20/02/2023
💙 Do's and Don'ts of active listening
(ထိရောက်စွာ နားထောင်ခြင်း၏ ဆောင်ရန်၊ရှောင်ရန်များ)
ဒီအပတ်မှာတော့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေ တွေ့ကြုံခံစားနေရတဲ့ သူတွေနဲ့ ဆက်ဆံတဲ့အခါမှာ ပြုလုပ်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ ထိရောက်စွာ နားထောင်ခြင်းအကြောင်းကို မျှဝေပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေ (ဥပမာ- စိတ်ဖိစီးမှု)ကို တွေ့ကြုံခံစားနေတဲ့ လူတစ်ယောက်ကို ကူညီပေးဖို့ဆိုရင် စကားပြောတာထက် စကားနားထောင်ပေးတာက ပိုအရေးပါ ထိရောက်ပါတယ်။ ထိရောက်စွာ နားထောင်ခြင်းဆိုတာက စကားပြောသူနဲ့ နားထောင်သူကြား နားလည်မှု လွဲမှားတာတွေကို ဖယ်ရှားဖို့၊ ရှင်းလင်းတဲ့ ဆက်သွယ်မှုတွေကို တည်ဆောက်ဖို့၊ နှုတ်ကတစ်ဆင့် ထုတ်ပြောတဲ့ မက်ဆေ့စ်တွေနဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကနေ ပြောပြနေတဲ့ မက်ဆေ့စ်တွေကို စောင့်ကြည့်လေ့လာပြီး သင့်လျော်တဲ့ တုံ့ပြန်ချက်တွေကို ပံ့ပိုးပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလို ထိရောက်စွာ နားထောင်လိုက်ရင် တစ်ဖက်စကားပြောတဲ့သူအပေါ် သေချာအာရုံစိုက်မှုကို ပြသတာဖြစ်စေပြီး အပြန်အလှန် နားလည်မှုတွေ ဖြစ်လာစေပြီးတော့ ကောင်းမွန်တဲ့ဆက်ဆံရေး ဖြစ်လာစေပါတယ်။ ဒီထိရောက်စွာ နားထောင်ခြင်း (Active listening)ကို သာမန်စကားဝိုင်းတွေမှာလဲ အကျိုးရှိရှိ အသုံးပြုလို့ရပါတယ်။
ထိရောက်စွာ နားထောင်ပေးနိုင်ဖို့ အရေးကြီးတဲ့ ဆောင်ရန်လေးတွေကို ပြောပြသွားပါမယ်။
✅တစ်ဖက်စကားပြောသူ၏ ခန္ဓာကိုယ်အပြုအမူတွေအပေါ်
အာရုံစိုက်ပြီး စောင့်ကြည့်လေ့လာပါ။
ဥပမာ-မျက်နာအနေအထား (အပြုံး၊ မျက်လုံး)၊ အသံအနေအထား (တုန်နေတာ၊အက်နေတာ၊ ကြည်လင်နေတာ) အစရှိတာတွေနဲ့ ပျော်နေသလား၊ ဝမ်းနည်းနေသလား၊ ကြောက်လန့်နေသလား ဆိုတာကို လေ့လာလို့ရပါတယ်။
✅မိမိ၏ အာရုံစူးစိုက်မှုကို ခန္ဓာကိုယ် အပြုအမူတွေနဲ့ဖော်ပြပါ။
ဥပမာ- ခေါင်းလေးငြိမ့်ပေးတာ၊ ပြုံးပြတာ၊ အံဩကြောင်း၊ ဝမ်းနည်းကြောင်းပြသတဲ့ အမူအရာလေးတွေလုပ်တာ၊ အကြည့်ချင်းဆုံတာ။ ဒီလိုအကြည့်ချင်းဆုံဖို့ အဆင်မပြေရင် စကားပြောသူ၏ နှုတ်ခမ်းကို ကြည့်ပေးပါ။
✅တစ်ဖက်စကားပြောတဲ့သူက ပိုမို ၀ေမျှပြောဆိုနိုင်ဖို့ အကူအညီ ပေးတဲ့စကားလုံးတွေ သုံးနှုန်းပါ။
ဥပမာ-ထောက်ခံကြောင်းပြသတဲ့ စကားအသုံးအနှုန်းတွေ( အင်း၊ အင်းပေါ့၊ ဒါပေါ့၊ ဟုတ်တာပေါ့)၊ အံဩကြောင်းပြသတဲ့ အသုံးအနှုန်းတွေ (ဟယ်၊ အံ့ဩလိုက်တာ)
✅နားမလည်တဲ့အခါမျိုးမှာ မေးမြန်းပါ။
တစ်ဖက်သူပြောချင်တဲ့ဆိုလိုရင်းကို သေချာနားမလည်ပဲ မိမိဖက်က အမှားမလုပ်မိအောင် နားလည်တဲ့အထိ သေချာမေးမြန်းပါ။
✅သင့်လျော်တဲ့ မေးခွန်းတွေမေးပါ။
