จิตวิทยานอกกระแส Psychology Beyond the Mainstream

17/12/2025

“ตารางเฝ้าระวังและส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัย (DSPM)”
(Developmental Surveillance and Promotion Manual) #2
🧠 หลักการสำคัญของพัฒนาการด้านการเคลื่อนไหว (Gross Motor)
#พัฒนาการกล้ามเนื้อมัดใหญ่ คือ
ความสามารถในการใช้กล้ามเนื้อส่วนใหญ่ของร่างกาย
เช่น คอ ลำตัว แขน ขา เพื่อการเคลื่อนไหวและการทรงตัว
👁️‍🗨️พัฒนาการนี้เป็น “ฐานราก” ของ
👁️‍🗨️การรับรู้ร่างกาย (Body awareness)
👁️‍🗨️การทรงตัว (Balance)
👁️‍🗨️ความมั่นคงทางอารมณ์
👁️‍🗨️ความพร้อมต่อการเรียนรู้ด้านอื่น
➕ #หลักการสากลที่ใช้ร่วมกับ DSPM
👁️‍🗨️จากศีรษะลงสู่เท้า (Cephalocaudal)
👁️‍🗨️จากแกนกลางออกสู่ปลาย (Proximodistal)
👁️‍🗨️จากง่าย ไปสู่ ซับซ้อน
#ต้องอาศัยประสบการณ์การเคลื่อนไหวจริง ไม่ใช่การฝึกเร่ง
🧑‍🧒‍🧒 พัฒนาการ Gross Motor แยกตามช่วงอายุ (อ้างอิง DSPM)
🔴 แรกเกิด – 3 เดือน
⭐ ลักษณะเด่น
👁️‍🗨️ควบคุมศีรษะยังไม่ได้
👁️‍🗨️การเคลื่อนไหวส่วนใหญ่เป็นการตอบสนองตามธรรมมชาติ (รีเฟล็กซ์)
👁️‍🗨️เริ่มหันศีรษะตามเสียง
⭐ ความหมายเชิงพัฒนาการ
👁️‍🗨️ระบบประสาทกำลังเชื่อมโยงสมองกับกล้ามเนื้อ
👁️‍🗨️การอุ้ม พูดคุย และให้เด็กขยับตัวอิสระ มีผลต่อสมองโดยตรง
🟠 4 – 6 เดือน
⭐ ลักษณะเด่น
👁️‍🗨️ชันคอได้ดี
👁️‍🗨️ยกอกพ้นพื้นเมื่อคว่ำ
👁️‍🗨️เริ่มพลิกตัว (หงาย ↔ คว่ำ)
⭐ ความสำคัญ
👁️‍🗨️เป็นช่วง “เริ่มต้น” สู่การเคลื่อนที่
👁️‍🗨️กล้ามเนื้อแกนกลาง (core muscles) เริ่มแข็งแรง
⭐ ข้อมูลที่น่าสนใจ
เด็กที่ได้ นอนคว่ำ (tummy time) อย่างเหมาะสม
มีแนวโน้มพัฒนาการมัดใหญ่ดีกว่าเด็กที่ถูกอุ้มตลอด
(กรมอนามัย, 2566)
🟡 7 – 9 เดือน *️⃣
⭐ ลักษณะเด่น
👁️‍🗨️นั่งได้เอง
👁️‍🗨️เอี้ยวตัว คว้าของ
👁️‍🗨️เริ่มคลาน หรือเคลื่อนที่ด้วยวิธีของตนเอง
⭐ ความหมายเชิงพัฒนาการ
👁️‍🗨️ สมองเริ่มเชื่อม “การคิด + การเคลื่อนไหว”
👁️‍🗨️เด็กเริ่มเลือกทิศทาง ไม่ใช่แค่ขยับตามแรงกระตุ้น

⭐ สิ่งที่ควรเข้าใจ
เด็กบางคน ไม่คลาน แต่ไปยืน/เดินเลย
DSPM ระบุว่า ยังถือว่าปกติ หากทักษะอื่นสอดคล้องตามวัย
🟢 10 – 12 เดือน
⭐ ลักษณะเด่น
👁️‍🗨️เกาะยืน
👁️‍🗨️ยืนเองชั่วครู่
👁️‍🗨️เริ่มก้าวเดิน
👁️‍🗨️ความสำคัญ
👁️‍🗨️การทรงตัวพัฒนาอย่างก้าวกระโดด
👁️‍🗨️เด็กเรียนรู้ “ล้ม–ลุก–ลองใหม่”
⭐ ข้อมูลจากงานพัฒนาการเด็ก
การล้มบ่อยในช่วงนี้
➡️ ไม่ใช่ความล้มเหลว หรือความไม่แข็งแรง
➡️ แต่เป็นช่วงการสร้างเส้นใยประสาทเกี่ยวกับการทรงตัว ที่เด็กจะค่อยๆ เรียนรู้ และพัฒนาได้ด้วยตนเอง.......................
📚 เอกสารอ้างอิง

กรมอนามัย. (2566). คู่มือเฝ้าระวังและส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัย (DSPM). กระทรวงสาธารณสุข.

