Fizjo Bez Iluzji

03/11/2026

👁️AI widzi. AI rozumuje. AI działa. A co zostaje fizjoterapeucie?

Tak prowokacyjne pytanie stawiają Bernard Liew, Cameron Black i Deborah Falla w artykule redakcyjnym opublikowanym 27 października 2026 roku w Musculoskeletal Science and Practice. Jeszcze niedawno sztuczna inteligencja w ochronie zdrowia kojarzyła się przede wszystkim z klasyfikacją obrazów i przewidywaniem wyników leczenia. Dziś systemy generatywne potrafią prowadzić rozmowę, analizować informacje kliniczne, proponować postępowanie i wspierać monitorowanie rehabilitacji. Nie oznacza to, że wykonują te zadania równie dobrze jak wykwalifikowany klinicysta. Oznacza jednak, że coraz trudniej uzasadniać wyjątkowość fizjoterapii samym katalogiem czynności, które wykonuje fizjoterapeuta.

Przez lata budowaliśmy naukową wiarygodność zawodu wokół pomiarów, standaryzacji, algorytmów postępowania i obiektywizacji decyzji klinicznych. Słusznie, bo bez metodologicznej dyscypliny trudno mówić o praktyce opartej na dowodach. Jest w tym jednak pewien paradoks. Im więcej elementów naszej pracy potrafimy opisać jako powtarzalny proces oparty na danych, tym więcej z nich potencjalnie nadaje się do automatyzacji. Nie jest to argument przeciwko EBM ani standaryzacji. To raczej powód, by przestać utożsamiać profesjonalizm z wyłącznością na wykonywanie określonych czynności.

Pojawia się też mniej wygodne pytanie o autonomię zawodową. Czy bronimy jej dlatego, że zapewnia pacjentowi bezpieczeństwo i jakość opieki, czy czasem dlatego, że chroni naszą pozycję na rynku świadczeń zdrowotnych? Jeśli technologia rzeczywiście pozwoli części pacjentów uzyskać porównywalną, bezpieczną pomoc szybciej i taniej, sam argument, że powinna ją świadczyć osoba z prawem wykonywania zawodu, może okazać się niewystarczający. Jednocześnie niższy koszt świadczenia nie jest dowodem jego skuteczności, a interes ekonomiczny dostawcy technologii nie musi być tożsamy z interesem pacjenta. Aktualne przeglądy badań nad AI w rehabilitacji wskazują na obiecujące zastosowania, ale również na problemy z walidacją zewnętrzną, bezpieczeństwem i przenoszeniem wyników do codziennej praktyki.

Najbardziej niepokoi mnie inny scenariusz: fizjoterapeuta pozostaje formalnie odpowiedzialny za decyzję, ale coraz większa część jej uzasadnienia powstaje poza jego rzeczywistą kontrolą. Algorytm przedstawia rekomendację, klinicysta ją akceptuje, a odpowiedzialność nadal spoczywa na człowieku. Tylko czy zatwierdzenie decyzji jest równoznaczne z jej samodzielnym podjęciem? I czy nadzór człowieka ma rzeczywistą wartość, jeśli nie potrafi on krytycznie ocenić działania systemu? To już nie tylko pytanie o kompetencje cyfrowe, lecz o granice autonomii klinicznej, odpowiedzialności i zaufania.

Nie kupuję ani opowieści o rychłym końcu fizjoterapii, ani uspokajającego przekonania, że człowieka nie da się zastąpić, ponieważ ma empatię. Oba stanowiska są zbyt wygodne. Wartość fizjoterapii powinna wynikać z jej rzeczywistego wkładu w zdrowie, funkcjonowanie i autonomię pacjenta, a nie z przekonania o niezastępowalności naszej profesji. Być może więc pytanie nie brzmi, co pozostanie fizjoterapeucie, kiedy AI nauczy się wykonywać część jego pracy. Znacznie ważniejsze jest to, jaką wartość będziemy potrafili wykazać, gdy przestaniemy być jedynymi, którzy mogą tę pracę wykonywać.

Fizjo bez iluzji

Literatura:

1. Liew BXW, Black C, Falla D. A[I] see. A[I]reason. A[I]act. What is left for the physiotherapist? Musculoskeletal Science and Practice. 2026. https://doi.org/10.1016/j.msksp.2026.103677
2. Nicholls DA. When algorithms don’t care: physiotherapy and the post-professional turn. Physiotherapy Theory and Practice. 2026. https://doi.org/10.1080/09593985.2026.2718438
3. Artificial intelligence in rehabilitation: a review of clinical effectiveness, real-world performance, safety, and equity across modalities and settings. Frontiers in Digital Health. 2026. https://doi.org/10.3389/fdgth.2026.1737957

01/11/2026

🍑Amnezja pośladkowa – wiecznie żywa diagnoza, której nikt nie chce wysłać na emeryturę.

