26/08/2026
Tại sao bây giờ nhiều người bị rối loạn lo âu?
Có một điều Bs Biên để ý là càng ngày càng nhiều người còn rất trẻ nhưng lúc nào cũng thấy trong người bất an.
Không hẳn có chuyện gì quá lớn xảy ra.
Nhưng cứ thấy hồi hộp. Hay nghĩ. Khó ngủ. Đang ngồi bình thường cũng thấy tim đập nhanh. Có người cứ cảm giác sắp có chuyện gì đó xảy ra, nhưng hỏi cụ thể là chuyện gì thì lại không biết.
Nhiều cô chú anh chị đi khám tim, khám phổi, làm xét nghiệm, có người kiểm tra rất nhiều lần. Bác sĩ bảo chưa thấy vấn đề gì đáng lo, về nhà được vài hôm lại thấy tức ngực, khó thở, tim nhanh. Thế là lại lo.
Rồi bắt đầu nghĩ:
“Hay là bác sĩ chưa tìm ra bệnh?”
Thực ra có một chuyện Bs nghĩ chúng ta ít để ý.
Cuộc sống bây giờ tiện hơn ngày trước rất nhiều, nhưng bộ não chưa chắc đã được sống nhàn hơn.
Ngày trước con người cũng có stress chứ. Thậm chí có những cái khổ hơn chúng ta bây giờ rất nhiều.
Nhưng stress ngày trước thường khá rõ.
Có nguy hiểm thì chạy.
Có việc thì làm.
Mệt thì nghỉ.
Còn stress bây giờ nó rất lạ. Nó không nhất thiết phải là một biến cố lớn. Nó cứ từng chút, từng chút một và kéo dài từ sáng đến tối.
Sáng vừa tỉnh ngủ, nhiều người chưa bước xuống giường đã cầm điện thoại.
Một tin nhắn công việc.
Một khoản tiền cần đóng.
Một tin nhắn của con.
Một bài báo về bệnh tật.
Một video kể chuyện ung thư.
Một người bằng tuổi mình vừa đột quỵ.
Đọc xong một thứ, kéo xuống lại có thứ khác.
Não chưa kịp tỉnh đã bắt đầu phải xử lý thông tin.
Đi làm thì công việc.
Về nhà thì con cái.
Người trung niên còn thêm bố mẹ già, sức khỏe của chồng, sức khỏe của vợ, tiền bạc, gia đình.
Đến tối tưởng được nghỉ rồi, nhưng nằm trên giường vẫn cầm điện thoại.
Thế nên Bs hay nói một câu thế này:
Người đã nằm xuống rồi nhưng cái đầu vẫn chưa được nằm xuống.
Và nếu tình trạng đó kéo dài đủ lâu, cơ thể sẽ có phản ứng.
Bs thường ví trong não chúng ta có một cái chuông báo cháy.
Cái chuông này vốn là thứ rất tốt.
Ví dụ ngày xưa đang đi trong rừng mà gặp một con thú dữ. Não phát hiện nguy hiểm thì ngay lập tức bật báo động.
Tim đập nhanh lên.
Hơi thở nhanh hơn.
Máu được đưa nhiều hơn đến cơ bắp.
Người căng lên.
Đầu óc tỉnh táo.
Lúc ấy mà cơ thể vẫn thư giãn, tim vẫn đập chậm, chắc tổ tiên chúng ta khó mà chạy thoát.
Cho nên phản ứng lo âu vốn không phải thứ xấu.
Nó là một cơ chế sinh tồn.
Vấn đề nằm ở chỗ này.
Con hổ ngày xưa xuất hiện một lúc rồi đi. Còn “con hổ” ngày nay có thể ở bên cạnh chúng ta từ sáng đến tối.
Nó không có răng.
Nó có thể là một cuộc điện thoại.
Một deadline.
Một khoản vay.
Một mối quan hệ không ổn.
Sức khỏe của bố mẹ.
Áp lực với con cái.
Hoặc có khi chẳng phải một chuyện cụ thể nào cả. Chỉ là hàng trăm thứ nhỏ nhỏ cộng lại.
Mỗi thứ làm chúng ta căng một chút.
Nhưng cơ thể đâu có cái bảng để phân biệt rằng:
“À, cái này chỉ là sếp nhắn tin thôi, không nguy hiểm.”
