ISLAH Medical Laboratory اصلاح طبي لابراتوار

07/05/2026

پیریان ولې صرف افغانستان اؤ پاکستان کې په خلکو کېني ولې د نړۍ په دا نورو عصري اؤ پرمختللو هېوادونو کې نشته؟

په نړۍ کې داسې هیڅ ځای نشته چې هلته دې انسانان له رواني ستونزو سره مخ نه وي. هغه څه چې په افغانستان او پاکستان کې ورته د "پیریانو نیول" ویل کېږي، په پرمختللو هېوادونو کې ورته "رواني ناروغي" وايي.
مثلاً:
​که یو څوک د مرګي (Epilepsy) ناروغي ولري او پر ځمکه راولویږي، موږ وایو پیریانو وواهه، خو په عصري طب کې ورته د دماغو برېښنايي اختلال وايي.
​هغه کسان چې په خپله غږونه اوري یا عجیبه حرکات کوي، ډېری وخت په "شیزوفرینیا" یا سخت خپګان اخته وي. په غربي نړۍ کې دا خلک ارواپوه (Psychologist) ته وړل کېږي، خو زموږ په سیمو کې تعویذګر ته وړل کېږي.
٢- د "هسټیریا" (Hysteria) حالت
​په ساینس کې یو حالت شته چې ورته "Conversion Disorder" وايي. دا هغه وخت پېښېږي چې یو شخص (اکثره میرمنې چې تر فشار لاندې وي) نشي کولی خپله غوسه، درد یا غم په ژبه ووایي. په دې حالت کې د دوی بدن په فزیکي ډول غبرګون ښيي، مثلاً بې هوښه کېږي یا داسې غږونه وباسي چې ګواکې بل چا نیولې ده. په غرب کې دا خلک په مشورو (Counseling) درملنه کېږي، خو زموږ په سیمو کې د پیریانو په نوم وېرول کېږي.
٣-ایا په غرب کې دا څه نشته؟
​داسې نه ده چې هلته دا باورونه بیخي نشته. په اروپا او امریکا کې هم ځینې خلک په "Exorcism" (د بدو روحونو ایستل) باور لري، خو د پوهنې د کچې په لوړېدو سره دا باورونه یوازې په هغو سیمو کې پاتې دي چې له ساینس او تعلیم څخه لرې دي. هلته هم پخوا د "جادوګرو" په نوم خلک سوځول کېدل، خو کله چې طب پرمختګ وکړ، پوه شول چې هغه جادو نه، بلکې رواني ستونزې وې.
٤. د تعویذګرو او "دمګرو" مارکېټ
​په افغانستان او پاکستان کې دا یو لوی کاروبار دی. کله چې خلک د شعور په کچه کمزوري وي، ځینې خلک له دې موقع ګټه پورته کوي او هرې روغتیایي ستونزې ته د "پیریانو" نوم ورکوي ترڅو خپل پېر او پلور روان وساتي.
​پایله:
پیریان د یو مخلوق په توګه شته، خو هغه څه چې موږ یې په کوڅو او کورونو کې په خلکو کې "ناستي" بولو، ۹۹ سلنه یې رواني ناروغۍ، عصبي کمزوري، شدید ذهني فشار او یا هم د پاملرنې جلبولو یو لاشعوري هڅه ده. په پرمختللو هېوادونو کې د "پیریانو" نشتوالی د دې مانا لري چې هلته د ناروغیو تشخیص په لابراتوار او د ارواپوه په دفتر کې کېږي، نه د تعویذګر په حجره کې.
نو راځئ چه عام پوهاوی لپاره کار وکړو ،ترڅو زمونږ ټولنه د
نورو سره سیال شی ،معلومات درسره شیر کړی مننه
تاسو څه فکر کوئ چه ولې په افغانستان او پاکستان کې پیریان # زیات دي ؟

