31/05/2026
Bệnh nhân tiền đái tháo đường nào cần điều trị ?
1. Tiền đái tháo đường (ĐTĐ) là gì ?
• Tiền đái tháo đường (prediabetes) bao gồm (1) tăng glucose máu lúc đói > 5,6 mmol/L; (2) tăng HBA1C > 5,7% và (3) rối loạn dung nạp glucose, glucose máu sau 2h làm nghiệm pháp dung nạp glucose từ 7,8 – 11,0 mmol/L.
• Nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế khuyến cáo những BN tiền ĐTĐ cần được điều trị để ngăn ngừa nguy cơ tiến triển thành ĐTĐ típ 2. Tuy nhiên các nghiên cứu cho thấy những người bị tiền ĐTĐ khác nhau đáng kể về cơ chế bệnh sinh nền tảng cũng như nguy cơ tiến triển thành ĐTĐ típ 2. Nói cách khác, tiền ĐTĐ không phải là một bệnh cảnh đồng nhất mà là một trạng thái nguy cơ không đồng nhất.
2. Ba phân nhóm tiền ĐTĐ nguy cơ cao: Các phân tích dựa trên dữ liệu lớn cho thấy có thể phân biệt 6 kiểu hình chuyển hóa của tiền ĐTĐ dựa trên độ nhạy insulin, khả năng tiết insulin, mỡ gan, phân bố mỡ nội tạng và nguy cơ di truyền mắc ĐTĐ típ 2. Trong đó 3 phân nhóm có nguy cơ đặc biệt cao là:
• Tiền ĐTĐ kèm gan nhiễm mỡ và kháng insulin nặng có nguy cơ rất cao tiến triển nhanh thành ĐTĐ típ 2. Gan nhiễm mỡ không chỉ là dấu ấn mà còn là yếu tố thúc đẩy suy giảm chuyển hóa.
• Tiền ĐTĐ do rối loạn chức năng tế bào beta với suy giảm chức năng tiết insulin là cơ chế chính. Những BN này có thể cần chiến lược dự phòng dài hạn khác với nhóm chủ yếu bị béo phì, gan nhiễm mỡ và kháng insulin.
• Nhóm tiến triển chậm với tăng insulin máu do kháng insulin, thường chỉ phát triển thành ĐTĐ ở giai đoạn muộn, tuy nhiên xuất hiện tổn thương cơ quan đích, đặc biệt là thận từ sớm và có nguy cơ tử vong sớm cao hơn.
3. Điều trị tiền ĐTĐ:
• Can thiệp lối sống vẫn luôn là nền tảng trong điều trị tiền ĐTĐ, tuy nhiên khả năng duy trì lâu dài các chương trình thay đổi lối sống còn hạn chế. Nghiên cứu DPP là ví dụ điển hình cho thấy mức độ tuân thủ các chương trình thay đổi hành vi để giảm cân bị giảm dần theo thời gian. Vì vậy, nhiều người sẽ cần sử dụng thuốc để dự phòng ĐTĐ.
• Các thuốc điều trị tiền ĐTĐ gồm Metformin (có hiệu quả tốt nhưng chưa chứng minh được tác dụng làm giảm biến chứng và tử vong, đồng vận thụ thể GLP-1 và đồng vận kép GLP-1/GIP (Semaglutide và tirzepatide cho hiệu quả tốt trong việc đưa đường huyết về bình thường và ngăn ngừa tiến triển thành T2D, nhưng hiệu quả giảm sau khi ngừng thuốc), và ức chế SGLT-2 như là một lựa chọn tiềm năng ở BN tiền ĐTĐ có bệnh thận mạn hoặc suy tim.
4. Người tiền ĐTĐ nào cần điều trị bằng thuốc: Do tiền ĐTĐ rất phổ biến (tỉ lệ 10-12% dân số, nghiên cứu ở Việt Nam năm 2021 là xấp xỉ 17% người trưởng thành có tiền ĐTĐ) nên việc điều trị cho tất cả các BN là không khả thi. Các nhóm tiền ĐTĐ nguy cơ cao nên được ưu tiên điều trị thuốc là:
• HbA1c > 6,0%
• BMI > 30 kg/m² (Với người Việt Nam thì có thể là mốc > 25)
• Có các bệnh đồng mắc như bệnh tim mạch, tăng huyết áp hay rối loạn lipid máu
• Có tăng các biomarker bất lợi như Dicarbonyl/L-xylulose reductase và Glutathione S-transferase A3.
(Nguồn: Hội nghị đái tháo đường Đức ngày 13 – 16/ 5/ 2026)
Nguồn Bs Nguyen Van Bay