Historia zaczyna się na długo przed mediami społecznościowymi i modą na aktywowanie mięśni, które podobno przestały pracować. Już w latach 70. i 80. Vladimir Janda rozwijał koncepcję zespołów skrzyżowanych, opisując charakterystyczne wzorce nierównowagi mięśniowej, w tym osłabienie mięśni pośladkowych. Był to model interpretacji zaburzeń funkcji mięśni, który na wiele lat zadomowił się w rehabilitacji. Nie oznaczało to jednak, że wykazano uniwersalny mechanizm prowadzący od określonego wzorca aktywności mięśni do bólu krzyża.

Kolejny rozdział tej historii wiąże się ze Stuartem McGillem. Już w 2008 roku podczas konferencji International Society of Electrophysiology and Kinesiology posługiwał się określeniem gluteal amnesia, a w publikacji z 2010 roku przedstawiał je jako nieprawidłowy wzorzec kontroli motorycznej, który może być zarówno następstwem problemów z kręgosłupem, jak i potencjalnie przyczyniać się do ich występowania. Z czasem w popularnym przekazie zniknęła ostrożność tych sformułowań. Pozostała prosta historia: długo siedzisz, pośladki przestają prawidłowo pracować, inne mięśnie przejmują ich obowiązki, a kręgosłup zaczyna boleć. Tak hipoteza o zaburzonej kontroli ruchu przeobraziła się w niemal gotową diagnozę.

W 2020 roku Dan Scott poddał teorię amnezji mięśniowej krytycznej analizie, wskazując na ograniczone dowody, że samo niedostateczne używanie mięśni prowadzi u zdrowych osób do utrzymującego się zahamowania ich aktywacji nerwowej. Cztery lata później Pizol i współpracownicy opublikowali przegląd systematyczny 54 badań obserwacyjnych dotyczących biomechaniki biodra u osób z bólem krzyża. Wykazano między innymi osłabienie określonych grup mięśniowych, ale również zwiększoną aktywność mięśnia pośladkowego wielkiego podczas niektórych zadań. Wyniki wskazują na złożoność problemu i nie pozwalają ustalić kierunku zależności przyczynowej. Z kolei metaanaliza Damato i współpracowników z 2022 roku nie wykazała zwiększonego ryzyka nowych epizodów bólu krzyża u osób prowadzących bardziej siedzący tryb życia (RR 1,01; 95% CI 0,98–1,04). Nie wyklucza to oczywiście, że długie siedzenie może nasilać dolegliwości u części pacjentów.

Nie oznacza to, że zaburzenia aktywacji mięśni pośladkowych nie istnieją. Mogą występować w określonych sytuacjach klinicznych, podobnie jak osłabienie siły czy zmiany strategii ruchowych. Problem zaczyna się wtedy, kiedy z obserwacji przechodzimy do niepotwierdzonego wyjaśnienia przyczynowego. Inna aktywność elektromiograficzna nie jest automatycznie dowodem na „wyłączony” mięsień, a osłabienie pośladków nie stanowi samo w sobie rozpoznania przyczyny bólu krzyża. Trening siłowy może być wartościowy bez konieczności przekonywania pacjenta, że jego mięśnie zapomniały swojej funkcji.

Amnezja pośladkowa okazuje się więc wyjątkowo odporna na upływ czasu. Kolejne pokolenia fizjoterapeutów dziedziczą nie tylko koncepcję, ale często również pewność, z jaką się ją przedstawia. I być może właśnie to jest najciekawsze w tej historii. Nie chodzi o to, czy mięśnie pośladkowe mogą pracować inaczej, bo oczywiście mogą. Chodzi o to, jak łatwo atrakcyjna hipoteza zamienia się w kliniczną oczywistość, zanim zdążymy sprawdzić, czy rzeczywiście opisuje przyczynę problemu.

Bibliografia

1. Janda V. (1987). Muscles and motor control in low back pain: Assessment and management. W: Physical Therapy of the Low Back, 253–278.
2. McGill S. (2008). Rehabilitating low back disorders: Considering corrupted motor patterns. ISEK Congress Proceedings.
3. McGill S. (2010). Core Training: Evidence Translating to Better Performance and Injury Prevention. Strength & Conditioning Journal, 32(3), 33–46. https://doi.org/10.1519/SSC.0b013e3181df4521
4. Scott D. (2020). An Examination of the Muscle Amnesia Theory. Professional Strength & Conditioning, 57. https://www.uksca.org.uk/blog/125/an-examination-of-the-muscle-amnesia-theory
5. Damato T.M. i wsp. (2022). Does sedentary behaviour contribute to the development of a new episode of low back pain? European Journal of Pain, 26, 1412–1423. https://doi.org/10.1002/ejp.1977
6. Pizol G.Z., Miyamoto G.C., Cabral C.M.N. (2024). Hip biomechanics in patients with low back pain, what do we know? A systematic review. BMC Musculoskeletal Disorders, 25, 415. https://doi.org/10.1186/s12891-024-07463-5

29/10/2026

👨‍💻Ergonomiczne stanowisko pracy nie jest obietnicą życia bez bólu.

Biurko z regulacją wysokości, specjalna mysz, odpowiednio ustawiony monitor. Brzmi rozsądnie, ale między dopasowaniem stanowiska a skutecznym leczeniem dolegliwości pozostaje pytanie o dowody. Opublikowany 28 października przegląd Cochrane przypomina, że określenie „ergonomiczny” samo w sobie nie potwierdza skuteczności klinicznej.

