17/07/2026
Wywiad ze specjalistą
Agnieszka Juszczyk-Mirek – psycholog, certyfikowana psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (CBT)
Temat: Zaburzenie osobowości narcystycznej – współczesne rozumienie, diagnoza i psychoterapia
DCP: Pani Agnieszko, czym w ujęciu klinicznym jest zaburzenie osobowości narcystycznej?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
Zaburzenie osobowości narcystycznej (Narcissistic Personality Disorder – NPD) to trwały wzorzec funkcjonowania psychicznego, w którym centralne miejsce zajmuje krucha regulacja samooceny, silna potrzeba potwierdzania własnej wartości oraz trudności w empatycznym, wzajemnym funkcjonowaniu w relacjach. Wbrew potocznym skojarzeniom, nie jest to jedynie „nadmierna pewność siebie” czy egocentryzm, lecz złożony mechanizm obronny, mający chronić osobę przed głębokim poczuciem wstydu, deficytu i podatnością na zranienie.
W literaturze CBT i terapii schematów narcyzm opisywany jest jako forma zewnętrznie regulowanej tożsamości, w której obraz siebie opiera się na osiągnięciach, statusie, uznaniu lub kontroli nad innymi, a nie na stabilnym, wewnętrznym poczuciu własnej wartości.
DCP: Jakie są kryteria diagnostyczne osobowości narcystycznej według DSM-5?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
Zgodnie z DSM-5, diagnoza osobowości narcystycznej wymaga obecności utrwalonego wzorca wielkościowości, potrzeby podziwu oraz deficytów empatii, rozpoczynającego się we wczesnej dorosłości i obecnego w różnych kontekstach. Rozpoznanie stawia się przy spełnieniu co najmniej 5 z 9 kryteriów, do których należą m.in.:
• wyolbrzymione poczucie własnej ważności i wyjątkowości,
• fantazje o nieograniczonym sukcesie, władzy, urodzie lub idealnej miłości,
• przekonanie o byciu osobą „wyjątkową”, która powinna przebywać wśród elit,
• nadmierna potrzeba podziwu,
• poczucie uprzywilejowania,
• wykorzystywanie innych do realizacji własnych celów,
• brak empatii,
• zazdrość wobec innych lub przekonanie, że inni zazdroszczą,
• aroganckie, wyniosłe postawy i zachowania.
W modelu poznawczym Becka podkreśla się, że za tymi objawami stoją przekonania kluczowe typu: „Moja wartość zależy od bycia lepszym od innych”, „Słabość jest zagrożeniem” czy „Jeśli nie będę podziwiany, zostanę zdegradowany”.
DCP: Jak zaburzenia narcystyczne ujmowane są w ICD-11?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
ICD-11 – podobnie jak w przypadku innych zaburzeń osobowości – przyjmuje podejście wymiarowe. Nie wyróżnia osobowości narcystycznej jako odrębnej kategorii, lecz opisuje ją poprzez dominujące cechy osobowości, przede wszystkim:
• cechy dyssocjalne (egocentryzm, brak empatii),
• cechy anankastyczne lub negatywnej emocjonalności w określonych wariantach,
• oraz stopień ogólnego zaburzenia funkcjonowania osobowości (łagodne, umiarkowane, ciężkie).
To podejście jest szczególnie użyteczne klinicznie, ponieważ pozwala uchwycić zarówno jawny (grandiozalny), jak i ukryty (wrażliwy) narcyzm, który często bywa mylnie diagnozowany jako depresja lub zaburzenia lękowe.
DCP: Z jakimi trudnościami najczęściej mierzą się dorośli z osobowością narcystyczną?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
Najczęstsze trudności dotyczą kilku kluczowych obszarów funkcjonowania:
• relacje interpersonalne – trudność w budowaniu relacji opartych na wzajemności, skłonność do dominacji lub wycofania,
• regulacja samooceny – silna wrażliwość na krytykę, porażkę i brak uznania,
• doświadczanie emocji – ograniczony dostęp do emocji wstydu, lęku i smutku, które są często maskowane przez złość lub pogardę,
• praca i osiągnięcia – perfekcjonizm, przeciążenie, wypalenie,
• kryzysy tożsamościowe – szczególnie w sytuacjach utraty statusu, relacji lub sukcesu.
W terapii schematów mówimy tu często o dominacji trybów Nadmiernego Kompensatora i Karzącego Rodzica, przy jednocześnie silnie zaniedbanym Wrażliwym Dziecku.
DCP: Jakie zaburzenia najczęściej współwystępują z osobowością narcystyczną?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
Najczęściej obserwujemy współwystępowanie:
• zaburzeń depresyjnych (szczególnie w formie depresji maskowanej),
• zaburzeń lękowych,
• uzależnień (substancje, praca, sukces, relacje),
• zaburzeń odżywiania,
• innych zaburzeń osobowości, zwłaszcza z klastra B i C.
Wielu pacjentów zgłasza się na terapię nie z powodu narcyzmu per se, lecz w związku z kryzysem życiowym, rozpadem relacji lub objawami depresyjnymi.
DCP: Jak wygląda diagnoza zaburzeń osobowości w praktyce klinicznej?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
Diagnoza zaburzeń osobowości wymaga czasu i obejmuje:
• pogłębiony wywiad kliniczny,
• analizę wzorców relacyjnych i historii rozwoju,
• ocenę mechanizmów regulacji emocji i samooceny,
• wykorzystanie narzędzi diagnostycznych,
• uważną obserwację relacji terapeutycznej, która często odzwierciedla kluczowe schematy pacjenta.