Não nhận thấy mối đe dọa thì vẫn kích hoạt hệ thống cảnh giác.
Một lần không sao.
Hai lần cũng không sao.
Nhưng ngày nào cũng như vậy, hết tháng này sang tháng khác, có những người bắt đầu rơi vào trạng thái mà Bs hay gọi nôm na là cái chuông báo động trở nên quá nhạy.
Bình thường phải có cháy nó mới kêu.
Bây giờ chỉ cần hơi có khói là nó đã kêu rồi.
Lúc đầu phải có chuyện lớn mới lo.
Sau này chuyện nhỏ cũng lo.
Rồi đến một lúc chưa có chuyện gì xảy ra, đầu đã tự nghĩ:
“Nhỡ có chuyện thì sao?”
Đây là lúc nhiều cô chú anh chị bắt đầu thấy cơ thể có những biểu hiện rất thật.
Tim đập nhanh.
Bồn chồn.
Căng ở ngực.
Cổ họng nghẹn nghẹn.
Tay chân hơi run.
Bụng cồn cào.
Có người cảm giác hít mãi không đủ hơi nên cứ phải cố hít thật sâu.
Có người đang ngồi bình thường bỗng thấy tim đánh thình một cái, thế là cả buổi hôm đó chỉ để ý vào tim.
Và đây mới là cái khó.
Khi cơ thể xuất hiện những cảm giác ấy, chúng ta lại sợ chính những cảm giác của mình.
Tim đập nhanh thì nghĩ:
“Tim mình có vấn đề à?”
Khó thở thì nghĩ:
“Có phải phổi làm sao không?”
Chóng mặt thì sợ:
“Hay sắp ngất?”
Càng nghĩ như vậy thì não càng cho rằng:
“Đúng rồi, đang có nguy hiểm.”
Thế là báo động lại tăng thêm.
Tim lại nhanh hơn.
Hơi thở lại gấp hơn.
Người lại căng hơn.
Rồi người bệnh càng tin rằng cơ thể chắc chắn đang có chuyện.
Đó là lý do có những người biết rõ mình hay lo nhưng không thể chỉ tự nhủ “thôi đừng lo nữa” là hết.
Bs thấy người nhà đôi khi cũng thương nên động viên:
“Có gì đâu mà nghĩ.”
“Đừng nghĩ linh tinh nữa.”
“Vui lên.”
Nhưng những câu ấy thường không giải quyết được nhiều.
Bởi người đang lo âu không cố tình muốn lo.
Nếu họ tắt được thì họ đã tắt rồi.
Nó giống cái chuông báo cháy đang kêu. Chúng ta đứng dưới cái chuông và bảo:
“Thôi, đừng kêu nữa.”
Nó đâu có nghe.
Phải tìm xem vì sao cái cảm biến ấy lại nhạy lên.
Có một nguyên nhân Bs thấy rất hay đi cùng lo âu, đó là thiếu ngủ.
Cái này tạo thành một vòng rất dở.
Lo nên không ngủ được.
Không ngủ được thì hôm sau não lại dễ lo hơn.
Một người ngủ đủ, tinh thần khỏe, gặp một chuyện khó có thể nghĩ:
“Ừ, chuyện này hơi mệt. Để tìm cách giải quyết.”
Nhưng cũng người đó, nếu mất ngủ liên tục vài đêm, cùng một chuyện ấy có khi lại nghĩ:
“Chết rồi, thế này thì làm sao đây?”
Sự việc không thay đổi nhiều.
Nhưng bộ não xử lý sự việc đã khác.
Bs vẫn hay đùa rằng điện thoại còn biết tối đến phải cắm sạc.
Trong khi nhiều người bắt bộ não chạy từ 6 giờ sáng đến 12 giờ đêm, ngủ được 4-5 tiếng, sáng hôm sau lại yêu cầu nó phải bình tĩnh, vui vẻ, tập trung và làm việc hiệu quả.
Khó lắm.
Chưa kể cà phê.
Có người mất ngủ nên sáng phải uống cà phê để tỉnh.
Chiều mệt lại thêm một cốc.
Tối khó ngủ hơn.
Sáng hôm sau lại cần cà phê.
Rồi thấy tim nhanh, bồn chồn lại tưởng bệnh nặng.
Thế là một vòng khác lại hình thành.