02/04/2026

CBC یا (Complete Blood Count)
چې په پښتو کې ورته د وینې بشپړ معاینه ویل کېږي، یو له هغو عامو طبي ازموینو څخه ده چې د روغتیا د عمومي حالت معلومولو او د بېلابېلو ناروغیو د تشخیص لپاره کارول کېږي.
​په دې معاینه کې د وینې درې مهمې برخې ارزول کېږي:
​۱. سرې حجرې (Red Blood Cells - RBC)
​دا حجرې بدن ته اکسیجن رسوي. په دې برخه کې لاندې موارد کتل کېږي:
​Hemoglobin (Hgb): هغه پروتین دی چې اکسیجن لېږدوي. که یې کچه ټیټه وي، انسان په کم‌خونۍ (Anemia) اخته وي.
​Hematocrit (Hct): دا ښيي چې د وینې څومره سلنه له سرو حجرو جوړه ده.
​۲. سپینې حجرې (White Blood Cells - WBC)
​دا حجرې د بدن دفاعي سیستم جوړوي او د انتاناتو (Infections) او میکروبونو پر وړاندې مبارزه کوي.
​که د سپینو حجرو شمېر لوړ وي، دا په بدن کې د التهاب یا عفونت نښه ده.
​که یې شمېر ټیټ وي، ښايي د معافیت سیستم کمزوری وي.
​۳. پليټلېټونه (Platelets)
​دا حجرې د وینې په ټینګولو (پر ټپ باندې د وینې درولو) کې مرسته کوي.
​که پليټلېټونه ډېر کم وي، د وینې د بهېدو خطر زیاتېږي.
​که ډېر زیات وي، په رګونو کې د وینې د لښته کېدو (Clotting) وېره پیدا کېږي.
​دا معاینه ولې ترسره کېږي؟
​د روغتیا چک کول: د عمومي معاینې په توګه.
​د ناروغۍ تشخیص: که څوک بې حده ستړیا، کمزوري، تبه یا د بدن درد ولري.
​د درملنې څارنه: د هغو درملو اغېز معلومول چې په وینه باندې اثر لري.

17/12/2025

بسم الله الرحمن الرحیم

Gestational Hypertension
دحمل په موده کي یا د زیږون په 24 ساعتونو کی د فشار لوړېدل پرته له دی چی مزمن لوړ فشار یا پروټینیوریا شتون ولري Gestational Hypertension بلل کیږې
د حمل په موده کي لږ شانتي لوړ فشار د Preeclampsia یا نورو اختلاطاتو ګواښ نه ډیروی
دحمل په موده کي د زړه اوټ پوټ تر 40 سلنه پورته کیږی چی ستر علت یی د سټروک والیوم ډېروالی دی د زړه ریټ په دریم ټرایمسټر کي د 10 beast/min په اندازه پورته کیږی
په دوهم ټرایمسټر کي د سیسټمیک اوعیو مقاومت ټیټېږې چی په دی سره د ویني فشار ټیټېږې
د حمل په موده کي د ویني فشار کله چی د 140/90mm-Hg وی لوړ او غیر طبیعي بلل کیږې
چی دحمل په موده کي له ډیرو مړینو او معيوبیتونو سره یو ځای وی
په ټولو حمل لرونکو میرمنو کی د وینی د فشار ارزونه د ناستی په حالت کی باید وشې
ځکه چي د استراحت یا په اړخ وضعیت کی فشار له طبيعي حالت څخه ټیټ ثبت کیږې
د لوړ فشار د تشخيص لپاره لږ تر لږه دوه ځلی له 6 ساعته ځنډ سره باید فشار وکتل شی
سببونه
Preeclampsia
Chronic Hypertension
Gestational Hypertension
کلیوی ناروغیو په سبب لوړ فشار
رسک فکټورونه
Nulliparity
Diabetes Mellitus
Anti phospholipid antibody syndrome

د مور سن له 35 لوړ یا له 15 ټیټ
چاغښت
د کلیوی ناروغیو یا د مزمن لوړ فشار سابقه
متعددحملونه

درملنه
پري اکلمپسیا له زیږون څخه څو اونۍ وروسته موده کی ښه والی مومی
له 37 اونۍ مخکی حمل کی حمل ته پای ورکول په میندو کی Morbidity لږوی اما جنین له prematurity ګواښونو سره مخامخ کوی
پری اکلمپسیا منجمنټ ستونزمن دی ځکه په دی حالت کی ډاکتران په یوه وخت کی د مور او ماشوم روغتيا ته توجو وکړی
کومی ښځی چی خفیفه پری اکلمپسیا پرته له شدیدو نښی لری په محافظه کارانه توګه د فعاليت محدودول یعني پرته له بستر کیدو څخه د فشار او کلیوی دندو دقیقه ارزونه او دجنین دقیقو ارزونو سره منجمنټ کیږې
د پری اکلمپسیا دقیقه درملنه د جنین او پلاسنټا زیږون دی
له شدیدو نښو سره پری اکلمپسیا د لوړ فشار 160/110 mmHg جدی درملنه سټروک (CVA) ګواښ ټیټوي
د خولې له لارې نفیډیپین او Labetlol ډیر کله د حمل په موده کی د فشار د منجمنټ لپاره کارول کیږې
د وینی د فشار لوړوالی باید د هایپوټنشن او جنین ته د وینی د لږوالی د مخنیوي لپاره په تدريجي توګه ټیټ کړی شی
ACEi او ARBs
باید په دوهم او درېم ټرایمسټر کي توصیه نه شی ځکه د جنین په نشونما کی اختلال رامنځته کوی

