02/09/2026
Tập 01: KHỨU GIÁC
Có phải chúng ta bật dậy vì một luồng mùi khét trước khi định hình coi nó là chuyện gì? Phản ứng tức thì này là do khứu giác truyền tín hiệu thẳng vào hệ thần kinh bản năng mà không cần đi qua Đồi thị (Thalamus) như các giác quan khác.
Khứu giác chính là giác quan cổ xưa nhất của sự sống. Khi các giác quan như thị giác hay thính giác tiến hóa ở những giai đoạn sau, não bộ mới phát triển thêm Đồi thị để sàng lọc bớt khối lượng dữ liệu hình ảnh và âm thanh khổng lồ.
Đối với sự sinh tồn ở tiền sử, thêm thời gian để coi đó là mùi của thú dữ hay khí độc, có thể trả giá bằng cả tính mạng. Khứu giác vì thế được sự tiến hóa giữ lại, để chúng ta phản ứng với mùi hương một cách chính xác nhất, bỏ qua mọi bước phân tích logic của vỏ não.
Ngay khi phân tử mùi tiếp xúc với niêm mạc mũi, xung thần kinh lập tức đi thẳng tới Hệ viền (Limbic System), đây là trung tâm điều khiển cảm xúc và phản ứng sinh tồn. Khi bắt gặp mùi nguy hiểm như khét hay khí gas, Hạch hạnh nhân (Amygdala) kích hoạt việc giải phóng hóc môn sinh tồn (Adrenaline), buộc cơ thể né tránh hiểm họa ngay lập tức. Ngược lại, những phân tử hương từ gỗ hay thảo mộc lại kích hoạt hệ thần kinh đối giao cảm, hạ nồng độ hóc môn căng thẳng (Cortisol), và làm chậm nhịp tim để đưa cơ thể vào trạng thái thả lỏng.
Đó là lý do một tiếng động nhỏ khi đang ngủ có thể bị não lờ đi, nhưng chỉ cần một luồng mùi khét mỏng xuất hiện, hệ thống an ninh khứu giác sẽ lập tức kích hoạt toàn bộ cơ thể trước khi tư duy logic kịp lên tiếng.
◦ 📚 Nguồn thông tin:
Nghiên cứu đạt giải Nobel Y Sinh học về Các thụ thể mùi và cấu trúc của hệ thống khứu giác của Richard Axel & Linda B. Buck.
https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2004/press-release/
Chương 15: hệ Khứu giác — Sách giáo khoa thần kinh học Neuroscience
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK10896/
Mọi đóng góp hay chỉnh sửa, quí bạn vui lòng bình luận ở dưới đặng bổn tiệm và bà con xa gần biết thêm. Xin cảm ơn.
