28/08/2026
📚 CĂNG THẲNG HỌC TẬP: KHI “CỐ GẮNG” KHÔNG CÒN ĐỒNG NGHĨA VỚI “CỐ THÊM”
Trong môi trường đại học, việc cảm thấy mệt mỏi vì học tập thường bị xem như điều hiển nhiên. Tuy nhiên, có những giai đoạn sự kiệt sức không còn đến từ một bài kiểm tra hay deadline cụ thể, mà từ cảm giác phải liên tục “chạy” theo điểm số, kỳ vọng và những mục tiêu dường như không có điểm dừng.
Đó có thể là căng thẳng học tập (Academic Stress).
🧠 Căng thẳng học tập thực sự là gì?
Căng thẳng trong học tập không chỉ là áp lực trước kỳ thi. Đây là phản ứng tâm lý – sinh lý xuất hiện khi cá nhân đánh giá rằng những yêu cầu từ môi trường vượt quá nguồn lực mà bản thân có thể đáp ứng.
Theo mô hình Lazarus và Folkman (1984), căng thẳng không chỉ phụ thuộc vào sự kiện khách quan mà còn liên quan đến cách mỗi người đánh giá tình huống và lựa chọn cách đối phó với tình huống đó.
Vì vậy, cùng một khối lượng bài tập, nhưng mức độ căng thẳng của mỗi sinh viên có thể hoàn toàn khác nhau.
📌 Căng thẳng học tập không chỉ xuất hiện vào mùa thi
Nó có thể tích lũy trong suốt quá trình học và đến từ nhiều nguồn:
🔹 Khối lượng bài tập và lịch thi dày đặc
🔹 Áp lực GPA và thành tích
🔹 Vừa học vừa làm
🔹 Lo lắng về định hướng nghề nghiệp
🔹 Kỳ vọng từ gia đình và xã hội
🔹 So sánh bản thân với bạn bè
🔹 Cảm giác phải luôn “giỏi hơn” hoặc “đủ tốt”
Các tổng quan nghiên cứu cho thấy căng thẳng học tập có liên quan đến nhiều khía cạnh của sức khỏe tâm thần và đời sống sinh viên, bao gồm lo âu, trầm cảm, kiệt sức học tập, rối loạn giấc ngủ và suy giảm động lực (Wuthrich et al., 2020; Jurado-Botina et al., 2021).
💭 Nhưng căng thẳng thường không xuất hiện bằng một “tiếng chuông báo động”.
Nó có thể bắt đầu từ những dấu hiệu rất quen thuộc:
• Lo lắng kéo dài khi nghĩ đến việc học
• Khó tập trung dù đã cố gắng
• Cảm giác “trống rỗng” khi học
• Rối loạn giấc ngủ hoặc luôn cảm thấy mệt mỏi
• Dễ cáu gắt, giảm kiên nhẫn
• Mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích
• Luôn cảm thấy bản thân chưa đủ tốt
Những biểu hiện này có thể là tín hiệu cho thấy cơ thể và tâm trí đang phải hoạt động dưới áp lực kéo dài.
Một phân tích tổng hợp gần đây trên sinh viên không chuyên ngành y cho thấy mức độ căng thẳng cao hơn có mối liên hệ với mức độ hạnh phúc và sức khỏe cảm xúc thấp hơn (Ansari et al., 2025). Tuy nhiên, điều này không có nghĩa rằng mọi sinh viên trải qua áp lực đều sẽ phát triển một vấn đề tâm lý. Rủi ro đáng lưu ý hơn khi căng thẳng kéo dài, tích tụ và không được nhận diện hoặc điều chỉnh phù hợp.
🌱 Hãy thử hình dung Academic Stress như một “chiếc bình năng lượng”.
Mỗi ngày, chúng ta rút ra một phần năng lượng để học tập, làm việc, tham gia hoạt động và xử lý các áp lực.
Nếu lượng năng lượng được sử dụng liên tục nhưng không có đủ thời gian phục hồi, “chiếc bình” sẽ dần cạn kiệt.
Vì vậy, vấn đề không chỉ nằm ở việc học nhiều hay ít, mà còn ở việc chúng ta có đủ nguồn lực để duy trì hiệu suất mà không đánh đổi sức khỏe của mình hay không.
💡 Tin tốt là căng thẳng học tập có thể được quản lý.
Một số chiến lược có thể hỗ trợ sinh viên bao gồm:
🔹 Lập kế hoạch học tập thực tế thay vì theo đuổi sự hoàn hảo
🔹 Chia nhỏ mục tiêu để giảm cảm giác quá tải
🔹 Duy trì giấc ngủ, dinh dưỡng và vận động
🔹 Thực hành thư giãn hoặc mindfulness
🔹 Tìm kiếm sự hỗ trợ từ người thân, bạn bè hoặc chuyên gia khi cần
🔹 Rèn luyện self-compassion (lòng trắc ẩn với bản thân) thay vì liên tục tự chỉ trích
Nghiên cứu của Neff (2003) cho thấy self-compassion là một cách tiếp cận lành mạnh đối với bản thân, đặc biệt trong những thời điểm cá nhân trải qua thất bại, khó khăn hoặc cảm giác không đáp ứng được kỳ vọng.
❤️ Trong hành trình đại học, áp lực là điều khó tránh khỏi. Nhưng chúng ta không cần phải đánh đổi sức khỏe tinh thần để chứng minh rằng mình đang cố gắng.
Thành công không chỉ được đo bằng điểm số hay thành tích học tập, mà còn ở khả năng duy trì sức khỏe và năng lượng để tiếp tục phát triển lâu dài.
Nghỉ ngơi không phải là dừng lại.
Chăm sóc sức khỏe tâm lý không phải là yếu đuối.
Và tìm kiếm sự hỗ trợ không có nghĩa là bạn đã thất bại.
Đôi khi, điều chúng ta cần không phải là “cố thêm một chút”, mà là dừng lại để hỏi:
“Mình đang thực sự ổn chứ?” 🌿
