19/04/2015
Trong khi đi thăm các chiến trường xưa trên khắp Việt Nam. Bác sĩ nhận được cuộc gọi từ một bà mẹ có con bị dị vật đường thở. Các trường hợp dị vật đường thở, đặc biệt là ở lứa tuổi 6 tháng - 4 tuổi là khá phổ biến và cũng là nguyên nhân gây tử vong nhanh hàng đầu ở trẻ do phản xạ đóng mở thanh quản để bảo vệ đường thở chưa thuần thục như người lớn. Vì vậy, khi ở nhà có trẻ em, những người trong gia đình và những người chăm sóc trẻ cần biết các phòng chống và cấp cứu khi trẻ bị dị vật đường thở. Phòng luôn là biện pháp số 1, vì thế bsi khuyến cáo các gia đình nên ưu tiên và tuân thủ các biện pháp phòng ngừa.
A/ Phòng tránh dị vật đường thở.
1. Khi bú mẹ/bú bình:
-Khi trẻ bú nên bồng trẻ trên tay với tư thế đầu và vai cao hơn chân, khi trẻ ọc sữa, cần nghiêng đầu trẻ sang một bên để chất nôn không vào đường thở. Nếu bé bú bình, cha mẹ nên lưu ý kiểm tra núm vú sao cho lỗ thông núm ti không nên quá rộng khiến sữa chảy xuống dồn dập bé không nuốt kịp. Không nên cho bé bú khi đang nằm, khóc, chơi, ho và không ngửa cổ bé lên hết cỡ để cho bé bú bình hoặc uống nước/thuốc…
-Trong suốt quá trình cho ăn, cha mẹ cần quan sát con thật kỹ, động tác mút sữa và nuốt xuống một cách nhịp nhàng. Khuyến khích con nuốt xong thức ăn lại bú tiếp, hạn chế bé bú liên tiếp rất dễ bị sặc.
-Sau khi bú xong, cha mẹ hoặc người trông trẻ cần bế bé lên vai, giúp bé ợ hơi, vỗ lưng nhẹ tránh gây sặc sau khi ăn.
2. Khi bé ăn dặm:
-Không cho trẻ ăn uống khi nằm hay ngủ, không cho trẻ chạy nhảy, cười đùa khi ăn.
-Cho trẻ ngồi vào ghế ăn dặm, trẻ ngồi thẳng lưng, hơi ngả về phía trước. Trong giai đoạn đầu ăn dặm, nếu cho trẻ tự bốc thức ăn, cần đảm bảo có người quan sát và trẻ được bốc thức ăn khi đã ăn no để tránh trẻ đói sẽ cắn dứt thức ăn và nuốt vội vàng.
-Cho trẻ ăn từ từ từng muỗng nhỏ, không la mắng, bắt ép trẻ ăn nhanh, ăn nhiều. Nếu trẻ nuốt vội dễ bị sặc.
-Lựa chọn thức ăn phù hợp với lứa tuổi của trẻ và chế biến sao cho trẻ nhai, nuốt dễ dàng.
-Khi cho trẻ ăn các trái cây có hạt như dưa hấu, na... cần loại hết các hạt ra.
-Kiểm tra cẩn thận thực phẩm khi chế biến, đặc biệt là tôm, cua, cá... , các thực phẩm có xương sống. Cần phải xay nhuyễn, lọc qua phần thịt, xương và vỏ kỹ càng trước khi đem chế biến.
-Trẻ vừa ăn xong phải cho uống nước để trôi, tuyệt đối không cho trẻ nằm ngửa ngay sau khi ăn.
3. Khi trẻ chơi/khám phá thế giới:
Phụ huynh nên thiết kế cho bé một môi trường sống an toàn để chạy nhảy, chơi đùa. Tránh tuyệt đối những vật nhỏ, nguy hiểm trong tầm với của trẻ. Những thứ tưởng như vô hại với người lớn lại vô cùng nguy hiểm với trẻ nhỏ (hạt nhãn, hạt điều, kim may, đinh gim, hạt dẻ, hạt dưa, bỏng ngô, kẹo cứng,…) – chúng đều có thể trở thành thủ phạm gây tổn thương bé.
Trong mọi trường hợp, lời khuyên tốt nhất đó là các bậc phụ huynh và người chăm sóc trẻ cần thiết phải để mắt tới trẻ trong lúc, mọi nơi.
B/ Cấp cứu khi trẻ có dị vật đường thở:
*** Lưu ý đầu tiên: Người lớn cần bình tĩnh trước tình huống này, nhiều cha mẹ khi phát hiện ra trẻ tự ý cho hạt hay đồ chơi vào miệng hoặc con bị sặc đồ ăn, cha mẹ hét lên hốt hoảng, cố gắng móc họng bé, điều này làm con sợ hãi và khiến dị vật chui vào càng sâu hơn. Vì vậy không nên móc họng trẻ mà nên thực hiện phương pháp vỗ lưng - ấn ngực (xem ảnh và mô tả). Sau khi các dị vật đã ra khỏi đường thở mà thỉnh thoảng vẫn thấy trẻ ho thành cơn thì nhất thiết phải đưa trẻ đến cơ sở y tế để khám và theo dõi vì có khả năng dị vật đã chuyển xuống phế quản gây tắc nghẽn một phần phế quản.
Video mô tả: https://www.youtube.com/watch?v=7uTdAwpo47M
1. Biểu hiện trẻ bị dị vật đường thở:
- Ngừng ăn và ho sặc sụa
- Cơ thể tím tái, đặc biệt là mặt
- Trẻ có biểu hiện khó thở, thở dốc, thở gấp
- Hai mắt trợn ngược
- Đối với những trường hợp nặng trẻ có thể bị ngừng thở và dẫn đến tử vong.