Autorzy uwzględnili 20 badań obejmujących 2478 osób z dolegliwościami kończyn górnych, szyi lub barków związanymi z pracą. W 13 badaniach uczestniczyli pracownicy biurowi lub korzystający z komputerów, w pozostałych również osoby pracujące fizycznie. Oceniano modyfikacje stanowisk i wyposażenia oraz edukację ergonomiczną. W krótkim okresie, do trzech miesięcy, interwencje te mogły przynosić niewielką lub żadną różnicę w bólu w porównaniu z brakiem leczenia albo standardową opieką. Z umiarkowaną pewnością stwierdzono również niewielką lub żadną różnicę w funkcjonowaniu, poprawie stanu zdrowia i absencji chorobowej. To wyniki dotyczące konkretnych interwencji i populacji, a nie dowód, że każde krzesło czy każda pozycja są równoważne.

Trzeba też uważać na interpretację. Przegląd dotyczył leczenia osób, które już miały dolegliwości, więc nie rozstrzyga skuteczności całej ergonomii w zapobieganiu problemom zdrowotnym. Niewielkie próby, ograniczenia metodologiczne i rozbieżne wyniki obniżały pewność części wniosków. Nie uzasadnia to hasła „ergonomia nie działa”. Uzasadnia natomiast zakwestionowanie zapewnień, że korekta ustawienia ciała i zakup wyposażenia skutecznie rozwiążą problem bólu.

Ostrożności wymaga również popularny wniosek „ćwiczenia wygrały z ergonomią”. Komunikat prasowy sugeruje taką przewagę, ale podsumowanie samego przeglądu przedstawia bardziej złożony obraz: wyniki zależą od ocenianego efektu, a część porównań pozostaje niepewna. Nie należy zastępować jednej uniwersalnej obietnicy drugą.

Dla fizjoterapii widzę tu przede wszystkim lekcję uczciwego komunikowania efektów. Dopasowanie stanowiska można proponować jako indywidualną próbę poprawy komfortu i ułatwienia pracy, z późniejszą oceną rezultatu. Obietnica leczenia bólu wymaga już odpowiednich dowodów. Wygodniejsze stanowisko jest wartościowym celem. Skuteczność terapeutyczna jest odrębnym twierdzeniem, którego nie potwierdza ani cena wyposażenia, ani rysunek „prawidłowej postawy”.

Bibliografia:

1. Mehta P. i wsp. Ergonomic interventions for treating work-related complaints of the arm, neck or shoulder in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2026;10:CD014644. DOI: 10.1002/14651858.CD014644.pub2. (cochrane.org)
2. Parkinson M. Little evidence that common workplace ergonomics help with pain. Cochrane, 28.10.2026 — komunikat prasowy dotyczący przeglądu. (cochrane.org)

Are ergonomic workstations as effective as many people think? 🖥️

An updated Cochrane review has found little evidence that ergonomic interventions, such as sit-stand desks, ergonomic keyboards and specialized mice, improve pain, function, recovery or sick leave in office workers with arm, neck and shoulder complaints (CANS).

CANS covers disorders that develop from repetitive movements, awkward postures or external forces such as vibrating tools. They significantly affect working populations worldwide, leading to worker absenteeism, a higher turnover and more compensation claims.

Researchers from UTS: University of Technology Sydney reviewed 20 trials involving nearly 2,500 workers and found that ergonomic approaches appeared less effective than exercise.

Dr Poonam Mehta said: "Our findings suggest that, on current evidence, these measures alone shouldn't be expected to reduce pain or sick leave in the short term."

❔ What do you think? Should workplaces focus more on movement and exercise, or are ergonomic workstations still an important part of the solution?

📙 Read more: https://www.cochrane.org/about-us/news/little-evidence-common-workplace-ergonomics-help

27/10/2026

🧐Przewlekły ból miednicy. Kiedy przestaniemy szukać jednej techniki na złożony problem?

W październikowym Journal of Physiotherapy Irmina J. Nahon przedstawia przegląd postępowania fizjoterapeutycznego w przewlekłym bólu miednicy. Jego istotą jest odejście od myślenia, że każdy ból tej okolicy musi wynikać z dysfunkcji mięśni dna miednicy, nieprawidłowego napięcia czy zmian w obrębie tkanek. Przewlekły ból miednicy nie jest jedną chorobą ani jednorodnym mechanizmem. Może obejmować współistniejące czynniki ginekologiczne, urologiczne, jelitowe, mięśniowo-szkieletowe, neurologiczne oraz psychospołeczne. Znaczenie mogą mieć również zmiany przetwarzania bodźców bólowych w układzie nerwowym. Model biopsychospołeczny nie oznacza jednak, że ból jest „w głowie” pacjenta, podobnie jak rozpoznanie zwiększonej wrażliwości układu nerwowego nie uprawnia do automatycznego wykluczenia patologii somatycznej. Punktem wyjścia pozostają właściwa diagnostyka, rozpoznanie współistniejących problemów i indywidualna diagnoza funkcjonalna.