Magnesium sulfate Eclampsia په
کی د اختلاجاتو د مخنیوي او درملنې لپاره اغېزمن درمل دی
کومی ښځی چی د Preeclampsia سابقه لری د عمر په وروستيو کی د قلبی وعایی او کلیوی ناروغیو له لوړ ګواښ سره یو ځای وی

په درنښت

02/09/2025

🌺🌺White: Typically considered normal, but can also indicate a yeast infection if accompanied by itching or a thick, clumpy texture.

🌺🌺Clear: Usually a sign of healthy, normal discharge, often varying in consistency throughout the menstrual cycle.

🌺🌺Yellow: May suggest an infection, especially if accompanied by a strong odor or other symptoms like itching or burning.

🌺🌺Green: Often a strong indicator of an infection, such as bacterial vaginosis or trichomoniasis, and usually accompanied by a foul odor and other symptoms.

25/07/2025

په وینه کې د بلیروبین کچه د مختلفو عواملو له امله لوړیږي چې د هغې تولید، پروسس یا اخراج اغیزه کوي. دا په پراخه کچه د سره وینې حجرو د ماتیدو، د ځيګر فعالیت، یا د صفرا جریان سره د ستونزو په توګه طبقه بندي کیدی شي.
دلته د اصلي لاملونو تحلیل دی:
1. د سره وینې حجرو د ماتیدو زیاتوالی (هیمولیسس):
کله چې د سره وینې حجرو مات شي، هیموګلوبین خوشې کیږي، او بلیروبین د دې پروسې یو فرعي محصول دی.
که چیرې د سره وینې حجرو ماتیدل ډیر وي (هیمولیسس)، دا په وینه کې د بلیروبین د نورمال مقدار څخه لوړ لامل کیږي.
مثال: د ګیلبرټ سنډروم، یو میراثي حالت، کولی شي د بلیروبین د زیاتوالي لامل شي د دې ستونزې له امله چې څنګه ځیګر پروسس کوي.
2. د ځيګر ستونزې:
ځیګر د بلیروبین پروسس کولو او د اخراج لپاره چمتو کولو کې مهم رول لوبوي. که چیرې ځیګر زیانمن شوی یا ناروغ وي، نو ممکن د بلیروبین په مؤثره توګه پروسس کولو توان ونلري.
مثال: د ځيګر ناروغۍ لکه هیپاټایټس (د ځيګر التهاب) یا سیروسس (د ځيګر زخم) کولی شي د بلیروبین کچه لوړه کړي.
مثال: ځینې درمل یا د الکولو ناوړه ګټه اخیستنه هم کولی شي د ځیګر زیان ورسوي او د بلیروبین زیاتوالي لامل شي.
۳. د صفرا د نلونو خنډ:
صفرا، چې د ګډ شوي بلیروبین لري، د ځیګر لخوا تولید کیږي او د صفرا د نلونو له لارې کوچنۍ کولمو ته سفر کوي. که چیرې د صفرا په نلونو کې خنډ وي (د مثال په توګه، د صفرا ډبرې، تومورونه)، بلیروبین کولی شي په ځیګر کې جوړ شي او د وینې جریان ته خپور شي.
بېلګه: د صفرا ډبرې د صفرا د نلونو د خنډ یو عام لامل دی.
۴. نور عوامل:
نوي زیږیدلي ماشومان: نوي زیږیدلي ماشومان اکثرا د لویانو په پرتله د بلیروبین لوړه کچه لري ځکه چې د دوی ځیګر لاهم وده کوي.
سخت تمرین: په ځینو اشخاصو کې، سخت تمرین، لکه د میراتھن منډې وهل، کولی شي په لنډمهاله توګه د بلیروبین کچه لوړه کړي.
درمل: ځینې درمل کولی شي د بلیروبین کچه د اړخیزې اغیزې په توګه هم اغیزمنه کړي.
په لنډه توګه: په وینه کې د بلیروبین زیاتوالی، چې د هایپربیلیروبینیمیا په نوم هم پیژندل کیږي، د وینې د سرو حجرو د ډیر ماتیدو، د ځیګر ناروغۍ، د صفرا د نلونو د خنډ، یا نورو عواملو لکه په نوي زیږیدلو ماشومانو کې د ځینو درملو یا شرایطو له امله رامینځته کیدی شي.

