazują na ogromne znaczenie: przebywania na wybiegach; doboru hodowlanego (Gerd Heuschmann wzmiankuje np., że kissing spines bywają nawet u nieujeżdżonych koni prosto z pastwiska); dostępu nie tylko do miękkiego ale i twardego podłoża podczas wychowu jak i treningu (G Heuschmann postuluje półgodzinny spacer po asfalcie po treningu w hali - tak tak, ten 'straszny' asfalt!).
🍀 Przygotowanie do bycia wierzchowcem zaczyna się w źrebięctwie. Badania na źrebiętach [4, 5] ciepłokrwistych wykazały, że regularny naturalny ruch na pastwisku jest najzdrowszy dla rozwoju chrząstki, a trzymanie w boksach osłabia metabolizm chrząstki i ścięgien, ale w sposób odwracalny. Natomiast wymuszony trening w wieku 5 miesięcy, zmniejsza zdolność chrząstki i ścięgien do syntezy proteoglikanów, pogarsza skład i właściwości tkanki, i są to trudno odwracalne lub trwałe efekty. Trzymanie w stajniach młodych, np. dwuletnich, koni, zmniejsza też ich gęstość kości w stosunku do tych na pastwisku [6].
🍀Kamieniem milowym zmiany myślenia o wieku zajeżdżania koni były prace dr Dr Deb Bennet. W artykule z 2005 [2] dr Bennet wskazuje, że dojrzałość szkieletowa u wszystkich koni występuje w podobnym wieku, około 6 lat (plus minus pół roku). Co ciekawe, prace utrzymane w raczej pro-wyścigowym tonie [8] zgodne są w tym, że konie pełnej krwi nie dojrzewają inaczej niż reszta, sposób wzrostu jest podobny u różnych ras, także ciężkich.
🍀 Dojrzałość szkieletowa oznacza skostniałe płytki wzrostu (chrząstki nasadowe). Przy tym: sama dr Bennent pisze, że nie trzeba czekać aż wszystkie płytki wzrostu skostnieją (choć uważa, że im dłużej się czeka, tym bezpieczniej) [2].
🍀 Chrząstki kostnieją od dołu w górę: nadgarstek, kość promieniowa i łokciowa do 2,5 roku, góra kości promieniowej do 3 lat, kość ramienna, piszczelowa i udowa 3 a 3,5 roku, miednica między 3 a 4 rokiem, łopatka między 3,5 a 4 lat. Staw skokowy kostnieje około 4 roku życia, stąd dawne zalecenia by młode konie nie pracowały w grząskim terenie lub z dużym ładunkiem. Kręgosłup kostnieje w wieku około 5,5 roku, tym dłużej im dłuższy i wyższy koń, o pół roku dłużej dla wałachów i ogierów (niektóre ciepłokrwiste do 8 roku) [2]. Płytki nasadowe w nogach są prostopadłe do nacisku, a w kręgosłupie równoległe, co ułatwia uraz. Ostatnie kostnieją kości nasady szyi, też mogą ponad 6 lat, stąd ważna swoboda szyi młodego konia.
🍀Wywiad z Gerdem Heuschmannem z 2021 [3, polecam cały!] jest bardzo interesujący. Po pierwsze, wskazuje on, że niezdrowo jest na trzylatku siedzieć się jak na ujeżdżeniowym koniu. Jeśli koń jest pod siodłem 4 czy 5 miesięcy, a jeżdżony jest ze skróconą szyją i linią górną, to więzadło karkowe jest luźne i nie pomaga w noszeniu jeźdźca - ciężar przejmują jeszcze słabe mięśnie grzbietu. Rozwój mięśni zajmuje 1,5 do 2 lat. Długie noszenie jeźdźca tylko mięśniami grzbietu bez napiętego więzadła karkowego uszkadza grzbiet.
