29/08/2026
🚨🩺 K E N N I S G E W I N G 🩺🚨
Kinkhoes is in die dorp – wat moet jy weet?
Ons het tans, eintlik al die hele winter, bevestigde gevalle van kinkhoes (Bordetella pertussis) plaaslik. Kinkhoes is nie ’n nuwe siekte nie en kom steeds in Suid-Afrika voor. Ons sien egter tans ’n toename in gevalle… en ‘n toename in pasiënte van alle ouderdomme wat ‘n hardnekkige hoes as hoofklag het.
Geen rede vir paniek nie – maar dit is goed om te weet waarna om op te let, veral as daar ’n jong baba in die huis is 👶
🔵Wat is kinkhoes?
Kinkhoes is ’n baie aansteeklike bakteriële lugweginfeksie. Die bakterie heg aan die selle wat ons lugweë uitvoer en produseer toksiene wat inflammasie veroorsaak en die klein haartjies (cilia) beskadig wat normaalweg help om slym en kieme uit die lugweë te verwyder.
Die gevolg is geïrriteerde lugweë en die kenmerkende, aanhoudende hoesbuie. Die lugweë neem ook tyd om te herstel – daarom kan die hoes nog lank aanhou nadat die aanvanklike infeksie reeds verby is.
🔵Hoe begin dit?
Ná blootstelling neem dit gewoonlik ongeveer 7–10 dae voordat simptome begin, maar dit kan tot ongeveer 3 weke neem.
Aanvanklik lyk dit dikwels net soos ’n gewone verkoue:
* loopneus en nies
* ligte of geen koors
* ’n ligte hoes
Ná ’n week of twee kan die hoes al hoe erger word en in intense hoesbuie voorkom. Iemand kan ná ’n hoesbui braak of na asem snak. Die bekende “kink” of “whoop” kan voorkom, maar is beslis nie altyd teenwoordig nie.
By volwassenes en ingeënte kinders kan die prentjie baie minder tipies wees – soms is dit bloot ’n hardnekkige hoes wat nie wil weggaan nie.
🔵Kinkhoes vs griep vs RSV – kortliks
Kinkhoes: ’n bakterie. Gewoonlik min of geen koors, met ’n hoes wat progressief erger word, in aanvalle voorkom en vir weke kan aanhou. Braking ná ’n hoesbui is nogal kenmerkend.
Griep (influenza): ’n virus. Begin dikwels skielik met koors, kouekoors, hoofpyn, lyfseer, erge moegheid en hoes. Jy voel gewoonlik sommer behoorlik siek.
RSV: ’n virus. Begin dikwels soos ’n verkoue. By jong babas kan dit na die onderste lugweë versprei en bronchiolitis veroorsaak, met vinnige of moeilike asemhaling en soms ’n fluitende bors.
Daar is baie oorvleueling, veral vroeg in die siekte, en ons kan hulle nie altyd op simptome alleen van mekaar onderskei nie.
🔵Maar hoekom maak ons so ’n groot ding van kinkhoes?
Vir die meeste ouer kinders en volwassenes is kinkhoes hoofsaaklik ’n baie onaangename en uitgerekte siekte.
Die groot bekommernis is egter nie altyd die persoon wat voor ons sit en hoes nie – dit is aan wie hulle dit volgende kan oordra.👶👵👴
Kinkhoes is baie aansteeklik, en iemand kan dit reeds versprei wanneer dit nog net soos ’n gewone verkoue lyk. ’n Ouer, broer, suster of ander volwassene met relatief ligte simptome kan dit dus onwetend aan ’n klein baba oordra.
Jong babas – veral onder 6 maande en dié wat nog nie hul eerste inentingsreeks voltooi het nie – het die grootste risiko vir ernstige siekte. Onthou, eerste ent gebeur eers op 6 weke.❌
En kinkhoes gaan by hulle oor veel meer as net ’n erge hoes. Komplikasies kan insluit:
* apnee – kort periodes waarin die baba ophou asemhaal 💨
* suurstoftekort en blou verkleuring
* longontsteking
* swak voeding, braking en dehidrasie
* gewigsverlies
* hospitalisasie en soms intensiewe sorg
* stuipe (seizures) in ernstige gevalle
* en, hoewel gelukkig baie minder algemeen, breinskade of sterfte
Die herhaaldelike, geweldige hoes self kan by ouer kinders en volwassenes ook komplikasies veroorsaak, soos floute, gebarste klein bloedvaatjies in die oë, neusbloeding, ribpyn of selfs ’n ribfraktuur. Urinêre inkontinensie tydens hoesbuie kan ook by volwassenes voorkom. 😷💧
Dit is dus nie dat elke persoon met kinkhoes ernstig siek gaan word nie… Ons maak ’n groot ding daarvan omdat ’n relatief ligte infeksie in een persoon ’n baie ernstige infeksie in ’n jong baba of iemand met longsiektes kan word.
