07/08/2026
Απαλή υφή, εθιστική γεύση, υπερεύγεστοι συνδιασμοί τροποποιημένων συστατικών, ανθεκτικότητα ( με εκτεταμένες ημερομηνίες λήξης ), βολικά (έτοιμα για κατανάλωση ανά πάσα στιγμή και τόπο) και χαμηλό κόστος είναι μερικοί από τους παράγοντες οι οποίοι εκμεταλλευόμενοι από την σύγχρονη βιομηχανία και επηρεάζοντας συμπεριφορές ως προς το φαγητό, την αντίληψη αισθημάτων κορεσμού και πείνας αλλά και συμπεριφορές ανταμοιβής με τρόφιμα οδήγησαν στην παγκόσμια αύξηση της παχυσαρκίας σε παιδιά και ενήλικες με ταυτόχρονη διατροφική μετατόπιση από τα παραδοσιακά βασικά τρόφιμα στα επεξεργασμένα αλλά και στα υπερεπεξεργασμένα ( ultra-processed foods ) τρόφιμα επιβεβαιώνοντας κλινικές μελέτες που δείχνουν ότι τα διατροφικά πρότυπα με υψηλή περιεκτικότητα σε επεξεργασμένα και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα προάγουν την υπερκατανάλωση τροφής και αυξάνουν τον κίνδυνο υπερβολικού βάρους και παχυσαρκίας αυξάνοντας τον κίνδυνο για διαβήτη τύπου 2, υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα, επηρεάζοντας αρνητικά πεπτικό σύστημα και ψυχική υγεία καθώς πρόκειται για έτοιμα συσκευασμένα τρόφιμα και γεύματα με υψηλή ενεργειακή πυκνότητα.
Τα επεξεργασμένα τρόφιμα είναι η ομάδα τροφίμων όπου από την φυσική τους κατάσταση τροποποιούνται από τη βιομηχανία με την προσθήκη αλατιού, ζάχαρης, ελαίων, βουτύρου, λιπών ή άλλων συστατικών όπως τα μαγειρικά επεξεργασμένα συστατικά τα οποία προέρχονται από τα τρόφιμα με τη χρήση βιομηχανικών διεργασιών και χρησιμοποιούνται για την καρύκευση και το μαγείρεμα των τροφίμων που βρίσκονται στην φυσική τους κατάσταση.
Στα επεξεργασμένα περιλαμβάνονται: λαχανικά σε άλμη, φρούτα σε σιρόπι, κονσέρβες και αλλαντικά, ψωμιά και τυριά, και οποιοδήποτε εμπορικό τρόφιμο ή ποτό που παρασκευάζεται από τρόφιμα στην φυσική τους κατάσταση σε συνδιασμό με τα πρόσθετα που αναφέρονται πιο πάνω.
Κύριος στόχος της επεξεργασίας αυτής είναι η αύξηση της ανθεκτικότητας και η τροποποίηση ή η βελτίωση των οργανοληπτικών τους ιδιοτήτων.
Τα υπερεπεξεργασμένα είναι επώνυμα εμπορικά σκευάσματα που παρασκευάζονται από φθηνά συστατικά που εξάγονται ή προέρχονται από ολόκληρα τρόφιμα και συνδυάζονται με πρόσθετα. Τα περισσότερα περιέχουν ελάχιστα έως καθόλου τρόφιμα στην φυσική τους κατάσταση και έχουν σχεδιαστεί για να ανταγωνίζονται φρεσκομαγειρεμένα γεύματα και να μεγιστοποιούν τα κέρδη της βιομηχανίας.
Πρόκειται δηλαδή για χημικές φόρμουλες αφού τα υπερεπεξεργασμένα δημιουργούνται μέσω διαδοχικών διεργασιών ξεκινώντας με την κλασμάτωση ( διαχωρισμό ενός μίγματος ουσιών στα συστατικά τους αξιοποιώντας τις διαφορές στις φυσικές ή χημικές τους ιδιότητες) καλλιεργειών υψηλής απόδοσης (π.χ. σόγια, καλαμπόκι, σιτάρι, ζαχαροκάλαμο και φοινικέλαιο) σε άμυλα, φυτικές ίνες, σάκχαρα, έλαια και λίπη και πρωτεΐνες. Αυτά τα συστατικά στη συνέχεια τροποποιούνται χημικά (π.χ. με υδρόλυση, υδρογόνωση και διεστεροποίηση) και συνδυάζονται με τη χρήση βιομηχανικών τεχνικών (π.χ. εξώθηση, χύτευση και προτηγάνισμα).