20/07/2025

hbs ازموینه

د HBsAg ټیسټ، یا د هیپاتیت بی سطح انټيجن ټیسټ، د وینې ازموینه ده چې د یو شخص په وینه کې د هیپاتیت بی ویروس شتون معلومولو لپاره کارول کیږي. دا مرسته کوي چې معلومه کړي چې ایا یو څوک اوس مهال په ویروس اخته دی یا په تیرو وختونو کې اخته شوی، او همدارنګه ایا دوی معافیت لري.

دلته یو ډیر مفصل وضاحت دی:

د HBsAg ازموینه څه کشف کوي:

ازموینه د هیپاتیت بی سطحه انټيجن (HBsAg) لټوي، د هیپاتیت بی ویروس په سطحه یو پروټین.

د HBsAg مثبتې ازموینې پایله دا په ګوته کوي چې هغه کس اوس مهال د هیپاتیت بی ویروس باندې اخته دی او کولی شي ویروس نورو ته انتقال کړي.

دا د مزمن هیپاتیت بی انفیکشن تشخیص لپاره هم کارول کیدی شي، چیرې چې ویروس په بدن کې د شپږو میاشتو څخه زیات دوام کوي.

ولې دا مهمه ده:

تشخیص:

د HBsAg ازموینه د هیپاتیت بی انفیکشن تشخیص یوه مهمه برخه ده، دواړه حاد او اوږدمهاله.

د انفیکشن کنټرول:

په دې پوهیدل چې که څوک HBsAg مثبت وي د مناسبو احتیاطي تدابیرو له لارې د ویروس د خپریدو مخنیوي کې مرسته کوي.

درملنه:

د ازموینې پایلې د هپاتیت بی ناروغانو لپاره د درملنې پریکړې لارښود کوي.

څارنه:

دا د درملنې اغیزمنتوب او د انفیکشن کورس څارلو لپاره کارول کیږي.

ازموینه څنګه ترسره کیږي:

د روغتیا پاملرنې مسلکی د وینې نمونه اخلي، معمولا ستاسو په لاس کې د رګ څخه.

نمونه د تحلیل لپاره لابراتوار ته لیږل کیږي.

لابراتوار انټي باډي کاروي چې په وینه کې د HBsAg سره تړلي ترڅو شتون ومومي.

د تفسیر پایلې:

HBsAg مثبت: د هپاتیت بی فعال انتان په ګوته کوي، یا حاد یا مزمنه.

HBsAg منفي: دا په ګوته کوي چې ویروس اوس مهال په وینه کې شتون نلري.

تصدیقي ازموینې: که چیرې لومړنۍ ازموینه عکس العمل وي ، نو د غلط مثبتونو د راجلبولو لپاره د تایید ازموینې ته اړتیا لیدل کیدی شي.

نور مارکرونه: د HBsAg ازموینه اکثرا د نورو هیپاتیت بی وینې معایناتو سره په ګډه کارول کیږي (لکه د HBs ضد او د HBc ضد) ترڅو د یو شخص د هیپاتیت بی حالت بشپړ عکس ترلاسه کړي.

نورې اړوندې ازموینې:

د HBs ضد:

د هیپاتیت بی سطحي انټيجن ته انټي باډي کشف کوي، د تیرو انتاناتو یا واکسین څخه معافیت په ګوته کوي.

د HBc ضد:

د هپاتیت بی کور انټيجن ته انټي باډي کشف کوي، د تیر یا اوسني انفیکشن نښه کوي.

HBeAg:

د هیپاتیت بی ای انټيجن شتون کشف کوي، د لوړ ویروس نقل سره تړاو لري.

13/07/2025

د يخې اګلوټینین ناروغي (CAD) یوه داسې ناروغي ده چې ستاسو د بدن معافیت سیسټم ستاسو د وینې سره حجرو باندې برید کوي او دوی له منځه وړي. دا د يخ تودوخې له امله رامینځته کیږي، او دا کولی شي ستونزې رامینځته کړي چې د سر درد څخه تر زړه ناکامۍ پورې دي. دې ته د يخې انټي باډي هیمولیتیک انیمیا هم ویل کیږي.

CAD کولی شي تاسو کمزوری او ستړی احساس کړي. د دې نورې نښې عبارت دي له:
سر درد او سر درد، د ملا، پښو یا بندونو درد، ستاسو په غوږونو کې زنګ وهل، خارښت یا ستاسو په چلند کې بدلون، خړ یا د پوستکی زېړوالئ، کانګې یا اسهال، د پښو یا لاسونو يخوالئ، د سینې درد یا د زړه غیر منظم ضربان.