2. Cấp cứu:
Bột cháo xay nhuyễn có độ quánh cao, khi trẻ bị sặc có thể nút toàn bộ đường thở, làm trẻ khó thở, tím tái rồi tử vong ngay sau 5-10 phút. Các dị vật đường thở khác cũng có thể bít đường thở gây tử vong trong vòng 5-6 phút. Vì vậy, cần sơ cứu ngay khi trẻ bị sặc. Thời điểm phát hiện ra dị vật là thời điểm vàng để cấp cứu cho trẻ tránh gây tổn thương não và tử vong, vì thế không nên để trẻ tự ăn, chơi ở những nơi ko an toàn một mình, luôn phải có người giám sát.
Nếu bé ho hoặc khóc: Lúc này, tình hình chưa quá nghiêm trọng. Thông thường, khi di chuyển trong đường hô hấp, không khí sẽ gây ra tiếng ồn. Bé ho hoặc khóc thành tiếng có nghĩa là bé đang thở, đường hô hấp không bị tắc nghẽn hoàn toàn, bé không bị ngạt trầm trọng.
Nếu bé thở được thì không nên can thiệp vì điều này có thể gây nguy hiểm. Đừng tìm cách lấy vật lạ ra bằng động tác vỗ lưng ấn ngực, bạn có thể đẩy dị vật vào sâu hơn, khiến bé ngừng thở.
-Hãy đứng bên cạnh cổ vũ, động viên bé tiếp tục ho. Phản xạ ho và ọe có thể giúp bé tống được vật lạ ra ngoài trong vòng một phút.
-Tỏ ra bình tĩnh, để bé hiểu rằng mọi chuyện vẫn ổn, như vậy bé sẽ không bị hoảng sợ. Theo dõi xem sau khi ho bé có dễ thở hơn hay không.
-Kiểm tra miệng bé và lấy ra những thứ bạn nhìn thấy trong đó. Tuyệt đối không dùng ngón tay mò mẫm tìm vật lạ, vì như vậy bạn có thể vô tình đẩy vật này vào sâu hơn. Chỉ móc ra những thứ mà bạn nhìn thấy.
-Không cho bé uống bất cứ thứ gì trừ khi bé sặc phải đồ vật khô, ví dụ như bánh quy. Việc đưa thêm nước vào có thể làm tình hình tồi tệ hơn
2.1. Cấp cứu cho trẻ dưới 2 tuổi:
- Ngay khi phát hiện trẻ sặc, khó thở, tím tái, cần nhanh chóng đặt trẻ nằm sấp đầu thấp trên cánh tay.
- Dùng lòng bàn tay vỗ mạnh 5 cái liên tiếp vào lưng trẻ, ở giữa hai xương bả vai.
- Sau đó, lật bé lại quan sát. Nếu thấy trẻ khóc được, hết tím tái, chuyển nhanh đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất để bác sĩ tiếp tục theo dõi.
- Nếu trẻ vẫn còn tím tái, ấn ngực trẻ bằng cách dùng ngón trỏ và ngón giữa ấn vào nửa dưới xương ức, Ấn mạnh xuống 5 cái liên tiếp, sau đó quan sát, nếu còn khó thở thì làm lại động tác 2. Làm 6 lần liên tiếp, kinh nghiệm cho thấy nếu làm đúng kỹ thuật, chỉ cần làm 1 - 2 lần là dị vật bị tống ra ngoài. Nếu trẻ hồng hào, chuyển đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế để bác sĩ tiếp tục theo dõi.
***** Trường hợp trẻ ngưng tim, ngưng thở, cần nhanh chóng tiến hành thổi ngạt và ấn tim. Thổi ngạt bằng cách để trẻ nằm ngửa, ngửa đầu trẻ ra nhằm làm cho đường thở thông thoáng.
- Sau khi hít một hơi thật sâu, người cấp cứu áp miệng luôn qua mũi và miệng trẻ thổi mạnh vào. Trong lúc thổi, quan sát lồng ngực trẻ có lên xuống hay không, nếu có thì chứng tỏ đã làm đúng kỹ thuật, đường thở thông thoáng. Thổi liên tiếp hai cái.
- Ấn tim: Dùng 2 ngón cái đặt chồng lên nhau, các ngón khác ôm ngực bé, đặt dưới đường nối hai vú. Ấn 100 lần/phút. Nếu kết hợp thổi ngạt và ấn tim, thực hiện 5 lần ấn tim và 1 lần thổi ngạt (trước đó đã thổi 2 cái). Vừa tiến hành thao tác, vừa chuyển bé đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất để cấp cứu.
** Lưu ý: Trên đường chuyển viện không được lúc nào ngưng ấn tim và thổi ngạt, bởi nếu không làm, não sẽ thiếu ôxy, không cấp cứu được.
2.2. Cấp cứu cho trẻ trên 2 tuổi:
- Người cấp cứu có thể dùng biện pháp ép bụng (phương pháp Heimlich). Với những bé còn tỉnh táo, nói được, cha mẹ nên để trẻ đứng thẳng. Một người đứng ra sau lưng, ôm ngang thắt lưng bé, một tay tạo thành nắm đấm ấn mạnh lên vùng thượng vị, dưới xương ức của trẻ. Ấn mạnh theo hướng từ dưới lên trên liên tiếp.
- Trường hợp trẻ hôn mê, cha mẹ cần đặt bé nằm ngửa. Người sơ cứu quỳ gối, nắm 2 bàn tay thành 2 nắm đấm, đột ngột ấn vào dưới xương ức của trẻ. Ấn mạnh liên tiếp tới khi nào bé tỉnh. Sau đó đưa bé ngay vào viện.
Chi tiết xin xem thêm trong video và hình ảnh minh họa đi kèm.
(Tổng hợp)