🔵Hoe lyk kinkhoes by ’n klein baba?
Interessant genoeg het ’n jong baba soms glad nie die klassieke hoes of “kink” nie.
Hulle kan eerder:
* swak drink
* buitengewoon moeg of pap wees
* sukkel om asem te haal
* blou om die mond verkleur
* of kort periodes ophou asemhaal
Hierdie simptome moet dringend medies beoordeel word.
🔵Wanneer kry kinders in Suid-Afrika die kinkhoes-entstof?
Pertussis-inenting begin reeds vroeg in babatyd.
In die Suid-Afrikaanse immunisasieprogram word pertussis-bevattende entstof gegee op:
💉6 weke → 10 weke → 14 weke → 18 maande → 6 jaar → 12 jaar.
Die vroeë dosisse word as deel van ’n kombinasie-entstof gegee wat ook teen ander ernstige kindersiektes beskerm.
Dit is belangrik om die boosters op 6jr, 12jr, tydens swangerskap ook te onthou, omdat beskerming teen kinkhoes met verloop van tyd afneem.
🔵Kan jy kinkhoes kry as jy ingeënt is?
Ja.✅
Die entstof bied nie 100% beskerming teen infeksie nie en immuniteit neem met verloop van tyd af. ’n Ingeënte persoon kan dus steeds kinkhoes kry en dit selfs oordra. Dit is ook hoekom dit siklusse van eenjaar in elke 4-5jare voorkom.
Inenting verminder egter jou kans om dit te kry en, baie belangrik, help beskerm teen ernstige siekte en komplikasies.
Ons sluit kinkhoes dus nie bloot uit omdat iemand se inentings op datum is nie.
🔵En tydens swangerskap?
Pertussis-inenting tydens elke swangerskap is een van die belangrikste maniere waarop ons ’n pasgebore baba kan beskerm. Dit gebeur gewoonlik hier rondom 28-38weke swanger.
In Suid-Afrika word Tdap tydens swangerskap aanbeveel, met die laat tweede/vroeë derde trimester as belangrike tydperk vir goeie teenliggaamoordrag na die baba.
Die ma maak teenliggaampies wat deur die plasenta na haar baba beweeg. Die baba word dus met ’n mate van beskerming gebore vir daardie kwesbare eerste maande voordat sy/haar eie inentings voldoende beskerming opgebou het.
🔵’n Bietjie geskiedenis
Kinkhoes is al eeue lank met ons. Die bakterie is in 1906 deur Jules Bordet en Octave Gengou geïsoleer – vandaar die naam Bordetella.
Voor roetine-inenting was kinkhoes een van die belangrike oorsake van ernstige siekte en sterftes onder jong kinders. Inenting het die hoeveelheid ernstige siekte dramaties verminder.
Maar kinkhoes is nie uitgeroei nie. Die bakterie sirkuleer steeds, beskerming neem met verloop van tyd af en periodieke toenames in gevalle kom steeds voor – selfs in goed-ingeënte bevolkings.
🔵Wat as ek kontak met iemand met kinkhoes gehad het?
Simptome kan eers dae tot weke ná blootstelling ontwikkel.
Sekere noue kontakte kan voorkomende antibiotika benodig – veral wanneer daar ’n jong baba, swanger vrou of ander persoon met ’n hoë risiko vir komplikasies betrokke is. Bespreek dit met jou dokter.
As jy of jou kind ’n toenemende, vreemde of aanhoudende hoes ontwikkel, veral ná bekende kontak met kinkhoes, laat weet jou dokter.
En as jy vermoed dit kan kinkhoes wees, bel asseblief die praktyk voordat julle inkom. Só kan ons die nodige voorsorg tref en voorkom dat ’n moontlike geval saam met ons klein babatjies in die wagkamer sit.
🩺
Kortliks: kinkhoes is nie ’n nuwe siekte of rede vir paniek nie. Ons sien dit wel tans plaaslik, so wees bewus van die simptome, maak seker inentings en boosters is op datum en wees veral versigtig rondom jong babas.
Ons probeer nie paniek skep oor ’n hoes nie; ons probeer keer dat daardie hoes by die verkeerde klein mensie uitkom. 🤍
Groete en guns,
Dr Elri
012 408 0711
072 712 7008
🚨 Disclaimer
The information provided in this post is for general informational purposes only and should not replace consultation with your healthcare provider.