🍀Gerd Heushmann pisze, że w pierwszym roku pod siodłem, koń powinien jak najwięcej jeździć w terenie, na polach, górkach i dołkach. W drugim roku więcej w hali i przyzwyczajać się do pomocy. Dopiero 5 latek jest ujeżdżonym koniem który może iść dalej w kierunku ujeżdżenia czy skoków. Ale zobaczcie też: jak najbardziej Gerd Heuschmann opisuje tu jazdę na 3 latku. I owszem, pisze, że nonsensem jest ujeżdżeniowe siodło na 3 latku, ale kontynuuje – że ma on chodzić naprzód, rozwijać mięśnie, rozciągać się, po prostu bez wtłaczania w ramę [3]. I z tego tez powodu wypowiadał się przeciwko zawodom 3 letnich koni.
🍀 Wskazuje też, że konie rosnące powinny korzystać z twardego gruntu, nierównego, stymulującego strzałkę; samo miękkie podłoże kształtuje miękkie nogi i później kostniejące. Młode konie powinny trenować na twardym, to je wzmacnia, codziennie lub chociaż 3 razy w tygodniu, chociażby po treningu przez pół godziny co wzmacnia kopyta, stawy, ścięgna.
BADANIA KONI WYŚCIGOWYCH I CENNE WSKAZÓWKI
🍀 Istnieje wiele prac dotyczących koni wyścigowych, które wymagają czytania między wierszami– zawierają cenną wiedzę na temat wpływu treningu na układ ruchu młodego organizmu ale z zasady POMIJAJĄ kwestię zdrowia tych koni w przyszłości. Mówią dużo o wzmocnieniu nóg, co jest słuszne, ale chcielibyśmy jeszcze, by przy okazji nie obrywał kręgosłup. Niemniej takie prace, jak [7, 8] zawierają interesujące spostrzeżenia.
🍀 Otóż można w nich przeczytać, że umiarkowana praca rosnących koni wzmacnia kości (sprzyja mineralizacji), stawy, ścięgna i więzadła w sposób niemożliwy po dojrzeniu. Do wieku około 2 lat trwa okienko adaptacyjne ścięgien i kształtuje się ich wytrzymałość. Potem potencjał rozwojowy kości i ścięgien spada, stąd potrzeba ćwiczeń [7]. Co więcej, te ćwiczenia młodego konia niekoniecznie powinny kończyć się na spacerku😉 Krótkie sesje intensywnej pracy, np. sprint, powodują że kości i ścięgna adaptują się i wzmacniają a układ mięśniowy i krążenia ma lepsze warunki rozwoju [7].
🍀 Wskazuje się przy tym, że układ ruchu konia, w szczególności kości długie nóg, silnie odpowiada na stymulację zewnętrzną i obciążenie [8]. Na masę kości wpływają uderzenia o podłoże, ćwiczenia i masa mięśniowa. Po zakończeniu wzrostu na długość, pod wpływem obciążenia (trening i masa mięśni), kości mogą jeszcze zwiększać średnicę.
🍀 Jednakowoż, wieści z wyścigowego świata należy interpretować w szerszym kontekście. Przykładowo, wśród 36 wyścigowych koni pełnej krwi, które poniosły śmierć na torze lub zostały uśpione w latach 1993 – 1994 w Kaliforni [10], 92- 97 % miało zakleszczenie wyrostków kręgosłupa kolczystych i poprzecznych (kissing spines), 97 % degenerację chrząstek wyrostków odcinka piersiowego i lędźwiowego i WSZYSTKIE degeneracyjne zmiany w połączeniu lędźwiowym i krzyżowym.
🍀 Jaki wniosek JA z tego wyciągami: na pewno nie, żeby ujeżdżać dwulatki albo się ścigać. Natomiast: faktem jest, że wdrażanie do ruchu od młodości jest korzystne i zmniejsza ryzyko późniejszych urazów.
