13/07/2026
د کُولمو التهابي ناروغي او د هډوکو کمزوري؛ نوې څېړنه څه وایي!؟
Updates from American Society for Gastrointestinal Endoscopy (ASGE)
د کُولمو التهابي ناروغي (Inflammatory Bowel Disease یا (IBD) یوازې د کولمو ناروغي نه ده، بلکې د بدن پر نورو غړو هم ناوړه اغېزې کوي. د دغو اغېزو له جملې څخه یوه مهمه ستونزه د هډوکو کمزوري (Osteoporosis) ده، چې د هډوکو د ماتېدو خطر زیاتوي او د ناروغانو د ژوند کیفیت اغېزمنوي. د همدې موضوع د لا ښه ارزولو لپاره د امریکا او اروپا یو شمېر متخصصو څېړونکو پراخه څېړنه ترسره کړه، چې پایلې یې په Osteoporosis International نړیوال علمي ژورنال کې په ۲۰۲۶ کال کې خپرې شوې دي.
د څېړنې مېتود (Methods):�دا څېړنه د امریکا د TriNetX روغتیايي شبکې د معلوماتو پر بنسټ ترسره شوې او د Retrospective Cohort Study په بڼه ډیزاین شوې وه. څېړونکو دوه جلا کوهورټونه جوړ کړل. په لومړي کوهورټ کې د ۲۰۱۳ څخه تر ۲۰۲۳ کال پورې د IBD بالغ ناروغان د ۱:۱ Propensity Score Matching په وسیله له هغو کسانو سره پرتله شول چې IBD یې نه درلود، ترڅو د پنځو کلونو په موده کې د اوستیوپوروسس د رامنځته کېدو خطر او اړوند عوامل وارزول شي، په دوهم کوهورټ کې د ۲۰۱۳ څخه تر ۲۰۲۲ کال پورې هغه IBD ناروغان شامل شول چې د اوستیوپوروسس د درملنې لپاره یې Denosumab یا Bisphosphonates کارولي وو. دواړه ډلې د عمر، جنس، نورو ناروغیو او د IBD د ډول له مخې سره برابرې شوې او د ملا او ورون د هډوکو د ماتېدو او د نوو ماتېدو پېښو خطر پکې پرتله شو.
د څېړنې پایلې (Results)�په دې څېړنه کې د ۱۴۳,۲۴۸ IBD ناروغان شامل وو. د ګډونوالو منځنی عمر ۴۴.۲ کاله و او ۵۱.۸ سلنه یې ښځې وې، پایلو وښودله چې د IBD ناروغان د یوه کال په موده کې د اوستیوپوروسس د نوې پېښې له ۵۸ سلنه زیات خطر سره مخ وو، د تعدیل شوي Odds Ratio ارزښت aOR = 1.58 (95% CI: 1.51–1.65) ثبت شو. دا خطر د کرون ناروغۍ (Crohn's disease) په ناروغانو کې تر ټولو لوړ و (aOR = 1.79، 95% CI: 1.68–1.90) او د السریټیف کولایټس (Ulcerative Colitis) ناروغانو کې هم د پام وړ زیاتوالی موجود و (aOR = 1.47، 95% CI: 1.39–1.56).
فرعي تحلیلونو وښودله چې د ۶۵ کلونو څخه لوړ عمر، ښځینه جنس او آسیایي توکم په السریټیف کولایټس ناروغانو کې د اوستیوپوروسس خطر زیاتوي. همدارنګه، د کرون ناروغۍ په ناروغانو کې له ۶۵ کلونو پورته عمر، ښځینه جنس، د سګرټو استعمال او د الکولو کارول د هډوکو د کمزورۍ له لوړ خطر سره تړاو درلود.
د اوستیوپوروسس د درملنې په برخه کې ټول ۲,۴۲۳ ناروغان شامل وو، چې له دې ډلې ۵۲۰ ناروغانو Denosumab او ۱,۹۰۳ ناروغانو Bisphosphonates کارولي وو. د دواړو ډلو له برابرولو وروسته څرګنده شوه چې د یوه کال په موده کې د هډوکو د ماتېدو کچه د Denosumabپه ډله کې ۲.۳۳٪ او د Bisphosphonates په ډله کې ۳.۴۹٪ وه (aOR = 0.65، 95% CI: 0.31–1.38). د دوو کلونو په موده کې هم د ماتېدو کچه په Denosumab ډله کې ۴.۶۵٪ او په Bisphosphonates ډله کې ۶.۷۸٪ وه (aOR = 0.67، 95% CI: 0.39–1.14). دا پایلې ښيي چې دواړه درمل د هډوکو د ماتېدو په مخنیوي کې نږدې یو شان اغېز لري او د اغېزمنتیا له پلوه د پام وړ احصایوي توپیر ونه موندل شو.
څېړونکي سپارښتنه کوي چې د کُولمو التهابي ناروغان باید د خپلې اصلي ناروغۍ تر څنګ د هډوکو روغتیا ته هم ځانګړې پاملرنه وکړي. د هډوکو د کثافت وختي معاینه (DEXA Scan)، د ویټامین D او کلسیم مناسب استعمال، منظم بدني فعالیت او د سټرایډ درملو د غیر ضروري استعمال مخنیوی کولی شي د هډوکو د کمزورۍ او ماتېدو خطر د پام وړ راکم کړي
Reference:
Desai, A., Khataniar, H., Habib, H., Hashash, J. G., Farraye, F. A., Regueiro, M., Long, M., & Kochhar, G. S. (2026). Increased osteoporosis burden and comparative antiresorptive effectiveness in inflammatory bowel disease: A real-world cohort study. Osteoporosis International. https://doi.org/10.1007/s00198-026-08020-7
دوکتور سید راحت الله حیدري
د عمومي داخله، معدې ناروغيو، اندسکوپي او کولونوسکوپي
ټرينر متخصص او کانسولتانت.
فوق تخصص : هاضمي جهاز ،اندسکوپي
په طبی ،هاضمي ناروغيو او اندسکوپي برخو کې څيړونکی.
د اکمال تخصص (د متخصصينو زده کړه ییز) پروګرام استاد
ننګرهار حوزوي روغتون د داخله څانګې ټرينر او کانسولتانت
د امريکا د هاضمي سيستم د اندسکوپي نړيوالي ټولنې (ASGE) غړی
د امريکا د هاضمي جهاز د ډاکټرانو اتحاديې (Aga) او هاضمي کالج (ACG)غړی
يو کی (انګلينډ) راجستر اندسکوپي ډيپلومه :پاکستان
ادرس : ننګرهار ولایت، جلال اباد ښار، درمسال ته څېرمه؛ طلایي پلازه دوهم پوړ(حیدري د عمومي داخله؛ هاضمي جهاز ناروغیو، اندسکوپي او کولونوسکوپي تخصصي کتنځی).
واټسپ :0782629664
مبایل نمبر : 0702645941