ဥပမာ- ဝမ်းနည်းနေသူအား ပျော်နေလားလို့ မေးမယ့်အစား အဆင်ပြေရဲ့လား၊ စိတ်ခံစားချက်ဘယ်လိုရှိလဲ၊ ဝမ်းနည်းနေလား အစရှိသဖြင့် အကြောင်းအရာပေါ်မူတည်ပြီး သင့်လျော်တဲ့ မေးခွန်းတွေမေးပါ။
✅တစ်ဖက်စကားပြောသူ၏ တွေးတောချိန်နဲ့ တိတ်ဆိတ်နေချိန်တွေကို ခွင့်ပြုပေးလိုက်ပါ။ အချိန်ပေးပါ။
ဥပမာ- တစ်ဖက်သူက ဝမ်းနည်းသွားလို့ စကားပြောမထွက်ရင် အတင်းမေးမယ့်အစား စကားပြန်ပြောလာမယ့်အထိ အချိန်ပေးပါ။
✅ပြန်လည်ထင်ဟပ်ပြပါ။ တတ်နိုင်သလောက် အကြောင်းအရာအလိုက်၊ အစအဆုံးနီးပါး
အနှစ်ချုပ်ပြန်ပြောပါ။
ဥပမာ- အလုပ်တွေများ၊ စာတွေများပြီး ကိုယ်ပိုင်အချိန်မရနေလို့ ဝမ်းနည်းနေတယ်၊ စိတ်ထိခိုက်နေတယ်မလား အစရှိသဖြင့် တစ်ဖက်စကားပြောသူအား သူ့ခံစားချက်ကို သိမြင်လာအောင်၊ ပြဿနာဖြစ်စေတဲ့အရာတွေကို အနှစ်ချုပ်ပြန်ပြောပေးပါ။
ဆက်လက်ပြီးတော့ ထိရောက်စွာ နားထောင်ပေးနိုင်ဖို့ မလုပ်ဆောင်ရမယ့် အရေးကြီးတဲ့ ရှောင်ရန်လေးတွေကို ပြောပြသွားပါမယ်။
❌အာရုံပျံ့လွင့်နေခြင်း။
ဥပမာ- တစ်ဖက်သူပြောတာကို နားမထောင်မိဘဲ အခြားအကြောင်းတွေ တွေးမိတာ။ အတွေးတွေပျံ့လွင့်နေတာ။
❌မိမိအပြုအမူနဲ့ တစ်ဖက်သူအပေါ် အာရုံမစိုက်မိကြောင်း ပြသခြင်း။
ဥပမာ- အဝေးကိုငေးကြည့်လိုက်တာ၊ လမ်းသွားလမ်းလာတွေကို အာရုံစိုက်မိတာ၊ နာရီ၊ လက်သည်းတွေ ကိုကြည့်မိတာ၊ ဆံပင်ကိုဆော့ကစားမိတာ အစရှိသဖြင့် တစ်ဖက်သူကို မကြည့်မိဘဲ အခြားအရာတွေအပေါ် အာရုံရောက်သွားတာမျိုး။
❌သေချာရှင်းလင်းစွာ နားမလည်သော်လည်း တစ်ဖက်စကားပြောသူ၏ စကားတွေကို မိမိနားလည်သလို ယူဆလိုက်ခြင်း။
ဥပမာ- တစ်ဖက်စကားပြောသူက ဝမ်းနည်းကြောင်းပြောပြတာကို မိမိကသေချာနားမလည်ဘဲ စိတ်အဆင်ပြေနေတယ်လို့ ယူဆမိတာမျိုး။
❌တစ်ဖက်သူစကားပြောနေချိန်မှာ စကားဖြတ်ပြောခြင်း၊ မိမိဖက်မှ ထင်မြင်ယူဆချက်တွေ၊ တိုက်ရိုက် အကြံဥာဏ်တွေ ပေးခြင်း။
ဥပမာ- တစ်ဖက်သူစကားပြောမပြီးခင် ဖြတ်ပြောမိပြီး မိမိဖက်က အကဲဖြတ်မိကာ အကြံဉာဏ်တွေပေးမိတာမျိုး။
❌တစ်ဖက်သူအား သနားစရာကောင်းသည်ဟု ခံစားသွားစေနိုင်သော အပြောအဆိုများ သို့မဟုတ် အပြုအမူများ ပြောကြား ပြုလုပ်ခြင်း။
ဥပမာ- မိမိနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပြီး ငါလဲဖြစ်ဖူးတယ်၊ အဆင်ပြေသွားတာပဲ၊ အဲ့လောက်ပြဿနာကြီး နေတာတော့ မဟုတ်ဘူး အစရှိသဖြင့် ပြောဆိုမိကာ မျက်နာအမူအရာဖြင့် ခနဲ့သလိုပြသခြင်း။
ဒီလိုထိရောက်စွာ နားထောင်ပေးနိုင်ဖို့ လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရမယ့် အရေးကြီးတဲ့ ဆောင်ရန်၊ ရှောင်ရန် အကြောင်းလေးတွေကို ပိုမိုသိရှိသွားမယ်လို့မျှော်လင့်ပါတယ်။💙
🔵 Reference
https://www.bhf.org.uk/informationsupport/heart-matters-magazine/wellbeing/how-to-talk-about-health-problems/active-listening