🍀 Jak to zrobić lepiej? Jest dużo sposobów: zachęcenie do codziennych sprintów przez użycie dróg przepędowymi do pastwisk, na których codziennie konie pogalopują, lub zastosowanie elementów paddock paradise; utwardzenie części wybiegu, by nie chodziły tylko po miękkim; ćwiczenia luzem na dużej ujeżdżalni (nie małym kółku); prowadzenie w teren z drugiego konia lub w bezpiecznym terenie luzem. Poza spokojną i powolną pracą na miękkim (lonże, spacery), ta szybka, intensywna i czasem na twardym, też jest istotna. Korzystne może być też oprzęganie przed zajeżdżaniem a przedtem jeszcze, chodzenie (bez ciągnięcia) przy wozie razem z matką. Jeśli zaś naprawdę chcemy oddać konia do 3 roku życia ‘na łąki’ to niech one będą górskie! Konieczność codziennego trenowania ciała na nierównościach powoduje, że konie będą nieporównanie bardziej rozwinięte i odporne, niż z równiutkich, miękkich łąk.
PSYCHIKA A WIEK.
🍀 Ujeżdżanie konia to kształtowanie ciała i psychiki; by się dały kształtować, muszą być plastyczne. Dlatego trening i ujeżdżanie nie powinny czekać do 7 lat. Zwłaszcza młode ogiery potrzebują zajęcia także dla zdrowej głowy. Zaletą młodych koni jest ciekawość świata, chęć próbowania nowego, łatwiejsza adaptacja do zmian.
🍀 Młody koń to nie dziecko. Często pojawiają się określenia, że 3 czy 4 letni koń „to dziecko”. Nie jest to uprawnione porównanie. W tym wieku koń nie tylko prawie zakończył wzrost na wysokość, ale w naturze zwykle opuścił rodzinne stado, nie potrzebuje matki, umie troszczyć się o siebie w nowej grupie. Własny tabun młody ogier zdobędzie za parę lat – teraz jest czas zabaw, walk, prób przejęcia klaczy i wszystkiego co sprawia, że rozwija się fizycznie i psychicznie. U klaczy to czas pierwszego źrebienia a potem kolejnych. Czemu więc psychika w tym wieku ma nie unieść ‘ciężaru’ bazowego treningu? Praktyka z resztą jasno pokazuje, że z 3-4 letnimi końmi fajnie się pracuje. Młodsze często mają krótszy czas skupienia, za to starsze swój świat i zasady. I jeszcze do porównania z dzieckiem – człowiek kostnieje do 30 roku życia, nie nazywamy 30 latków dziećmi i nie czekamy do tego wieku z treningiem!
🍀 Koń jest od dnia narodzin gotowy do biegu. Źrebię w pierwszym tygodniu życia może już przebywać 7 km dziennie z matką. U koni faza szybkiego „dziecięcego” wzrostu trwa do 4 – 6 miesięcy, następnie tempo zwalnia aż do dojrzewania w wieku 10 – 11 miesięcy, gdzie koń odpowiada ludzkiemu nastolatkowi. Kolejna faza to młodzieńczy skok wzrostu [8]
🍀 Z ciekawostek: wiek, w którym koń zaczyna prace pod siodłem, wpływa na jego zachowanie, w tym na cechę „boldness” czyli pewność siebie [1]. Badanie ankietowe (1940 koni) wykazało, że ogólnie starsze skonie są bardziej pewne siebie, niż młodsze, ALE konie które zaczęły pracę pod siodłem w późniejszym wieku są mniej pewne siebie i mniej niezależne od tych, które zaczęły ja wcześniej.
PODSUMOWANIE:
🟩 Umiarkowane ćwiczenia przed zajeżdżeniem, w wieku 2- 3 lat wpływają korzystnie na gęstość kości i rozwój fizyczny. Ludzkie dzieci potrzebują ćwiczeń i zabaw ruchowych – ale też nadmierny lub za wczesny wysiłek powoduje zrujnowanie ciała sportowców po kilku latach. Konie młode przed zajeżdżeniem potrzebują zarówno krótkich i łatwych treningów z ziemi, jak i dodatku szybkiego, swobodnego ruchu, z galopami, także po zróżnicowanym i twardym podłożu – luzem lub np. prowadzone z siodła.