สำนักส่งเสริมสุขภาพ กรมอนามัย. (2565). แนวทางการส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัย.

คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล. (2564). พัฒนาการเด็กและการประเมินพัฒนาการ.

17/12/2025

“ตารางเฝ้าระวังและส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัย (DSPM)”
(Developmental Surveillance and Promotion Manual) #1
#ใช้สำหรับ
👁️‍🗨️เฝ้าระวังพัฒนาการเด็กตั้งแต่ แรกเกิด – 5 ปี (60 เดือน)
👁️‍🗨️เป็นเครื่องมือมาตรฐานของ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข
👁️‍🗨️ใช้ทั้งใน รพ., รพ.สต., ศูนย์เด็กเล็ก และโดยพ่อแม่ผู้ปกครอง
🗂 โครงสร้างภาพโดยรวม ตารางแนวนอน แบ่งออกเป็น 3 ส่วนหลัก
1️⃣ แถวบนสุด : “ช่วงอายุ (เดือน)”
เรียงจากซ้าย → ขวา
ตั้งแต่ แรกเกิด – 60 เดือน
ตัวอย่างช่วงอายุที่เห็นในภาพ:
- แรกเกิด–1 เดือน
- 1–2 เดือน
- 3–4 เดือน
…
- 18 เดือน *️⃣
- 30 เดือน *️⃣
- 42 เดือน *️⃣
- 60 เดือน
⭐ เครื่องหมายดอกจัน *️⃣
คือ ช่วงอายุสำคัญสำหรับการคัดกรองพัฒนาการ
ตามเกณฑ์กระทรวงสาธารณสุข
2️⃣ คอลัมน์ซ้าย : “5 ด้านพัฒนาการ”
สีแต่ละสีแทน พัฒนาการ 1 ด้าน รวมทั้งหมด 5 ด้าน
🧡 1. #การเคลื่อนไหว (Gross Motor)
สีส้ม
#เกี่ยวกับการใช้ กล้ามเนื้อมัดใหญ่
ตัวอย่าง :
👁️‍🗨️พลิกคว่ำ / พลิกหงาย
👁️‍🗨️นั่ง
👁️‍🗨️คลาน
👁️‍🗨️ยืน
👁️‍🗨️เดิน
👁️‍🗨️วิ่ง
👁️‍🗨️กระโดด
👁️‍🗨️ทรงตัวขาเดียว
🩷 2. #การใช้กล้ามเนื้อมัดเล็กและสติปัญญา (Fine Motor & Cognitive)
สีชมพู
#เกี่ยวกับมือ นิ้ว และการคิด
ตัวอย่าง :
👁️‍🗨️กำมือ
👁️‍🗨️หยิบของ
👁️‍🗨️ใช้นิ้วหัวแม่มือ–นิ้วชี้
👁️‍🗨️ขีดเขียน
👁️‍🗨️วาดรูป
👁️‍🗨️ต่อบล็อก
👁️‍🗨️แก้ปัญหาง่าย ๆ
🏁 หมายเหตุ :
DSPM รวม “มัดเล็ก + สติปัญญา” ไว้ด้วยกัน
เพราะทักษะมือสัมพันธ์กับการคิดอย่างใกล้ชิด
💛 3. #การเข้าใจภาษา (Receptive Language)
สีเหลือง
#ความสามารถในการ ฟังและเข้าใจ
ตัวอย่าง :
👁️‍🗨️หันตามเสียง
👁️‍🗨️เข้าใจคำสั่งง่าย ๆ
👁️‍🗨️ชี้ตามคำบอก
👁️‍🗨️เข้าใจคำถาม
👁️‍🗨️ทำตามคำสั่งหลายขั้นตอน
💙 4. #การใช้ภาษา (Expressive Language)
สีฟ้า
#ความสามารถในการ สื่อสารออกมา
ตัวอย่าง :
👁️‍🗨️ส่งเสียงอ้อแอ้
👁️‍🗨️พูดคำเดี่ยว
👁️‍🗨️พูด 2 คำติดกัน
👁️‍🗨️พูดเป็นประโยค
👁️‍🗨️เล่าเรื่องสั้น ๆ
💚 5. #การช่วยเหลือตนเองและสังคม (Personal & Social)
สีเขียว
#เกี่ยวกับชีวิตประจำวันและการอยู่กับผู้อื่น
ตัวอย่าง :
👁️‍🗨️ยิ้มตอบ
👁️‍🗨️เล่นกับผู้อื่น
👁️‍🗨️กินข้าวเอง
👁️‍🗨️ใส่เสื้อผ้า
👁️‍🗨️รอคิว
👁️‍🗨️เล่นสมมติ
3️⃣ ช่องตารางด้านใน : “พัฒนาการตามวัย”
แต่ละช่องในตารางหมายถึง
👉 เด็กวัยนี้ “ควรทำได้” อะไร ในพัฒนาการด้านนั้น
ในแต่ละช่องจะมี
👁️‍🗨️ภาพการ์ตูน
👁️‍🗨️ข้อความสั้น ๆ อธิบายพฤติกรรมที่คาดหวัง
ตัวอย่างเช่น
- อายุ 9 เดือน (มัดใหญ่): ยืนเกาะได้
- อายุ 18 เดือน (ภาษา): พูดคำเดี่ยวได้หลายคำ
- อายุ 30 เดือน (สังคม): ช่วยเหลือตนเองบางอย่างได้
ทั้งหมดนี้ #ไม่ใช่สิ่งที่ต้องเร่ง
แต่เป็น “ #สัญญาณบอกทิศทางพัฒนาการ”
⭐ จุดสำคัญที่ต้องการสื่อ
1️⃣ พัฒนาการเป็น “ลำดับขั้น”
เด็กต้องทำขั้นก่อนหน้าได้
จึงจะไปขั้นถัดไปได้
(เช่น ต้องยืนก่อน → จึงเดิน)
2️⃣ เด็กแต่ละคน “เร็ว–ช้าได้”
DSPM ใช้เพื่อ
👁️‍🗨️เฝ้าระวัง
ไม่ใช่เปรียบเทียบ
ไม่ใช่ตัดสินคุณค่าเด็ก
3️⃣ ช่วงอายุที่มี *️⃣ สำคัญมาก
ถ้าเด็ก ยังทำไม่ได้ตามเกณฑ์ในช่วงที่มีเครื่องหมาย *️⃣
ควร :
👁️‍🗨️เฝ้าดูใกล้ชิด
👁️‍🗨️ส่งเสริมเพิ่มเติม
👁️‍🗨️หรือปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุข

4️⃣ ใช้ได้ทั้ง “คัดกรอง” และ “ส่งเสริม”
📌 #สรุป
ภาพนี้คือ แผนที่การเติบโตของเด็กปฐมวัย 0–5 ปี
ที่บอกว่า
👁️‍🗨️เด็กควร “ค่อย ๆ ทำอะไรได้” ตามวัย
👁️‍🗨️ครอบคลุม 5 ด้านชีวิต
👁️‍🗨️ใช้เพื่อดูแล ไม่ใช่ตัดสิน

14/12/2025

12/12/2025

การเจริญเติบโตและพัฒนาการเด็ก และการส่งเสริมสุขภาพด้านร่างกาย #14 (ค้นคว้าเพิ่มเติม)
🛑 #หลักการสำคัญที่เกี่ยวข้องกับภาพ
ภาพนี้อธิบาย “ลำดับพัฒนาการกล้ามเนื้อมัดใหญ่ของเด็กแรกเกิด–6 ปี” ซึ่งมีหลักการใหญ่ที่ใช้กันทั่วไป ได้แก่
1️⃣ #พัฒนาการเป็นไปตามลำดับขั้น (Sequential Development)
เด็กต้องผ่านทักษะง่ายก่อนยาก เช่น
นั่ง → ยืน → เดิน → วิ่ง → กระโดด → ทรงตัว → ประสานงานซับซ้อน
2️⃣ #พัฒนาการจากส่วนใกล้ลำตัว → ส่วนปลาย (Proximodistal)
ก่อนใช้เท้าเตะบอล เด็กต้องควบคุมลำตัวและสะโพกได้ก่อน
3️⃣ #พัฒนาการจากศีรษะ → เท้า (Cephalocaudal)
เด็กควบคุมคอ → ลำตัว → ขา → เท้า ตามลำดับ
4️⃣ #ขึ้นกับการฝึก + #โอกาสเคลื่อนไหว (Experience-dependent)
เด็กที่ได้เล่น เคลื่อนไหวกลางแจ้ง วิ่ง กระโดด ปีนป่าย จะมีพัฒนาการดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ
ทั้งหมดนี้เป็นหลักที่ยืนยันร่วมกันทั้งใน DSPM, WHO, Papalia และ Berk
⭐ #รายละเอียดทักษะกล้ามเนื้อมัดใหญ่ตามช่วงอายุ

