07/06/2026
THIỆT CHẨN: (QUAN SÁT LƯỠI)
❇️Quan sát lưỡi là một bộ phận chẩn đoán quan trọng trong y học cổ truyền.
❇️Quan sát lưỡi có thể biết nội tạng hư hay thực, khí huyết thịnh hay suy, tân dịch hư hay thiếu, cho đến tính chất của ngoại tà.
❇️Nhờ quan sát lưỡi mà biết được tính chất của bệnh sâu hay nông và có thể dự đoán tốt hay xấu.
Quan sát lưỡi có chia ra chất lưỡi và rêu lưỡi.
👉TRƯỚC HẾT XÉT VỀ CHẤT LƯỠI
Đó là thể chất của lưỡi, chất lưỡi có quan hệ mật thiết với tình hình nội tạng:
👅Chót lưỡi biểu hiện cho bệnh tâm phế, chót lưỡi đỏ là tâm hỏa bốc lên.
👅Rìa lưỡi biểu hiện cho bệnh của can đởm, rìa lưỡi có vết bầm là bệnh can uất.
👅Giữa lưỡi biểu hiện cho bệnh của tỳ vị.
👅Gốc lưỡi biểu hiện cho bệnh của thận.
❇️️Trên lâm sàng dựa vào 4 mặt sau đây để phân tích sự biến hóa của nó:
🌈Màu sắc, độ tươi nhuận mượt của lưỡi, nếu hồng nhạt trơn nhuận là bình thường.
✅️Sắc lưỡi nhạt là huyết hư, dương hư hoặc là chứng hàn.
✅️Nhạt mà không rêu là khí huyết đều hư.
Nhạt mà trơn nhuận là hàn.
✅️Sắc lưỡi đỏ tươi mà khô là âm hư, mà rêu là âm hư hỏa bốc.
⚠️Bệnh ở thời kỳ cuối, bệnh lao phổi, cơ năng tuyến giáp trạng phát triển (bướu) bệnh đái đường... hay thấy loại lưỡi đỏ tươi mà không rêu (lưỡi âm hư) này.
▪️️Sắc lưỡi đỏ sẫm là thực nhiệt, càng sẫm thì nhiệt càng nhiều.
▪️Bệnh truyền nhiễm cấp tính ở giai đoạn có huyết độc đều hay thấy loại đỏ sẫm này.
▪️Lưỡi đỏ sẫm là dấu hiệu bệnh ôn nhiệt từ khí phận chuyển sang dinh phận.
▪️Đỏ sẫm có g*i là nóng dữ dinh phận.
▪️Đỏ sẫm sắc tươi nhiệt nhập vào tâm bào có thể thấy ở chứng bại huyết, cảm nhiễm cấp tính ở giai đoạn nặng.
▪️Đỏ sẫm sáng bóng không rêu là vị âm khô hết, bệnh nguy.
▪️Đỏ sẫm chuyển sang bầm mà khô là ôn bệnh phát triển đến huyết phận, nghiêm trọng, bệnh cảm nhiễm đến mức suy kiệt tâm phế là hay thấy loại lưỡi đỏ bầm kiểu này.
▪️Bầm đen là huyết ứ.
▪️Bầm tím là chứng hàn.
▪️Sắc lưỡi màu xanh lam là khí huyết đều suy hao, bệnh nặng.
▪️Lam mà sáng bóng không rêu là không tốt.
⚠️Trong tình hình suy kiệt tâm phế nghiêm trọng là trong khí thiếu dưỡng khí hay xuất hiện loại lưỡi màu xanh lam này.
👉Về hình thái, động thái của lưỡi, lưỡi mập hay gầy, già hay non, khô hay ướt, có lằn nứt và vẻ hoạt động của nó.
▪️Béo non mà đỏ nhạt, rìa lưỡi có vệt răng là chứng hư hàn.
▪️Lưỡi béo to, có thể xuất hiện khi cơ năng tuyến giáp trạng sụt giảm (bướu loại thiếu iode) khi đầu chi mập lớn.
▪️Béo to mà đỏ sẫm phần nhiều là tâm tỳ có nhiệt, chất lưỡi gầy mỏng đỏ nhạt là khí huyết đều suy kém, gầy mỏng mà đỏ sẫm là tân dịch hao hụt.
▪️Chất lưỡi sàng mà nhám (ngược lại với béo non) là chứng thực nhiệt.
▪️Trên lưỡi có g*i là nhiệt uất bên trong, g*i càng to thì nhiệt uất càng nhiều. Các bệnh Ban đen (scarlet fiver), sốt xuất huyết, bệnh viêm phổi nặng có thể thấy loại lưỡi nổi g*i này.
▪️Trên lưỡi có lằn nứt, phần nhiều là âm hư, dinh dưỡng không tốt, sốt cao mất nước cũng có thể thấy lưỡi nứt, cá biệt bệnh nứt lưỡi là thuộc bệnh tiên thiên.
▪️Chất lưỡi khi co duỗi run động, màu sắc hồng nhạt là dương khí bất túc, hay thấy ở bệnh suy nhược cơ thể, sau ốm mới khỏi.
▪️Sắc lưỡi đỏ tươi mà rung động phần nhiều là âm hư, hay thấy ở các chứng can phong nội động, trúng phong tuyến giáp trạng phát triển (bướu loại dư chất iode).
▪️Lưỡi cong queo khi duỗi ra hay thấy ở bệnh trúng phong.
▪️Chất lưỡi cứng không mềm, vận động không linh lợi, vì đó mà nói năng ú ớ, do can phong nội động, thường là dấu hiệu tiên lượng bệnh trúng phong, hoặc di chứng sau trúng phong.
a) Héo mà đỏ khô khi bệnh mới phát, chứng tỏ do nóng sốt quá dữ mà tổn hao âm dịch.
b) Héo mà trắng nhạt khi bệnh lâu ngày, chứng tỏ khí huyết đều hư.
c) Héo mà đỏ sẫm, chứng tỏ chân âm đã vợi đi quá nhiều rồi.
Nguồn: Đông y toàn tập Nguyễn Trung Hòa
![[CHUYỆN THẬT] TỪ CHIẾC BỤNG "NHƯ ĐEO ĐÁ" ĐẾN CHIẾC BỤNG "ÊM RU" – BÍ MẬT NẰM Ở LỘ TRÌNH "KIỆN TỴ"🍀 Có bao giờ bạn mơ về...](https://img4.findhealthclinics.org/883/969/1301393378839697.jpg)
![[HÉ LỘ] BÍ MẬT "KIỆN TỴ VẬN HÓA" – TẠI SAO TỲ VỊ KHANG PHƯỚC SANH LÀ GIẢI PHÁP TỪ GỐC CHO CHIẾC BỤNG YẾU?Chúng ta đã cùn...](https://img4.findhealthclinics.org/605/749/1295882086057493.jpg)