Co rzeczywiście pokazują badania? Metaanaliza Starzec-Proserpio i współpracowników, obejmująca 38 badań randomizowanych z udziałem 2168 kobiet, wykazała korzyści z wielomodalnej fizjoterapii. W siedmiu badaniach obejmujących 476 uczestniczek uzyskano istotne krótkoterminowe zmniejszenie natężenia bólu (SMD −1,69; 95% CI −2,54 do −0,85), przy wysokiej pewności dowodów według GRADE. Po przeliczeniu na skalę 0–10 odpowiadało to średniej różnicy około 2,9 punktu względem grup porównawczych. To klinicznie istotny wynik, ale nie dowód na skuteczność dowolnej techniki stosowanej w ramach terapii. Programy różniły się składem, dawkowaniem i charakterystyką pacjentek, dlatego nie sposób przypisać uzyskanego efektu jednej interwencji. Osobny przegląd z 2025 roku sugeruje również przewagę opieki wielodyscyplinarnej nad prowadzonej przez jedną dyscyplinę, choć pewność tych dowodów jest zróżnicowana.

Warto przyjrzeć się temu, czego dowody nadal nie pozwalają stwierdzić. Terapia manualna może być użytecznym elementem postępowania, ale jej swoisty efekt trudno oddzielić od edukacji, stopniowanego podejmowania aktywności, relacji terapeutycznej i pozostałych składników leczenia. Nie ma też podstaw, aby wszystkim pacjentom rutynowo zalecać wzmacnianie mięśni dna miednicy. U części istotniejsze będzie poprawienie zdolności ich rozluźniania, koordynacji i tolerancji obciążenia. Samodzielne interwencje psychologiczne nie wykazały jednoznacznego wpływu na natężenie bólu w przywołanej metaanalizie, choć przynosiły pewne korzyści w zakresie funkcji seksualnych. Wyniki dotyczące akupunktury u kobiet są niepewne, a dowody dla elektrostymulacji i terapii falą uderzeniową zależą od konkretnego rozpoznania i protokołu. U mężczyzn część tych interwencji daje obiecujące wyniki krótkoterminowe, jednak nie uzasadnia to bezkrytycznego przenoszenia ich na wszystkie zespoły bólowe miednicy.

Najważniejsza zmiana dotyczy jednak celu fizjoterapii. Nie chodzi wyłącznie o obniżenie wyniku w skali bólu ani odnalezienie kolejnej tkanki wymagającej „uwolnienia”. Znaczenie mają powrót do aktywności, poprawa funkcji seksualnych, jelitowych i pęcherzowych, ograniczenie zachowań unikowych, poprawa sprawczości oraz jakości życia. Edukacja, odpowiednio dobrany ruch, stopniowana ekspozycja i współpraca z innymi specjalistami nie są dodatkiem do właściwej terapii. W wielu przypadkach stanowią jej zasadniczą część. Nie oznacza to rezygnacji z technik manualnych czy innych interwencji, lecz konieczność uzasadnienia ich zastosowania konkretnym problemem klinicznym, a nie atrakcyjną teorią o powięzi, napięciu lub punktach spustowych. Dojrzałość współczesnej fizjoterapii polega nie na mnożeniu technik, lecz na umiejętności rozpoznania, komu, dlaczego i w jakim celu dana interwencja może rzeczywiście pomóc.

Piśmiennictwo:

1. Nahon IJ. Physiotherapy management of persistent pelvic pain. Journal of Physiotherapy. 2026;72(4):255–261. https://doi.org/10.1016/j.jphys.2026.09.002
2. Starzec-Proserpio M, Frawley H, Bø K, Morin M. Effectiveness of nonpharmacological conservative therapies for chronic pelvic pain in women: a systematic review and meta-analysis. American Journal of Obstetrics and Gynecology. 2025;232(1):42–71. https://doi.org/10.1016/j.ajog.2024.08.006
3. McReynolds D, et al. Effectiveness of Multidisciplinary Treatment Compared to Single Discipline Treatment of Female Chronic Pelvic Pain. BJOG. 2025. https://doi.org/10.1111/1471-0528.18322
4. European Association of Urology. Guidelines on Chronic Pelvic Pain. 2026. https://uroweb.org/guidelines/chronic-pelvic-pain

26/10/2026

📃KIF, DOKUMENTY WEWNĘTRZNE I GRANICE TRANSPARENTNOŚCI. PUBLICZNY APEL DO CZŁONKÓW KRF.