🚸 #อายุ 2-3 ปี
ℹ️ ลักษณะเด่น :
👁️‍🗨️ วิ่งคล่องขึ้น — เริ่มมีการควบคุมทิศทางได้ดีขึ้น แม้จะยังเซบ้าง
👁️‍🗨️ กระโดดสองเท้าได้ — แรงขาเริ่มมากขึ้น
👁️‍🗨️ ปีนป่ายง่ายขึ้น — เริ่มเข้าใจการกะระยะ ความสูง
👁️‍🗨️ เดินขึ้นลงบันไดสลับเท้ายังไม่ได้
(ส่วนใหญ่ยัง ต้องเหยียบทีละขั้น และเกาะราว)
🚼 พฤติกรรมที่มักพบ :
👁️‍🗨️ วิ่งไล่จับ
👁️‍🗨️ ล้มแต่ลุกไว
👁️‍🗨️ ชอบปีนโต๊ะ เก้าอี้
🚸 #อายุ 3–4 ปี

ℹ️ ลักษณะเด่น :
👁️‍🗨️ กระโดดขาเดียวระยะสั้น ๆ ได้ — เริ่มทรงตัวดีขึ้น
👁️‍🗨️ เดินบนเส้นตรงได้ — ควบคุมแกนกลางลำตัวดี
👁️‍🗨️ ขว้าง/รับลูกบอลลูกใหญ่ได้
👁️‍🗨️ เดินขึ้น–ลงบันไดแบบ “สลับเท้า” เริ่มชัดเจน
🚼 พฤติกรรมที่มักพบ :
👁️‍🗨️ สามารถยืนขาเดียว 1–2 วินาที
👁️‍🗨️ วิ่งหลบหลีกสิ่งกีดขวางได้ดีขึ้น
👁️‍🗨️ เริ่มมีความมั่นใจในร่างกายมากขึ้น
🚸 #อายุ 4–5 ปี
ℹ️ ลักษณะเด่น :
👁️‍🗨️ กระโดดไกล 40–60 ซม. (ระยะโดยประมาณที่พบในคู่มือหลายแหล่ง รวม DSPM)
👁️‍🗨️ กระโดดขาเดียวซ้ำ ๆ ได้
👁️‍🗨️ ปั่นเครื่องเล่นสนามได้ (เช่น ปั่นจักรยานสามล้อ)
👁️‍🗨️ วิ่งเลี้ยวหลบสิ่งกีดขวางได้ดีขึ้น
🚼 พฤติกรรมที่มักพบ:
👁️‍🗨️ วิ่งเร็วขึ้นมาก
👁️‍🗨️ ข้ามสิ่งกีดขวางเตี้ย ๆ ได้
👁️‍🗨️ เตะบอลเล็งทิศได้ดี
🚸 #อายุ 5–6 ปี
ℹ️ ลักษณะเด่น:
👁️‍🗨️ วิ่งเร็วและหยุดได้อย่างมีการควบคุม
👁️‍🗨️ กระโดดสูง / ข้ามเชือกต่ำ ๆ ได้
👁️‍🗨️ ขว้างบอลด้วยแรงและทิศทางแม่นยำมากขึ้น
👁️‍🗨️ ยืนขาเดียวได้นาน 5–10 วินาที
🚼 พฤติกรรมที่มักพบ:
👁️‍🗨️ เตะบอลตรงเป้ามากขึ้น
👁️‍🗨️ กระโดดเชือกครั้งละ 1–2 ครั้ง
👁️‍🗨️ วิ่งตามกติกา เช่น วิ่งผลัด หรือวิ่งหลบฐาน
⭐ #ภาพรวมสรุป
ภาพนี้แบ่งพัฒนาการเป็น “ขั้นไต่ระดับ” ตามช่วงวัยจากง่ายไปซับซ้อน โดยใช้หลักการสากล ในเรื่องลำดับพัฒนาการและทักษะที่ต้องเกิดก่อน–หลังอย่างมีเหตุผลสอดคล้องกับกล้ามเนื้อ แรง การทรงตัว และการประสานงานของร่างกายทั้งหมด..........................
ขอบคุณเอกสารอ้างอิงครับ
📚 เอกสารอ้างอิง
กรมอนามัย. (2566). คู่มือเฝ้าระวังและส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัย (DSPM). กระทรวงสาธารณสุข.
Berk, L. E. (2018). Development through the lifespan (7th ed.). Pearson.
Papalia, D. E., & Martorell, G. (2021). Experience human development (14th ed.). McGraw-Hill Education.
World Health Organization. (2006). WHO Motor Development Study: Windows of achievement for gross motor milestones.