13/07/2025

Liver Function Test
ALT (SGPT) - د ځيګر د حجرو ټپ کشف کوي
AST (SGOT) - د ځيګر او زړه د زيان سره تړاو لري
ALP - د صفرا نل او هډوکي روغتيا
Bilirubin (ټول، مستقيم، غير مستقيم) - د سره وينې ماتېدل
• Albumin & Total Protein - د تغذيې حالت او د ځيګر مصنوعي وړتیا
GGT - د الکولو پورې اړوند ځيګر زيان
Prothrombin Time (کله ناکله شامل دي)

12/07/2025

د انټامویبا هسټولیټیکا انټيجن ازموینه
۱. موخه
د ازموینې موخه دا وه چې د غایطه موادو په نمونو کې د ځانګړي انټامویبا هسټولیټیکا انټيجن شتون کشف کړي، چې د امیبیک پیچش او کولمو امیبیاسس تشخیص کې مرسته وکړي.

۲. اصل
دا ازموینه د ایمونوکروماتوګرافیک (چټک کارت) میتود یا ELISA له لارې د مونوکلونل انټي باډیز په کارولو سره د E. histolytica-ځانګړي انټيجنونو کشف پر بنسټ والړ وه. که چیرې انټيجنونه په غایطه موادو کې شتون ولري، نو دوی د لیبل شوي انټي باډیز سره عکس العمل وښود ترڅو د لید وړ سیګنال یا رنګ بدلون رامینځته کړي.

۳. مواد
• د غایطه موادو تازه نمونه
• د ای. هسټولیټیکا انټيجن ټیسټ کټ (ELISA یا چټک کارت)
• د استخراج بفر
• مایکروپیپیټ یا ډراپر
• دستکشې او د جراثیمو د راټولولو پیاله
• انکیوبیټر (د ELISA میتود لپاره)
• د ELISA پلیټ لوستونکی (که چیرې د تطبیق وړ وي)

۴. پروسیجر (چټک امیونوکروماتوګرافیک ازموینه)
۱. د غایطه موادو د نمونې یوه برخه د استخراج بفر سره مخلوط شوه.
۲. د چمتو شوي مخلوط څو څاڅکي د ازموینې کیسټ نمونې څاه ته اضافه شول.
۳. د ازموینې کیسټ ته اجازه ورکړل شوه چې د خونې په حرارت کې د ۱۰-۱۵ دقیقو لپاره کښیني.
۴. د کنټرول لاین سره د ازموینې لاین شتون مثبت پایله په ګوته کړه.

09/07/2025

د ملاریا ډولونه:
ملریا د پرازیت پلازموډیم د مختلفو ډولونو له امله رامینځته کیږي. ترټولو عام او خطرناک یې P. falciparum دی، پداسې حال کې چې P. vivax، P. ovale، او P. malariae هم په انسانانو کې د ملاریا لامل کیږي.

ګړندي تشخیصي ازموینې (RDTs):

دا ازموینې د وینې نمونې کې د پرازیت انټيجنونو کشف کولو سره د ملاریا تشخیص لپاره ګړندۍ لاره وړاندې کوي.

د پان کشف:

په دې شرایطو کې "پان" د RDT وړتیا ته اشاره کوي چې د پلازموډیم ډیری ډولونو څخه انټيجنونه کشف کړي، نه یوازې P. falciparum.

انټيجنونه:

RDTs معمولا دوه اصلي انټيجنونه په نښه کوي:

HRP2 (هیسټیډین بډایه پروټین 2): د P. falciparum لپاره ځانګړی.

pLDH (پلازموډیم لیکټیټ ډیهایډروجنیز): د ملاریا په ټولو څلورو ډولونو کې موندل کیږي.

دا څنګه کار کوي:
په ازموینه کې د RDT وسیلې ته د وینې نمونې پلي کول شامل دي، کوم چې بیا د هدف انټيجنونو سره د تړلو لپاره انټي باډیز کاروي. بیا د انټيجن-انټي باډي کمپلیکسونو شتون لیدل کیږي، چې د ملاریا شتون په ګوته کوي او په ځینو مواردو کې د P. falciparum او نورو ډولونو ترمنځ توپیر کوي.
کلینیکي کارول:
د ملاریا RDTs، په شمول د هغو کسانو چې "پان" ملاریا کشف کوي، د چټک تشخیص لپاره ارزښتناکه وسیلې دي، په ځانګړې توګه د سرچینو محدود ترتیباتو کې، مګر باید د کلینیکي نښو سره په ګډه تشریح شي او په بالقوه توګه د نورو تشخیصي میتودونو سره تایید شي.

03/08/2024