Fakty. Od sierpnia prowadzę korespondencję z Krajową Izbą Fizjoterapeutów dotyczącą opracowania i zatwierdzania kryteriów wyboru ekspertów do realizacji 24 webinarów w ramach projektu „Kształcenie praktyczne kluczem do wysokiej jakości usług fizjoterapeutycznych i wyższej jakości opieki nad pacjentem”. W piśmie z 21 października 2026 r. (DPR.47.2026.MG.3) Prezes KRF potwierdziła, że kryteria zostały ustnie zaakceptowane przez Prezydium KRF podczas posiedzenia 23 czerwca 2026 r., w którym uczestniczyli wszyscy jego członkowie. Potwierdzono również istnienie protokołu, z zastrzeżeniem, że według KIF dokument ten utrwala jedynie najistotniejsze kwestie i nie stanowi dosłownego ani kompletnego odzwierciedlenia przebiegu dyskusji oraz wszystkich wypowiedzi uczestników. Izba wskazuje ponadto, że nie powstały odrębne protokoły, uchwały ani rekomendacje dotyczące procesu tworzenia kryteriów, a materiały służące wewnętrznym uzgodnieniom mają charakter dokumentów roboczych, które w jej ocenie nie stanowią informacji publicznej. Złożyłem odrębny wniosek o udostępnienie istniejącego protokołu wraz z odpowiednimi załącznikami.

Stan prawny i orzecznictwo. Art. 61 Konstytucji RP oraz art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej obejmują działalność organów samorządów zawodowych. W wyroku z 18 września 2025 r. (III OSK 2146/24) NSA oddalił skargę kasacyjną KIF w sprawie bezczynności dotyczącej rozpoznania wniosku o dokumentację audytową. W wyroku z 5 listopada 2025 r. (III OSK 2886/22) NSA odniósł się natomiast do publicznego charakteru informacji zawartych w protokołach posiedzeń podmiotu wykonującego zadania publiczne. Żadne z tych rozstrzygnięć nie przesądza automatycznie o obowiązku udostępnienia konkretnego protokołu Prezydium KRF. Wskazują jednak na konieczność oceny charakteru informacji, a nie wyłącznie nazwy lub wewnętrznego obiegu dokumentu.

Moja ocena. Nie kwestionuję prawa KIF do prowadzenia wewnętrznych uzgodnień ani nie twierdzę, że każda notatka robocza powinna być publiczna. Uważam natomiast, że sposób zatwierdzania kryteriów wyboru ekspertów przez organ samorządu zawodowego powinien podlegać możliwie szerokiej kontroli społecznej. Skoro kryteria zaakceptowano ustnie, a sam protokół, według KIF, nie odzwierciedla całego przebiegu dyskusji, tym bardziej zasadne jest ustalenie, co rzeczywiście zostało w nim odnotowane i jakie dokumenty stanowiły podstawę akceptacji. Nie formułuję zarzutów dotyczących prawidłowości wyboru ekspertów. Oczekuję możliwości rzeczowej weryfikacji procedury.

Publiczny apel. Zwracam się do wszystkich członków Krajowej Rady Fizjoterapeutów, ze szczególnym uwzględnieniem osób związanych z inicjatywą Jedna Fizjoterapia. Jej program wyborczy obejmował postulaty jawności i przejrzystości prac samorządu, publikowania uzasadnień decyzji, informacji o przebiegu prac, a nawet stenogramów posiedzeń. Apeluję o podjęcie inicjatywy zmierzającej do udostępnienia wskazanego protokołu oraz istniejącej dokumentacji dotyczącej akceptacji kryteriów, w zakresie dopuszczonym prawem. Regulamin KRF przewiduje możliwość zgłoszenia projektu uchwały przez trzech członków Rady. Równolegle pozostaje niezależna procedura dostępu do informacji publicznej, której realizacja nie wymaga uchwały KRF.

Czy znajdzie się trzech członków KRF gotowych podjąć taką inicjatywę? Szczególnie interesuje mnie stanowisko przedstawicieli Jednej Fizjoterapii, ponieważ jawność była jednym z deklarowanych przez tę inicjatywę standardów działania samorządu.

Transparentność nie polega wyłącznie na deklarowaniu otwartości. Jej rzeczywistym sprawdzianem jest gotowość do udokumentowania i wyjaśnienia sposobu podejmowania decyzji.

Podstawy prawne i orzecznictwo: art. 61 Konstytucji RP; art. 1, 4 i 6 ustawy o dostępie do informacji publicznej; § 13 Regulaminu KRF; NSA III OSK 2146/24; NSA III OSK 2886/22.

26/10/2026

🚗 KIF, Medlex i motoryzacyjne benefity. Im głębiej w dokumentację, tym ciekawiej.

Krajowa Izba Fizjoterapeutów pochwaliła się nowym programem motoryzacyjnym. Zajrzałem więc do dokumentacji naboru ofert z sierpnia 2026 roku. Kilka zapisów zasługuje na szczególną uwagę.

1. Umowa z Medlex – co właściwie uzgodniono?

Specyfikacja przewidywała stałą współpracę z operatorem programu. Tymczasem z odpowiedzi KIF wynika, że Medlex otrzymuje wynagrodzenie od partnerów handlowych. Warto zatem ustalić, jakie dokładnie zobowiązania finansowe i organizacyjne przyjęły obie strony. Szczególnie że samorząd przedstawia przedsięwzięcie jako korzyść dla fizjoterapeutów.

2. Wybór wykonawcy – kto i za co przyznawał punkty?

Postępowanie przewidywało ocenę ofert według kryteriów obejmujących nie tylko korzyści dla fizjoterapeutów, ale również świadczenia na rzecz samej Izby. Interesujące byłoby poznanie liczby oferentów, składu komisji, szczegółowej punktacji oraz dokumentów potwierdzających brak konfliktu interesów.