12/12/2025

การเจริญเติบโตและพัฒนาการเด็ก และการส่งเสริมสุขภาพด้านร่างกาย #13 (ค้นคว้าเพิ่มเติม)
🍼 #รายละเอียดพัฒนาการกล้ามเนื้อมัดใหญ่ตามอายุ 1–12 เดือน
1️⃣ อายุ 1 เดือน – พลิกคอซ้าย–ขวา
👁️‍🗨️ เด็กเริ่มควบคุมกล้ามเนื้อคอขั้นต้น
👁️‍🗨️ ขณะนอนหงาย เด็กสามารถหันหน้าไปด้านซ้ายหรือขวาตามแรงโน้มตัว
👁️‍🗨️ เป็นการพัฒนาตามหลัก จากศีรษะลงล่าง (Cephalocaudal)
👁️‍🗨️ สิ่งที่ผู้ดูแลควรสังเกต
👁️‍🗨️ เด็กเริ่มตอบสนองต่อเสียงและสิ่งเร้าโดยการหันคอ
👁️‍🗨️ ระยะเวลายกคอยังเป็นช่วงสั้นมาก
2️⃣อายุ 2 เดือน – ยกคอชั่วครู่
👁️‍🗨️ ขณะนอนคว่ำ เด็กสามารถยกศีรษะขึ้นจากพื้นชั่วขณะ
👁️‍🗨️ แสดงว่ากล้ามเนื้อคอเริ่มแข็งแรงขึ้น
👁️‍🗨️ สิ่งที่ผู้ดูแลควรสังเกต
👁️‍🗨️ ระยะยกคอยังไม่นาน
👁️‍🗨️ ยังคงต้องจับประคองศีรษะขณะอุ้ม
3️⃣อายุ 3 เดือน – ชูคอได้นานขึ้น
👁️‍🗨️ กล้ามเนื้อคอและไหล่แข็งแรงขึ้น
👁️‍🗨️ สามารถชูศีรษะได้นานกว่าช่วง 2 เดือนอย่างเห็นได้ชัด
👁️‍🗨️ ขณะนอนคว่ำ เด็กสามารถใช้แขนดันพื้นเล็กน้อย
👩‍🍼 สิ่งที่ผู้ดูแลควรสังเกต
👁️‍🗨️ เด็กเริ่มมองตามสิ่งที่สนใจได้ดีขึ้น
👁️‍🗨️ สามารถยิ้มตอบสนองได้ ซึ่งช่วยให้คอมีการเคลื่อนไหวมากขึ้น
4️⃣อายุ 4 เดือน – ยกอกพ้นพื้น
👁️‍🗨️ ขณะนอนคว่ำ เด็กใช้แขนดันพื้นเพื่อยกอกขึ้นทำให้มองรอบตัวได้มากขึ้น
👁️‍🗨️ เป็นสัญญาณสำคัญของการเตรียมตัวเพื่อ “คว่ำ–คลาน” ในอนาคต
👩‍🍼 สิ่งที่ผู้ดูแลควรสังเกต
👁️‍🗨️ แขนเริ่มมีแรงมากขึ้น
👁️‍🗨️ ควบคุมคอได้ค่อนข้างดีแล้ว
5️⃣อายุ 5 เดือน – พลิกคว่ำได้
👁️‍🗨️ เด็กสามารถพลิกตัวจากหงาย → คว่ำได้ด้วยตนเอง
👁️‍🗨️ เป็นการใช้การบิดตัวจากไหล่และลำตัว (Proximodistal)
👁️‍🗨️ สิ่งที่ผู้ดูแลควรสังเกต
👁️‍🗨️ เริ่มขยับตัวเพื่อไปหาของที่สนใจ
👁️‍🗨️ความแข็งแรงของลำตัวดีขึ้น
6️⃣อายุ 6 เดือน – นั่งโดยใช้มือค้ำ
👁️‍🗨️ เกิดอะไรขึ้นในช่วงนี้
👁️‍🗨️ เด็กสามารถนั่งหลังตรงสั้น ๆ โดยใช้มือพยุงด้านหน้า (tripod sitting)
👁️‍🗨️ กล้ามเนื้อแกนกลางลำตัวแข็งแรงขึ้น
👩‍🍼 สิ่งที่ผู้ดูแลควรสังเกต
