05/11/2024
BREAST CANCER AWARENESS
Kansarka naasaha, oo sidoo kale loo yaqaano kansarka naasaha ama "breast cancer," waa cudur ku dhaca unugyada naasaha haweenka,
Kansarka wuxuu ku bilaabmaa marka unugyada naasaha, gaar ahaan kuwa ku jira tubooyinka caanaha qaada (ductal carcinoma) ama meelaha soo saara caanaha (lobular carcinoma), ay ku sameeyaan isbedel aan caadi ahayn. Unugyadan waxey bilaabaan inay si xad dhaaf ah u qeybsamaan, taasoo keenta inay sameystaan buro loo yaqaan “tumor.”
Calaamadaha Kansarka Naasaha
Kansarka naasaha wuxuu yeelan karaa calaamado kala duwan oo ay ka mid yihiin:
1. Buro Naasaha Ku Taalla: Calaamad aad u muuqata waa buro ama adkaansho laga dareemo naaska ama kilkisha. Buurooyinka waxaa lagu gartaa inay yihiin kuwo adag oo aan xanuun badnayn marka h**e.
2. Isbedel Ku Dhaca Maqaarka: Kansarka wuxuu keeni karaa in maqaar naaska ah uu yeesho qurqur ama in uu yara dib uga soo noqdo, taasoo u ekaan karta maqaar oranji ah.
3. Xubinta Naaska Oo Baddasha Qaabkeeda Ama Cabirkeeda: Naasku wuxuu noqon karaa mid caajis ah ama u muuqanaya inuu dhinac ka soo hoos dhaco.
4. Nipple-ka Oo Soo Baxa Ama Midabkiisu Is Baddalo: Kansarku wuxuu keeni karaa inay ibta ama naaska ay ka soo daato dheecaanno, sida dhiig ama dareere kale oo aan caadi ahayn.
Noocyada Kansarka Naasaha
1. Kansarka Ku Bilaabma Tubooyinka Caanaha Qaada (Ductal Carcinoma): Waa kan ugu badan waxaana uu ku bilaabmaa tubooyinka caanaha naaska qaada. Wuxuu noqon karaa mid ku kooban tubooyinka (DCIS) ama mid faafa.
2. Kansarka Ku Bilaabma Unugyada Soo Saara Caanaha (Lobular Carcinoma): Noocan wuxuu ku bilaabmaa meelaha soo saara caanaha naaska, wuxuuna sidoo kale noqon karaa mid ku kooban (LCIS) ama mid faafa.
3. Kansarka Naaska Faafa (Metastatic Breast Cancer): Waa kansar faafa oo ka gudbay naaska oo gaaray xubnaha kale ee jirka, sida lafaha, beerka ama sambabada.
Sababaha Iyo Khataraha Kansarka Naasaha
Waxaa jira sababo iyo arrimo badan oo kordhiya halista ah kansarka naasaha, waxaana ka mid ah:
1. Da'da iyo Jinsiga: Kansarka naasaha wuxuu u badan yahay haweenka, waxaana fursada kordha marka da’da sii kordho.
2. Taariikhda Qoyska: Haddii qof ka tirsan qoyska uu h**ey u qabay kansarka naasaha, gaar ahaan hooyo, walaalo ama gabdho, halista ayaa sii kordheysa.
3. Isbedelka Geniyaasha (Genetic Mutations): Genyada BRCA1 iyo BRCA2 waa kuwo kordhiya fursada ah inuu qofka qaado kansarka naasaha.
4. Hab-Nololeedka: Cabista khamriga, cayilka, iyo jimicsi la’aanta ayaa sidoo kale loo arkaa inay kordhiyaan halista kansarka naasaha.
Baadhitaanka iyo Ogaanshaha Kansarka Naasaha
Waxaa jira habab badan oo loo isticmaalo ogaanshaha kansarka naasaha, waxaana ka mid ah:
1. Mamoografi (Mammography): Waa baadhitaan raajo ah oo lagu sameeyo naaska si loo ogaado buruurta ku dhex jirta naaska, waxaana lagu taliyay in haweenka da'doodu ka weyn tahay 40-50 sano ay sameeyaan baadhitaan sannadle ah.
2. Ultrasound iyo MRI: Waxay gacan ka geysan karaan caddeynta iyo xaqiijinta burooyinka aan si sahlan loo arki karin.
3. Baadhitaan Kadib Shaqoolaha Naaska Laga Qaaday (Biopsy): Mararka qaar burooyinka waxaa la isticmaalaa in unug laga qaado, kadibna lagu baaro mikroskoop si loo ogaado in uu yahay mid kansar leh.
Daaweynta Kansarka Naasaha
Daawaynta kansarka naasaha waxay ku xiran tahay heerka uu marayo, waxaana ka mid ah:
1. Qalliinka (Surgery): Waxa lagu gooyaa kansarka, waxaana mararka qaar lagu sameeyaa naaska oo dhan (mastectomy) ama qeyb kamid ah naaska (lumpectomy).
2. Daawaynta Raajada (Radiotherapy): Waxa loo isticmaalaa in la dilo unugyada kansarka ka dib qalliinka.
3. Kimistarabiga (Chemotherapy): Waa daawooyin loogu talagalay inay baabi'iyaan kansarka si loo yareeyo ama loo joojiyo faa’iintooda.
4. Hormoonka Daawaynta (Hormone Therapy): Waxaa loo isticmaalaa kansarka ku tiirsan hormoonada estrogen ama progesterone si loo xakameeyo kobaca unugyada kansarka.
Inkastoo kansarka naasaha uu yahay cudur halis ah, haddana waxaa jira fursado badan oo lagu xakamayn karo haddii laga helo marxaladda h**e. Waxaana muhiim ah in la sameeyo baaritaanno joogto ah oo lagu ogaado xaaladdiisa. Hadii loo baahdo, waxaa lagula talin karaa haweenka inay la xiriiraan takhaatiirta ama xarumaha caafimaadka si ay u helaan talo iyo tilmaamo caafimaad oo dheeraad ah.
W/Q Dr Abdirahman M. Fanah MBBS/MBChB