3. Miesięczne wynagrodzenie – 40 punktów.

Dokumentacja wprost przewidywała wypłatę wykonawcy stałego miesięcznego wynagrodzenia przez KIF. Cena tej usługi odpowiadała aż 40% punktacji. Czy takie wynagrodzenie rzeczywiście zapisano w umowie z Medlex? Jeżeli tak, ile kosztuje program i z jakich środków jest finansowany?

4. Sponsoring szkoleń i przejazdy VIP – 20 punktów.

To chyba najbardziej intrygujący fragment. Oferent mógł uzyskać do 10 punktów za bezpłatne przejazdy VIP Shuttle dla KIF oraz kolejne 10 za roczny budżet sponsoringowy szkoleń Izby, również w formie barteru. Czy Medlex zadeklarował takie świadczenia? Kto może korzystać z przejazdów i na jakich zasadach? Jaką wartość mają ewentualne świadczenia sponsoringowe?

5. Gwarantowane rabaty – 30 punktów.

Rabaty dla fizjoterapeutów oceniano w odniesieniu do oficjalnych cen katalogowych pięciu marek samochodowych. Tyle że rabat od katalogu nie oznacza jeszcze rzeczywistej oszczędności względem ofert rynkowych. Gdzie są porównania potwierdzające, że fizjoterapeuta dzięki KIF zapłaci mniej niż klient, który sam odwiedzi salon?

W związku z powyższym wystąpię do KIF z formalnym wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, obejmującym umowę, dokumentację wyboru wykonawcy, rozliczenia finansowe, deklaracje dotyczące sponsoringu i przejazdów oraz tabelę gwarantowanych rabatów.

Jeśli samorząd potrafi tak szczegółowo punktować przejazdy VIP i sponsoring własnych wydarzeń, wydarzeń, to chyba równie szczegółowo powinien umieć wykazać korzyści dla fizjoterapeutów.

Zwłaszcza tych, którzy co miesiąc finansują jego działalność obowiązkowymi składkami.

Źródło: Dokumentacja naboru KIF z 10 sierpnia 2026 r.⁠

24/10/2026

🤔Czy w Polsce uczymy fizjoterapeutów rozumowania klinicznego, czy przede wszystkim odtwarzania gotowych procedur?

Najnowsza publikacja Roche i współautorów (2026) w Physiotherapy Theory and Practice stanowi dobry punkt wyjścia do dyskusji o jakości kształcenia fizjoterapeutów. Autorzy przeanalizowali 234 uzasadnienia decyzji klinicznych przedstawione przez 10 doświadczonych fizjoterapeutów. W badaniu wyodrębniono trzy istotne elementy eksperckiego rozumowania: elastyczne wykorzystywanie wiedzy, krytyczną ocenę znaczenia dostępnych informacji oraz zdolność modyfikowania decyzji wraz z pojawianiem się nowych danych. Szczególnie interesujące jest pojęcie clinical calibration, odnoszące się do umiejętności dostosowywania stopnia pewności własnej oceny do posiadanych informacji. Eksperckość nie polega zatem na nieomylności ani na posiadaniu gotowej odpowiedzi na każdy problem. Obejmuje również świadomość ograniczeń własnej wiedzy, zdolność rozpoznawania niepewności i podejmowania uzasadnionych decyzji pomimo jej występowania. Co istotne, mamy do czynienia z badaniem jakościowym, które pozwala lepiej zrozumieć sposób rozumowania wybranych ekspertów, ale nie przesądza o skuteczności konkretnego modelu kształcenia.

Jak wygląda to w praktyce? Do gabinetu trafia pacjent z bólem odcinka lędźwiowego i opisem rezonansu wskazującym na zmiany zwyrodnieniowe. Fizjoterapeuta może szybko przyporządkować problem do znanego schematu i zaproponować określoną technikę. Może również zastanowić się, jakie znaczenie mają wyniki obrazowania w kontekście objawów, funkcjonowania pacjenta, badania klinicznego oraz czynników psychospołecznych. Powinien ocenić, czy istnieją wskazania do dalszej diagnostyki, ustalić cele postępowania i monitorować jego efekty. Dwie osoby z podobnymi wynikami badań obrazowych nie muszą przecież wymagać identycznego postępowania. Różnica pomiędzy mechanicznym stosowaniem procedury a rozumowaniem klinicznym nie sprowadza się do liczby znanych technik, lecz do umiejętności uzasadnienia, dlaczego konkretne działanie jest właściwe dla danego pacjenta. Warto przy tym pamiętać, że pewność prezentowana przez terapeutę nie zawsze odzwierciedla trafność jego decyzji. Umiejętność powiedzenia „nie mam jeszcze wystarczających informacji” może świadczyć o większej odpowiedzialności niż przedwczesne formułowanie kategorycznych wniosków.