👁️‍🗨️ เด็กเริ่มถือของเล่นได้มั่นคงขึ้น
👁️‍🗨️ นั่งนานได้มากขึ้น
7️⃣อายุ 7 เดือน – นั่งหลังตรงได้เอง
👁️‍🗨️ เด็กสามารถนั่งได้โดยไม่ต้องพยุงมือ
👁️‍🗨️ กล้ามเนื้อหลังและลำตัวแข็งแรงเพียงพอ
👩‍🍼 สิ่งที่ผู้ดูแลควรสังเกต
👁️‍🗨️ นั่งเล่นของต่อเนื่องได้
👁️‍🗨️ มีสมาธิกับของเล่นมากขึ้น
8️⃣อายุ 8 เดือน – เริ่มหาที่เกาะ
👁️‍🗨️ เด็กเริ่มขยับตัวเพื่อ “ไปหาที่เกาะ” เช่น
- ดันตัว
- ถีบพื้น
- เอื้อมไปจับเฟอร์นิเจอร์
เป็นพฤติกรรมเตรียมตัวก่อน “เกาะยืน”
👩‍🍼 สิ่งที่ผู้ดูแลควรสังเกต
👁️‍🗨️ เด็กเริ่มพยายามลุกตัวขึ้น กระดกก้น
👁️‍🗨️ ใช้แขน–ขาร่วมกันมากขึ้น
9️⃣อายุ 9 เดือน – เกาะยืน
👁️‍🗨️ เด็กสามารถจับสิ่งของ เช่น ขอบเตียง โต๊ะ เพื่อดึงตัวขึ้นยืน
👁️‍🗨️ กล้ามเนื้อขาเริ่มรองรับน้ำหนักตัวได้
👩‍🍼 สิ่งที่ผู้ดูแลควรสังเกต
👁️‍🗨️ เริ่มยืนในระยะสั้น ๆ
👁️‍🗨️ อาจเริ่มโยกตัวไปมาเพื่อฝึกทรงตัว
1️⃣0️⃣ อายุ 10 เดือน – คลาน
👁️‍🗨️ เด็กคลานคล่องโดยใช้แขนและขาอย่างสอดประสาน
👁️‍🗨️ เป็นพัฒนาการสำคัญต่อทักษะสมอง เช่น การข้ามแกนกลางร่างกาย (cross-lateral movement)
👩‍🍼 สิ่งที่ผู้ดูแลควรสังเกต
👁️‍🗨️ คลานเพื่อสำรวจสิ่งรอบตัว
👁️‍🗨️ สนใจในสิ่งแวดล้อมมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด
1️⃣1️⃣ อายุ 11 เดือน – เกาะเดิน / ตั้งไข่
👁️‍🗨️ เด็กเริ่มเดินด้วยการ “เกาะ” เฟอร์นิเจอร์ไปทีละขั้น
👁️‍🗨️ หรือยืนทรงตัวได้นานขึ้น (ตั้งไข่)
👩‍🍼 สิ่งที่ผู้ดูแลควรสังเกต
👁️‍🗨️ พยายามก้าว 1–2 ก้าวโดยมีผู้ใหญ่จับมือ
👁️‍🗨️ ฝึกการทรงตัวอย่างต่อเนื่อง
1️⃣2️⃣ อายุ 12 เดือน – เดินเองได้
👁️‍🗨️ เด็กหลายคนสามารถเดินได้ด้วยตนเอง
👁️‍🗨️ เป็นผลรวมของกำลังขา การทรงตัว และการประสานงานของกล้ามเนื้อทั้งหมดที่พัฒนามาตั้งแต่เดือนแรก
👩‍🍼 สิ่งที่ผู้ดูแลควรสังเกต
👁️‍🗨️ เดินแบบขาแยกกว้างเล็กน้อยเพื่อทรงตัว
👁️‍🗨️ ล้มง่ายแต่ลุกขึ้นเองได้
(หมายเหตุ: เด็กบางคนเดินช้ากว่าเล็กน้อย เช่น 13–15 เดือน ยังถืออยู่ในช่วงปกติ).......................
ขอบคุณแหล่งข้อมูลครับ
📚 เอกสารอ้างอิง