W CBT i terapii schematów kluczowym elementem jest konceptualizacja przypadku, która stanowi mapę dalszej pracy terapeutycznej.
DCP: Jakie podejścia terapeutyczne są rekomendowane w leczeniu osobowości narcystycznej?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
Najlepsze efekty przynosi długoterminowa psychoterapia, oparta na stabilnej relacji terapeutycznej i jasno określonych ramach.
CBT koncentruje się na identyfikacji i modyfikacji przekonań dotyczących wartości, sukcesu, kontroli i relacji.
DBT, choć pierwotnie rozwijana dla borderline, bywa pomocna w pracy nad regulacją emocji, impulsywnością i tolerancją frustracji.
Terapia schematów jest szczególnie skuteczna, ponieważ umożliwia pracę z głębokimi schematami wstydu, deprywacji emocjonalnej i wadliwości oraz stopniowe wzmacnianie Zdrowego Dorosłego.
W praktyce klinicznej najczęściej stosuje się podejście integracyjne, łączące CBT, DBT i terapię schematów – co znajduje odzwierciedlenie w aktualnych rekomendacjach i badaniach.
DCP: Na zakończenie – praca z pacjentami z osobowością narcystyczną bywa dla terapeutów szczególnie wymagająca. Czy w tym kontekście chciałaby Pani zaprosić specjalistów do pogłębiania kompetencji w ramach Studium Terapii CBT Zaburzeń Osobowości?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
Zdecydowanie tak. Praca z pacjentami z zaburzeniem osobowości narcystycznej wymaga od terapeuty wysokiego poziomu uważności klinicznej, stabilności emocjonalnej i bardzo dobrej konceptualizacji przypadku. Są to pacjenci, którzy często testują granice relacji terapeutycznej, reagują silnie na frustrację, konfrontację czy brak idealizacji, a jednocześnie rzadko zgłaszają się do terapii z bezpośrednią motywacją do pracy nad strukturą osobowości.
Właśnie dlatego powstało Studium Terapii CBT Zaburzeń Osobowości – program szkoleniowy skierowany do psychologów, psychoterapeutów, psychiatrów oraz osób w trakcie całościowego szkolenia psychoterapeutycznego, którzy chcą pogłębić swoje kompetencje diagnostyczne i terapeutyczne w pracy z pacjentami z zaburzeniami osobowości, w tym z obrazem narcystycznym.
Studium zostało zaprojektowane w oparciu o współczesne modele CBT zaburzeń osobowości, a także integrację:
• klasycznej terapii poznawczo-behawioralnej (Beck, Freeman) w pracy z przekonaniami dotyczącymi wartości, kontroli i relacji,
• elementów DBT, szczególnie w zakresie regulacji emocji, tolerancji frustracji i pracy z impulsywnością,
• terapii schematów, która umożliwia zrozumienie i modyfikację głębokich schematów wstydu, deprywacji emocjonalnej, uprzywilejowania czy nadmiernej kompensacji.
Szczególny nacisk kładziemy na:
• diagnozę zaburzeń osobowości zgodnie z DSM-5 i ICD-11,
• różnicowanie narcyzmu jawnego i wrażliwego,
• konceptualizację przypadku w modelu CBT i terapii schematów,
• pracę z trudnymi zjawiskami w relacji terapeutycznej: idealizacją, dewaluacją, oporem, zerwaniem przymierza,
• reakcje przeciwprzeniesieniowe terapeuty i sposoby ich klinicznego wykorzystania.
Studium ma wyraźnie praktyczny charakter – opiera się na analizie rzeczywistych przypadków klinicznych, pracy warsztatowej oraz ćwiczeniach konceptualizacyjnych. Uczestnicy uczą się nie tylko technik, ale przede wszystkim spójnego myślenia klinicznego, które zwiększa skuteczność i bezpieczeństwo pracy z pacjentami z zaburzeniami osobowości.
To propozycja dla specjalistów, którzy:
• doświadczają trudności, impasów lub przeciążenia w pracy z pacjentami narcystycznymi,
• chcą lepiej rozumieć mechanizmy obronne i regulację samooceny u tych pacjentów,
• poszukują ustrukturyzowanego, opartego na dowodach naukowych modelu pracy,
• chcą rozwijać swoje kompetencje w obszarze diagnozy i długoterminowej psychoterapii zaburzeń osobowości.
Zaburzenia osobowości narcystycznej stanowią jedno z większych wyzwań klinicznych – ale przy odpowiednim przygotowaniu terapeuty mogą stać się obszarem realnej i głębokiej zmiany terapeutycznej. Studium Terapii CBT Zaburzeń Osobowości zostało stworzone właśnie po to, aby specjalistów w tej pracy skutecznie i odpowiedzialnie wspierać.
Zapisy na szkolenie STUDIUM TERAPII CBT ZABURZEŃ OSOBOWOŚCI 2026
www. dcp.wroclaw.pl
https://dcp.wroclaw.pl/szkolenie/163/studium-terapii-poznawczo-behawioralnej-zaburzen-osobowosci-i-edycja-jesien-2026
Dział Szkoleń DCP : [email protected], 71/332 36 70