Cho nên khi nói về rối loạn lo âu, Bs Biên không muốn cô chú anh chị chỉ nhìn vào mỗi chuyện “suy nghĩ nhiều”.
Bs muốn nhìn cả một con người.
Dạo này ngủ thế nào?
Có vận động không?
Một ngày uống mấy cốc cà phê?
Có đang chịu áp lực gì kéo dài không?
Tối trước khi ngủ làm gì?
Có dành một khoảng thời gian nào trong ngày mà não thực sự không phải tiếp nhận thông tin nữa không?
Bởi vì não cũng là một phần của cơ thể.
Nó không sống tách biệt với giấc ngủ, ánh sáng, vận động, dinh dưỡng và cách chúng ta sống mỗi ngày.
Tất nhiên Bs cũng phải nói rõ một điều.
Lo lắng không đồng nghĩa với rối loạn lo âu.
Ai cũng lo.
Con sắp thi thì bố mẹ lo.
Chờ kết quả xét nghiệm thì lo.
Chuẩn bị làm một việc quan trọng thì hồi hộp.
Đó là bình thường.
Một chút lo âu thậm chí còn giúp chúng ta cẩn thận hơn.
Điều Bs quan tâm là khi sự lo lắng bắt đầu kéo dài, khó kiểm soát và ảnh hưởng đến cuộc sống.
Ví dụ đêm nào cũng nằm nghĩ đến 2-3 giờ sáng.
Không dám đi xa vì sợ lên cơn.
Không dám ở một mình.
Một ngày đo huyết áp, đo nhịp tim rất nhiều lần.
Cứ thấy cơ thể hơi khác là lên mạng tìm bệnh.
Đi khám nhiều nơi, được giải thích rồi nhưng trong lòng vẫn luôn có cảm giác bác sĩ đã bỏ sót một bệnh gì đó.
Hoặc vì lo mà không còn làm được những việc trước đây vẫn làm bình thường.
Những trường hợp như vậy thì đừng đơn giản nói rằng:
“Tôi yếu tâm lý.”
Không phải cứ cố mạnh mẽ hơn là giải quyết được.
Cũng đừng vội đi tìm xem uống Magie gì, Omega-3 gì hay loại viên nào “bổ thần kinh”.
Những thứ đó nếu có dùng thì cũng phải đặt đúng vị trí của nó.
Bs vẫn ưu tiên từ những thứ căn bản trước.
Giấc ngủ.
Vận động.
Giảm chất kích thích nếu đang dùng nhiều.
Ăn uống đủ chất.
Học cách nhận ra những suy nghĩ nào đang làm não phóng đại nguy hiểm.
Và nếu lo âu đã ảnh hưởng rõ đến công việc, giấc ngủ và cuộc sống thì nên được đánh giá đúng. Có người phù hợp với liệu pháp tâm lý như CBT. Có người cần bác sĩ đánh giá thêm. Có trường hợp cần sử dụng thuốc trong một giai đoạn.
Điều Bs muốn cô chú anh chị nhớ sau bài này chỉ có một ý thôi.
Lo âu không có nghĩa là chúng ta yếu.
Có khi bộ não chỉ đang cố bảo vệ chúng ta quá mức.
Giống như một cái chuông báo cháy đã hoạt động quá lâu nên trở nên nhạy quá. Chưa có đám cháy thật, nó đã kêu.
Khi hiểu như vậy, Bs nghĩ cảm giác đầu tiên không nên là sợ.
Mà là:
“À… hóa ra là vậy.”
Và khi biết cái chuông đang kêu vì đâu, chúng ta mới có thể học cách chỉnh nó lại.
Bài sau Bs Biên sẽ nói kỹ hơn về một chuyện mà rất nhiều người rối loạn lo âu từng trải qua:
Tại sao chỉ là lo âu mà tim có thể đập nhanh, tức ngực, hụt hơi, chóng mặt, run tay… thật đến mức người bệnh nghĩ mình đang mắc bệnh tim hoặc một bệnh rất nặng?
Nếu cô chú anh chị đang quan tâm đến chuỗi này, cứ để lại bình luận. Bs sẽ viết lần lượt từng vấn đề để cô chú anh chị hiểu cơ thể mình hơn, chứ không phải đọc về lo âu xong lại càng lo hơn.