กรมอนามัย. (2566). คู่มือเฝ้าระวังและส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัย (DSPM). กระทรวงสาธารณสุข.

Berk, L. E. (2018). Development through the lifespan (7th ed.). Pearson.

Papalia, D. E., & Martorell, G. (2021). Experience human development (14th ed.). McGraw-Hill Education.

11/12/2025

การเจริญเติบโตและพัฒนาการเด็ก และการส่งเสริมสุขภาพด้านร่างกาย #12 (ค้นคว้าเพิ่มเติม)
🚸 #หลักพัฒนาการสากล (Cephalocaudal / Proximodistal)
เป็นหลักการพื้นฐานที่ใช้จริงในงานพัฒนาการเด็กทั่วโลก รวมถึงคู่มือของไทย เช่น DSPM และเอกสารวิชาชีพด้านพัฒนาการเด็ก
หลักการสำคัญ 2 ประการของการเจริญเติบโตและพัฒนาการเด็กปฐมวัย ได้แก่
A. พัฒนาการเริ่มจาก “ #ส่วนบนไปส่วนล่าง” (Cephalocaudal Direction)
หมายความว่า
เด็กจะควบคุมและใช้ส่วนต่าง ๆ ของร่างกายจากบนลงล่าง เช่น
👁️‍🗨️ เด็กยกศีรษะได้ก่อน
👁️‍🗨️ จากนั้นควบคุมลำตัว
👁️‍🗨️ แล้วจึงนั่ง คลาน ยืน และเดินตามลำดับ
หลักการนี้อธิบายว่า การควบคุมกล้ามเนื้อจะเริ่มจากศีรษะ → ลำตัว → แขน/ขา → เท้า
B. พัฒนาการเริ่มจาก “ #แกนกลางลำตัว #ไปสู่อวัยวะส่วนปลาย” (Proximodistal Direction)
หมายถึง
เด็กจะควบคุมกล้ามเนื้อบริเวณกึ่งกลางลำตัวก่อน แล้วค่อย ๆ ควบคุมส่วนที่ปลายกว่า เช่น
👁️‍🗨️ ควบคุมไหล่และลำตัวก่อน
👁️‍🗨️ ต่อมาจึงควบคุมแขน → มือ → นิ้วมือ
👁️‍🗨️ ทำให้เด็กหยิบของชิ้นใหญ่ก่อน จึงจะหยิบของชิ้นเล็กได้ในภายหลัง

🎯 สรุป
👁️‍🗨️ พัฒนาการของเด็กไม่เกิดขึ้นพร้อมกันทุกส่วน แต่เป็นไปตามทิศทางกายภาพของร่างกาย
👁️‍🗨️ หลักนี้สำคัญเพราะช่วยให้ผู้ดูแลเข้าใจว่า
เด็กยัง “ยกคอไม่ได้” ถือว่าปกติ
👁️‍🗨️ เด็กหยิบของเล็กไม่ได้แต่จับของใหญ่ได้ ก็เป็นลำดับที่ถูกต้อง
👁️‍🗨️ เป็นหลักการที่ใช้ตรวจสอบพัฒนาการเด็กในระบบ DSPM ของไทย.............................
📚 ขอบคุณแหล่งข้อมูลมากครับ
กรมอนามัย. (2566). คู่มือเฝ้าระวังและส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัย (DSPM). กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.
Papalia, D. E., & Martorell, G. (2021). Experience human development (14th ed.). McGraw-Hill Education.
Berk, L. E. (2018). Development through the lifespan (7th ed.). Pearson.

11/12/2025

การเจริญเติบโตและพัฒนาการเด็ก และการส่งเสริมสุขภาพด้านร่างกาย #11 (ค้นคว้าเพิ่มเติม)