🟩3- 4 lata to optymalny wiek do zajeżdżenia: oczywiście bez skoków, sliding stopów, pracy w zebraniu, trudnych elementów, pracy mocno angażującej stawy skokowe i skracającej szyję. Zajeżdżanie to wstępny etap ujeżdżenia i obejmuje przyzwyczajenie do jeźdźca i poruszania się po nim w 3 chodach, po prostych i łagodnych łukach. Brak skoków to nie detal – jest bardzo ważny! W jednym z badań [9], na 492 skokowe konie w wieku 4- 19 lat, ŻADEN nie był wolny od dysfunkcji stawów kręgosłupa! Średnio na konia było to prawie 12 dysfuncyjnych fragmentów kręgosłupa na konia, najczęściej problemy były w kręgach L3, L2, L4, C1 i T7. Praca pod siodłem powinna być przeplatana praca z ziemi.
🟩5 lat to wiek zaczęcia regularnej pracy. Im bardziej różnorodna, tym zdrowiej! Trudne i obciążające elementy wprowadzać szczególnie ostrożnie (w tym skoki).
🟩 W wieku 7- 8 lat dopiero koń jest w pełni rozwinięty a jego szkielet skostniały, ale nie jest wcale celowe czekać do tego czasu z ujeżdżeniem. Remodelowanie kości oraz odpowiedź ścięgien i więzadeł na odpowiednio dobrane ćwiczenia jest najsilniejsza w młodym wieku, a jej wykorzystanie zmniejsza ryzyko urazów.
🍀 Podsumowując: czy zajeżdżanie 3 czy 3,5 latka jest śmieszne lub złe? Nie :) Czy tenże koń jest "dzieckiem" o czym miałoby świadczyć, że się wesoło tarza lub łobuzuje? Też nie :) Czy do bycia wierzchowcem trzeba konia przygotować długo przed pierwszym wsiadaniem i dużo pracować po - oczywiście! Ale to już inny temat :)
Tekst i zdjęcie: Joanna Smulska
Źródła:
[1] Animals (Basel). 2020 Dec 7;10(12):2321. Age-Related Changes in the Behaviour of Domestic Horses as Reported by Owners, B Burattini, K Fenner
[2] Timing and Rate of skeletal maturation in Horses, Deb Bennett, Ph.D., 2005
[3] Gerd Heuschmann, Dressage to improve not wreck your horse! 15 01 2021 horsemagazine
[4] Cherdchutham, W., C. Becker, R. K. Smith, A. Barneveld, & P. R. Were. 2010. Age-related changes and effect of exercise on the molecular composition of immature equine superficial digital flexor tendons. Equine Veterinary Journal 31:86 94.
[5] Equine Vet J Suppl. 1999 Nov:(31):62-6. Effect of exercise on the proteoglycan metabolism of articular cartilage in growing foals, B M van den Hoogen, C H van den Lest
[6] Hoekstra, K., B. D. Nielsen, M. W. Orth, D. I. A. N. A. S. Rosenstein, H. C. Schott, and J. E. Shelle. 2010. Comparison of bone mineral content and biochemical markers of bone metabolism in stall- vs. pasture-reared horses. EquineVeterinary Journal 31:601–604.
[7] Missisipi State Uniwersity Extension, Publication 3860 (POD-05-23) M Friend, C Cavinder, PhD, Professor, Breaking Horses not Bones: Properly Raising Young Horses to Avoid Costly Injuries
[8] Growth and Bone Development in the Horse: When Is a Horse Skeletally Mature? Chris W. Rogers, Erica K. Gee, Animals 2021, 11(12), 3402
[9] Equine Vet J. 2025 Jun 1;57(5):1357–1362. Spinal articular dysfunction is common in athletic horses, C R Patricio, GH Z Winter
[10] Pathologic changes in the lumbosacral vertebrae and pelvis in Thoroughbred racehorses February 1999American Journal of Veterinary Research 60(2):143-153, KHaussler, S M Stover