Ελκυστικές συσκευασίες που συχνά φέρουν υπονοούμενους ή πραγματικούς ισχυρισμούς υγείας, συνήθως κατασκευασμένες από συνθετικά υλικά, ολοκληρώνουν την ακολουθία των διαδικασιών.
Ζάχαρη, Λίπος ή Αλάτι (ή συνδυασμοί αυτών) είναι κοινά συστατικά των UPF, συνήθως σε υψηλότερες συγκεντρώσεις από ό,τι στα επεξεργασμένα τρόφιμα. Άλλα κοινά συστατικά, που βρίσκονται επίσης στα επεξεργασμένα τρόφιμα, είναι τα συντηρητικά και άλλες κατηγορίες προσθέτων που παρατείνουν τη διάρκεια ζωής τους. Αλλά αυτό που διακρίνει τα UPF από τα επεξεργασμένα τρόφιμα είναι οι ουσίες τροφίμων αποκλειστικής (ή σχεδόν αποκλειστικής) βιομηχανικής χρήσης - όπως απομονωμένες φυτικές πρωτεΐνες, μηχανικά διαχωρισμένο κρέας και τροποποιημένα άμυλα και έλαια και οι κατηγορίες αισθητηριακών προσθέτων, όπως χρώματα, αρώματα, ενισχυτικά γεύσης, γλυκαντικά χωρίς ζάχαρη και γαλακτωματοποιητές.
Η παρουσία τους στη λίστα συστατικών ενός προϊόντος αποτελεί δείκτη υπερεπεξεργασίας του τροφίμου και χαρακτηρίζει το τρόφιμο ως υπερεπεξεργασμένο.
Στα υπερεπεξεργσμένα τρόφιμα περιλαμβάνονται όλα τα ανθρακούχα αναψυκτικά, οι ανασυστάμενοι χυμοί φρούτων και ροφήματα φρούτων με ζάχαρη, τροποποιημένα γαλακτοκομικά ποτά και ενεργειακά ποτά, αρωματισμένα γιαουρτια, γλυκά, μαργαρίνες, πατατάκια και αλμυρά σνακ, αλλαντικά και ψάρια με προσθήκη νιτρωδών ή νιτρικών, κοτομπουκιές και στικς πουλερικών και ψαριών, λουκάνικα, χοτ ντογκ και άλλα ανασυσταμένα προϊόντα κρέατος, στιγμιαίες σούπες σε σκόνη, noodles και επιδόρπια,, προϊόντα που σχετίζονται με την υγεία και αδυνάτισμα, όπως έτοιμα μιλκσέικ και σκόνες υποκατάστατων γευμάτων.
Στα υπερεπεξεργασμένα περιλαμβάνονται επίσης άλλα επώνυμα εμπορικά σκευάσματα όπως τα μαζικής παραγωγής συσκευασμένα ψωμιά, τα δημητριακά πρωινού, τα αρτοσκευάσματα, τα κέικ, τα παγωτά, τα μπισκότα, τα γλυκά ή αλμυρά σνακ, τα υποκατάστατα κρέατος φυτικής προέλευσης και τα έτοιμα προς θέρμανση, προπαρασκευασμένα προϊόντα όπως μπιφτέκια, πίτες, ζυμαρικά και πίτσα.
Οπόταν αντί η βιομηχανική επεξεργασία τροφίμων να χρησιμεύει κυρίως για την παράταση της διάρκειας ζωής των ολόκληρων τροφίμων, τη διατήρηση ή την ενίσχυση των αισθητηριακών ιδιοτήτων ή τη διευκόλυνση της μαγειρικής προετοιμασίας, στοχεύει όλο και περισσότερο στη δημιουργία υποκατάστατων ολόκληρων τροφίμων και στην παρασκευή τους ως γεύματα.