11/12/2025

การเจริญเติบโตและพัฒนาการเด็ก และการส่งเสริมสุขภาพด้านร่างกาย #10

10/12/2025

การเจริญเติบโตและพัฒนาการเด็ก และการส่งเสริมสุขภาพด้านร่างกาย #8
🚴‍♂️ #การส่งเสริมนิสัย พฤติกรรม และความถนัดในเด็กปฐมวัย
#ทำไมช่วงปฐมวัยจึงสำคัญ
👁️‍🗨️ วัยทองของการพัฒนา
- เด็กปฐมวัย (แรกเกิด-6 ปี) เป็นช่วงวัยที่สมอง และบุคลิกภาพพัฒนาอย่างรวดเร็ว ซึ่งจะเป็นรากฐานของชีวิตทั้งด้าน สติปัญญา อารมณ์ สังคม และการเรียนรู้ในอนาคต
👁️‍🗨️ #ทักษะศตวรรษที่21
เด็กควรมีความคิดสร้างสรรค์ ยืดหยุ่นปรับตัวได้ดี มึความยับยั้งชั่งใจ มีคุณธรรม และเป็นพลเมืองดีในสังคม
3️⃣0️⃣0️⃣0️⃣ วันแห่งการพัฒนา
👁️‍🗨️ แรกเกิด - 2 ปี
พัฒนาการพื้นฐาน, รู้จักรอคอย, ช่วยเหลือตนเองขั้นต้น
👁️‍🗨️ 3 - 4 ปี
เก็บของ, ขอบคุณ, ขออนุญาต, เริ่มรู้จักกฎเกณฑ์
👁️‍🗨️ 5 - 6 ปี
มีความรับผิดชอบ, ทำงานกลุ่มได้, มีน้ำใจต่อผู้อื่น
👁️‍🗨️ 7 - 8 ปี
พัฒนาต่อเนื่อง เพื่อเตรียมความพร้อมสู่วัยเรียน
1️⃣ #การส่งเสริมนิสัยที่ดี
👁️‍🗨️ เป็นแบบอย่างที่ดี
ผู้ใหญ่ควรแสดงนิสัยที่ดี เช่น ความซื่อสัตย์ ความรับผิดชอบ ความมีระเบียบ เด็กจะเรียนรู้จากการเลียนแบบ
👁️‍🗨️ ให้คำชมและกำลังใจ
ชื่นชมเมื่อเด็กทำสิ่งดี เพื่อเสริมแรงบวก และสร้างแรงจูงใจภายใน
👁️‍🗨️ สอนผ่านนิทาน และเพลง
ช่วยให้เด็กเข้าใจ และจดจำแนวคิดของนิสัยที่ดีได้ง่าย และสนุก
2️⃣ #การส่งเสริมพฤติกรรมทางสังคมและอารมณ์
👁️‍🗨️ สร้างโอกาสให้เล่นร่วมกับเพื่อน
เล่นบทบาทสมมติ เกมกลุ่ม ฝึกการรอคอย แบ่งปัน และช่วยเหลือกัน
👁️‍🗨️ ฝึกการควบคุมอารมณ์
ใช้กิจกรรมศิลปะ ดนตรี หรือการหายใจลึกๆ เพื่อช่วยให้สงบ
👁️‍🗨️ ให้อิสระเลือกกิจกรรม
ปลูกฝังการพึ่งพาตนเอง ความกระตือรือร้น และภาคภูมิใจในตนเอง
3️⃣ #การส่งเสริมความถนัด #และศักยภาพเฉพาะตัว
👁️‍🗨️ สังเกตความสนใจ
สังเกตขณะเด็กเล่น เช่น ชอบต่อบล็อก ร้องเพลง หรือวาดภาพ
👁️‍🗨️ ไม่เปรียบเทียบ
เด็กแต่ละคน มีความสามารถต่างกัน ให้ชื่นชมที่ "ความพยายาม"
👁️‍🗨️ ให้เด็กแสดงออก
จัดกิจกรรม "แสดงความสามารถของฉัน" ร้องเพลง เต้น เล่านิทาน
👁️‍🗨️ ตั้งคำถาม
ฝึกคิด แก้ปัญหา คิดสร้างสรรค์ จินตนาการ คิดนอกกรอบ
👁️‍🗨️ จัดมุมประสบการณ์
มุมศิลปะ หนังสือ วิทยาศาสตร์ ดนตรี บทบาทสมมติ
👁️‍🗨️ เปิดโอกาสเลือกเอง
ให้เด็กเลือกกิจกรรมที่อยากทำ
4️⃣ #แนวทางปลูกฝังนิสัยที่ดี
👁️‍🗨️ ฝึกนิสัยกิจววัตรประจำวัน
ทักทาย สวัสดี ขอบคุณ
แปรงฟัน แต่งตัว การรับประทานอาหาร การนอน
👁️‍🗨️ ปลูกฝังนิสัยรักความสะอาด
ล้างมือก่อนกินข้าว และหลังเข้าห้องนำ
ใช้เพลงหรือกิจกรรมสนุกๆ ประกอบ
👁️‍🗨️ ส่งเสริมความรับผิดชอบ
มอบหมายหน้าที่เล็กๆ เช่น รดน้ำต้นไม้ ช่วยแจกของ ชมเชยเมื่อสำเร็จ
👁️‍🗨️ ปลูกฝังนิสัยใฝ่เรียนรู้
ตั้งคำถามปลายเปิด กระตุ้นให้สังเกตและคิด ใช้ของจริงให้เด็กมีส่วนร่วม
5️⃣ #บทบาทของครูหรือผู้ปกครอง
👁️‍🗨️ บทบาทครู
- สร้างสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัย และเปิดโอกาสให้เรียนรู้
- ใช้กิจกรรม และการเล่นเพื่อพัฒนาเด็กทั้งด้านอารมณ์ / สังคม / สติปัญญา
- สังเกต และบันทึกพัฒนาการรายบุคคล
👁️‍🗨️ บทบาทผู้ปกครอง
- สนับสนุนการฝึกนิสัยที่บ้าน เช่น เก็บของ ใช้คำสุภาพ
- เป็นแบบอย่างที่ดี และให้กำลังใจเด็ก
- ร่วมมือกับครู เพื่อส่งเสริมสิ่งที่เด็กถนัด......................
สรุปเนื้อหาการเรียนรู้ตามความเข้าใจจากการอบรม
หัวข้อ “การเจริญเติบโตและพัฒนาการเด็ก และการส่งเสริมสุขภาพด้านร่างกาย”
โดย : อาจารย์ สุภาวดี เลิศสำราญ อาจารย์ประจำสาขาการพยาบาลเด็ก วิทยาลัยพยาบาลและสุขภาพ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา