27/03/2023
بـــې اولادي یا Infertility
کله چې یوه ښځه اوخاوند تریو کاله پورې هم اولاد رانه وړي دیته بې اولادي یا infertility ویل کیږي. دغه ستونزې ته د روغتیا دنړیوال سازمان لخوا د معیوبیت یا disability نوم ورکړل شوی چې دنړۍ په کچه پنځم دپام وړ معیوبیت ګڼل کیږي او دم ګړۍ تقریباً 113 ملیونه میرمنې اونارینه په مشترکه توګه ورڅخه ځوریږي. په افغانستان کې په سلو کې شاوخوا 15.8 سلنه ښخینه او 13.8 سلنه نارینه له بې اولادۍ سرټکوي.
په نارمله توګه په هغه میرمنوکې چې د بارورۍ په عمر کې وي، 50 سلنه دواده په اولو درو میاشتو کې، 75-82 سلنه یې په شپږومیاشتو او 85-92 سلنه یې د دوولس میاشتو په داخل کې حمل آخلي.
دبې اولادۍ سببونه:
په 58 سلنه پیښوکې دبې اولادۍ سبب ښځینه او په 25 سلنه پیښو کې یې سبب نارینه وي پدې معنی چې ښځه او خاوند دواړه د بې اولادۍ سبب کیدلای شي. په پاتې 17 سلنه پیښوکې علت او سبب څرګند نه دی.
په ښځوکې یې علتونه په لاندې ډول دي:
ـ دمیاشتني عادت ګډوډي چې په ښځوکې ترټولو عام سبب جوړوي. پدې معنی چې دعادت ځنډیدل او یا هم له وخته مخکې راتلل. (46%)
ـ د ښځینه تخمې دجوړیدو، انتقال او په رحم کې د ځای پرځای کیدو ستونزې. (46%)
ـ دښځینه ټیوبونو او fallopian tubes بندښت. (38%)
ـ درحم دداخلي طبقې غیرنورمال جوړښت یا ـ Endometriosis. (9%)
ـ په ښځوکې نورعلتونه چې څرګند ندي. (7%)
په نارینه ؤ کې یې علتونه په لاندې ډول دي:
ـ دنارینه خصیواوتکثري برخوناروغۍ په کوم کې چې خصیې نشي کولای کافي او نارمل مقدار s***m تولید کړي. (30-40%)
ـ ددماغو په داخل کې د hypothalamus او pituitary gland تشوشات. (2%)
ـ د سپرمونوs***ms د انتقال ستونزې. (10-20%)
ـ په نارینه ؤ کې نامعلوم علتونه. (30-40%)
دښځو او نارینه ؤ مشترک علتونه:
ـ رواني ناروغۍ لکه ډار، ویره، تشویش او وسواس
ـ چاغوالی
ـ دسګرټ او الکولواستعمال او هم د سګرټو اوتمباکو لوګي
ـ دکافي ډیر استعمال
ـ دښځې اوخاوند د نزدیوالي دوختونو ګډوډي، پدې معنی چې که یوښځه او خاوند دمیاشتني عادت په دیارلسمه، څوارلسمه او پنځلمسه ورځ سره نزدې شي نو د حمل آخیستلو چانس 90-100% امکان لري ځکه چې پدې یادو ورځو کې ښځینه تخمه یا هګۍ له خپله ځایه د رحم خواته حرکت کوي.
داکتر جاوید شیرزاد