Ten problem powinien skłaniać do refleksji nad edukacją fizjoterapeutów w Polsce. Obowiązujące standardy kształcenia przewidują rozwijanie umiejętności diagnostyki funkcjonalnej, interpretowania wyników badań, planowania, weryfikowania i modyfikowania postępowania fizjoterapeutycznego. Warto jednak zapytać, w jaki sposób realizujemy i oceniamy te kompetencje. Czy student, który perfekcyjnie wykonuje określoną technikę, ale nie potrafi uzasadnić wskazań do jej zastosowania, rzeczywiście wykazuje się odpowiednimi kompetencjami klinicznymi? Czy uczymy rozważania alternatywnych hipotez, krytycznej interpretacji literatury naukowej, rozpoznawania własnych błędów i świadomej rezygnacji z interwencji, gdy brakuje uzasadnienia dla jej zastosowania? Czy podczas praktyk klinicznych student otrzymuje przestrzeń do samodzielnego formułowania wniosków, ich omawiania z opiekunem i korygowania własnego rozumowania? Nie są to pytania retoryczne. Wymagają rzeczywistej oceny sposobu prowadzenia zajęć, praktyk i weryfikowania efektów uczenia się, a nie wyłącznie analizy zapisów programowych.

Podobna refleksja powinna dotyczyć rynku szkoleń podyplomowych. Kolejne certyfikaty i opanowane techniki mogą poszerzać warsztat terapeuty, ale same w sobie nie stanowią potwierdzenia wysokiej jakości rozumowania klinicznego. Istotne jest również to, czy szkolenie uczy rozpoznawania wskazań i ograniczeń danej metody, krytycznej oceny dowodów naukowych oraz wyboru alternatywnego postępowania. Czy pokazuje sytuacje, w których proponowana interwencja nie będzie właściwa? Czy przygotowuje do zmiany decyzji, gdy pacjent nie odpowiada na leczenie zgodnie z oczekiwaniami? Metody terapeutyczne powinny pozostawać narzędziami służącymi rozwiązywaniu problemów klinicznych, a nie punktem wyjścia do interpretowania każdego problemu pacjenta.

Nie można na podstawie jednego badania jakościowego ocenić całego polskiego systemu kształcenia. Można natomiast postawić ważne pytanie o kierunek rozwoju naszego zawodu. Czy wystarczająco rozwijamy i sprawdzamy zdolność samodzielnego myślenia klinicznego, czy łatwiej przychodzi nam ocenianie poprawności wykonania określonej procedury? Rozumowanie kliniczne obejmuje nie tylko wybór interwencji, lecz także umiejętność uzasadnienia decyzji, oceny jej rezultatów, rozpoznania własnych ograniczeń i zmiany postępowania w interesie pacjenta.

Nie potrzebujemy fizjoterapeutów, którzy na każdy problem mają gotową technikę. Potrzebujemy specjalistów, którzy potrafią ocenić, czy jej zastosowanie ma sens, jakie są alternatywy i kiedy należy zmienić postępowanie. To właśnie takie kompetencje powinny stanowić jeden z fundamentów edukacji i rozwoju zawodowego fizjoterapeutów.

O jakości fizjoterapii nie decyduje wyłącznie to, co potrafimy zrobić z pacjentem, ale przede wszystkim to, czy potrafimy uzasadnić, dlaczego właśnie to robimy.

📚 Roche A. i wsp. (2026). Calibrating clinical reasoning under uncertainty: a qualitative study of expert physiotherapists in musculoskeletal practice. Physiotherapy Theory and Practice.

https://doi.org/10.1080/09593985.2026.2737802

23/10/2026

🥩Kursy sekcyjne, sala operacyjna i iluzja klinicznej precyzji. Czy znajomość anatomii wystarczy, żeby lepiej leczyć?

Sekcje anatomiczne, laboratoria preparatów ludzkich tkanek i obserwacje zabiegów chirurgicznych zajmują ważne miejsce w edukacji medycznej. Umożliwiają poznawanie rzeczywistych relacji przestrzennych między strukturami, ich zmienności oraz ograniczeń podręcznikowych schematów. Trudno kwestionować ich wartość poznawczą. Problem zaczyna się wtedy, gdy doświadczenie edukacyjne zostaje przedstawione jako potwierdzenie wyjątkowych kompetencji diagnostycznych lub terapeutycznych. W mediach społecznościowych zdjęcie z laboratorium anatomicznego może budować wizerunek eksperta skuteczniej niż opis metod oceny pacjenta czy rezultatów leczenia. Tymczasem uczestnictwo w sekcji anatomicznej nie jest dowodem większej skuteczności klinicznej, podobnie jak znajomość przebiegu mięśnia nie potwierdza umiejętności rozpoznawania jego dysfunkcji za pomocą dotyku.

Warto przyjrzeć się badaniom. Metaanaliza Wilsona i współpracowników z 2018 roku, obejmująca 27 badań i 7731 uczestników, nie wykazała przewagi tradycyjnych sekcji nad alternatywnymi metodami nauczania anatomii w zakresie krótkoterminowych wyników sprawdzianów wiedzy. Nie oznacza to, że wszystkie formy edukacji anatomicznej są równoważne pod każdym względem. Pokazuje natomiast, że przewaga sekcji nie jest oczywista nawet w odniesieniu do części mierzalnych efektów edukacyjnych. Z kolei Friel i Shultz w 2023 roku wykazali wzrost deklarowanego poczucia kompetencji studentów fizjoterapii po obserwacji zabiegów wykonywanych na ciałach dawców. Badanie nie wykazało jednak poprawy rzeczywistych wyników leczenia pacjentów. Większa pewność siebie, choć może być pożądanym efektem edukacyjnym, nie jest równoznaczna z większą trafnością diagnostyczną ani skutecznością terapii.

Jeszcze bardziej problematyczne staje się przekładanie wiedzy anatomicznej na obietnice niezwykłej precyzji palpacyjnej. Przegląd systematyczny Noleta i współpracowników z 2021 roku, dotyczący pacjentów z bólem dolnego odcinka kręgosłupa, wykazał zróżnicowaną wiarygodność badania palpacyjnego. W przypadku struktur kostnych i oceny ruchomości stawowej wiarygodność była niska, natomiast wyniki dotyczące tkanek miękkich pozostawały niejednorodne. Nie uprawnia to do kwestionowania każdej formy palpacji. Podważa jednak zasadność bezkrytycznego przedstawiania badania manualnego jako narzędzia pozwalającego z wyjątkową dokładnością rozpoznawać określone zaburzenia tkankowe. Obserwowanie powięzi, więzadła lub mięśnia podczas sekcji nie dowodzi, że terapeuta potrafi następnie wiarygodnie ocenić jego stan funkcjonalny przez skórę. Pomiędzy znajomością anatomii, wiarygodnością testu diagnostycznego a skutecznością interwencji istnieją różnice, których nie da się usunąć nawet najbardziej efektownym szkoleniem.

Podobnie obserwowanie rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego może pomóc zrozumieć technikę operacyjną, ograniczenia procedury i znaczenie komunikacji z chirurgiem, lecz samo w sobie nie potwierdza kompetencji w prowadzeniu rehabilitacji. Ta wymaga znajomości aktualnych zaleceń, umiejętności monitorowania reakcji na obciążenia, oceny funkcjonalnej i podejmowania decyzji dostosowanych do pacjenta. Osobnego namysłu wymaga również sposób wykorzystywania materiałów z sekcji w promocji usług. Rekomendacje International Federation of Associations of Anatomists z 2026 roku przypominają o etycznych zobowiązaniach związanych z wykorzystywaniem ludzkich szczątków w edukacji i nauce. Ciało dawcy zasługuje na szacunek również wtedy, gdy jego wykorzystanie służy ważnym celom dydaktycznym. Sama publikacja materiałów anatomicznych nie przesądza o naruszeniu zasad etycznych, jednak edukacyjny charakter zajęć nie powinien zwalniać z refleksji nad sposobem ich prezentowania.

Nie potrzebujemy mniej anatomii. Potrzebujemy mniej nieuzasadnionych wniosków wyciąganych z jej znajomości. Sekcje anatomiczne mogą być wartościowym elementem rozwoju zawodowego, lecz nie zastępują krytycznego rozumowania klinicznego, wiarygodnej diagnostyki ani oceny wyników leczenia. Prawdziwy profesjonalizm nie polega na tym, jak wiele struktur terapeuta zobaczył, jak blisko stołu operacyjnego stał ani jak efektownie potrafi opowiedzieć o swoim szkoleniu. Polega również na umiejętności wskazania, co rzeczywiście wiadomo, czego jeszcze nie ustalono i jakie są ograniczenia stosowanych metod. Warto więc pytać organizatorów kursów nie tylko o program i liczbę godzin spędzonych w laboratorium, lecz także o to, jakie kompetencje są oceniane oraz na jakiej podstawie formułowane są obietnice korzyści klinicznych.

Anatomia jest fundamentem fizjoterapii. Nie powinna stawać się jej marketingowym substytutem.

Piśmiennictwo

1. Wilson A.B. i wsp. (2018). A meta-analysis of anatomy laboratory pedagogies. Clinical Anatomy, 31(1), 122–133. https://doi.org/10.1002/ca.22934
2. Friel K.J., Shultz S.T. (2023). Anatomic donor surgeries increase self-efficacy in physical therapy education: Use of live versus recorded viewing. Anatomical Sciences Education, 16(6), 1058–1072. https://doi.org/10.1002/ase.2315
3. Nolet P.S. i wsp. (2021). Reliability and validity of manual palpation for the assessment of patients with low back pain: a systematic and critical review. Chiropractic & Manual Therapies, 29, 33. https://doi.org/10.1186/s12998-021-00384-3
4. Kotsifaki R. i wsp. (2023). Aspetar clinical practice guideline on rehabilitation after anterior cruciate ligament reconstruction. British Journal of Sports Medicine, 57(9), 500–514. https://doi.org/10.1136/bjsports-2022-106158
5. Jones D.G. i wsp. (2026). IFAA Recommendations for good practice for the donation and anatomical study of human remains (revised 2026). Anatomical Sciences Education. https://doi.org/10.1002/ase.70289