Mental Health/Fayyaa Sammuu/የአዕምሮ ጤና

16/08/2026

ADWAA IRRATTI HIN DUULU!!!
Adwaan injifannoo barumsa guddaa nuuf kennudha. Ani irraa nan barata; ittiinis nan boona! Haa ta’u malee, ani waggoota dhibba tokkoo ol gara duubaatti deebi’ee Adwaa irratti gahee qabaachuu hin danda’u. It is a moot point, yookaan akkuma Joey Tribbiani jedhu, “It is a moo point” 😂😂
Wanti ani baradhee fi beeku yaala sammuu (psychiatry) dha. Biyya keenya keessatti namoota dhibee sammuu cimaa qaban keessaa kudhan keessaa sagal gara yaalaatti hin dhufan. Addaan baafamuu fi loogiin isaan irratti raawwatamu cimaadha. Maatiin hedduun rakkoo fi dhiphina guddaa keessa darbu.
Hubannoon waa’ee fayyaa sammuu keenyaa baay’ee gadi aanaadha. Kanaafuu, ani xiyyeeffannoo koo fayyaa sammuu irratti godhee nan hojjedha; ykn nan “duula”! 😀
Waa’ee fayyaa sammuu irratti hubannoo argamsiisee, nama tokko ykn maatii tokko akka yaala argatu taasisee, dhiphinaa fi rakkoo keessa jiran irraa akka bahaniif yoo gargaare, sun anaaf ga’aadha.
Fayyaa sammuu malee; fayyaan hin jiru!!
Dr. Yonas Laqew

11/08/2026

11/08/2026

Txn

03/08/2026

አሳዛኝ ታሪክ- የፔቲዲን ሱስ
===================
ዶክተር ካሳ አደጋ ያጋጥመውና የእጁ አጥንት ይሰበራል። ወደ ድንገተኛ ክፍል ሲሄድ ለህመም ማስታገሻ ፔቲዲን የተባለውን መርፌ ይወጉታል። የስብራቱ ህመም ይጠፋና የደስታ ስሜት ይሰማዋል። ከስብራቱ ቢያገግምም ለህመም ማስታገሻ የወሰደው ፔቲዲን ሱስ ሆኖበት በየቀኑ ብዙ ብልቃጦች ራሱን ይወጋል።

ፔቲዲን የሚፃፈው በልዩ የመድሀኒት ማዘዣ ነው። ዶክተር ካሳ ጓደኞቹ እንዲፅፉለት ይጠይቃቸዋል። መጀመሪያ ላይ ይፅፉለት ነበር። በኋላ ግን የሚወስደው መጠን ከፍ ስላለ "አንፅፍም!" ብለው ከለከሉት። አንዳንድ ባልደረቦቹ ግን እያዘኑለት ይፅፉለታል። የሚወስደው መድሀኒት መጠን ከፍ ሲል ልዩ የመድሀኒት ማዘዣውን ይዞ እራሱ እየፃፈ መግዛት ጀመረ። መድሀኒቱ ውድ ስለሆነ ዶክተር ካሳ አብዛኛው ደሞዙን በመድሀኒት ግዢ ነው የሚያጠፋው። ከባልደረቦቹም በተለያየ ጊዜ ብሮች ተበድሯል።

ዶክተር ካሳ ሱሱን ለማቆም ሞክሮ ያውቃል። ነገር ግን ሳይወስድ ሲቀር ላብበላብ ይሆናል። ተረጋግቶ መስራት አይችልም። ይቅበጠበጣል። መድሀኒቱን ባለመውሰዱ የሚሰማውን ምቾት የሚነሳ ስሜት ለማጥፋት ውሳኔውን ሽሮ ፔቲዲን ይወጋል።

አንድ ቀን ዶክተር ካሳ ሆስፒታሉ የሰጠው ቤት ውስጥ ራሱን ስቶ ተዘርሮ ወድቋል። ክፍሉ ውስጥ የፔቲዲን ብልቃጦች አሉ። መርፌና ሲሪንጅ አጠገቡ አለ....

ዶክተር ካሳ ልቦለዳዊ ስም ይሆን እንጂ ተመሳሳይ የፔቲዲን ሱስ ውስጥ ያሉ ብዙ ሰዎች አሉ። አብዛኞቹ ደግሞ የጤና ባለሞያዎች ናቸው። ነርሶች፣ የሰመመን ባለሞያዎች፣ ሀኪሞች፣ የፋርማሲ ባለምያዎች...። ህክምና ሞያ ውስጥ ጥቂት አመታት ያሳለፍን ሰዎች በዚህ ሱስ የሚቸገር የምናውቀው ሰው ወይም ወዳጅ አለን።

በሱስ የሚቸገሩ ሰዎች ላይ ፍረጃ ከማድረግ ይልቅ ሞያዊ እገዛ እንዲያገኙ ብናደርግ ጥሩ ያልሆኑ ነገሮች እንዳይከሰቱ ማድረግ እንችላለን። ሱስ ህክምና ያለው የአእምሮ ህመም ነው።

እኔ የምወደውን ሰው በፔቲዲን ሱስ ምክኒያት አጥቻለሁ። ይመለከተኛል። ሌሎች ሰዎች ተመሳሳይ ነገር ውስጥ እንዳያልፉና ተገቢውን የአእምሮ ህክምና እንዲያገኙ የምችለውን ያህል ግንዛቤ ለመፍጠር እጥራለሁ።

ያለ አእምሮ ጤና፤ ጤና የለም!
ዶ/ር ዮናስ ላቀው

22/05/2026

Namoonni biliyoona 1.2 dhibee sammuutiin rakkachaa jiraachuu himame. ️ Qorannoon gaggeeffame akka agarsiisutti addunyaa guutuutti namoonni biiliyoona 1.2 dhukkuba sammuutiin akka rakkatan CNN gabaaseera. Bara 1990 irraa eegalee %95.5 dabaleera.
Dubbii gabaabaan garuu dhukkuba sammuu hammam keessantuu beekaa?

16/04/2026

በተለምዶ የ"መርሳት በሽታ" የሚባለው
========================
የመርሳት በሽታ የሚባለው ህመም የማስታወስ እክል የሚያመጣ ቢሆንም ሌሎች 5 የአእምሮ ተግባራትም አብረው እየቀነሱ ይሄዳሉ።

1) የመፈፀም ብቃት (Executive function)- ለህይወት እጅግ አክፈላጊ ከሆኑ ክህሎቶች መካከል ነገሮችን አቅዶ፣ ሀሳብን አደራጅቶ ያሰቡትን መፈፀም ዋነኛው ነው። ይህ ተግባር በተለምዶ የመርሳት በሽታ የሚባለው ህመም ላይ እየቀነሰ ይሄዳል።

2) ማህበራዊ መረዳት (Social cognition)- ከሰዎች ጋር ለመግባባት ቃላት ብቻ ሳይሆን ሁኔታን መረዳት፣ ፊት ማንበብና አውድን መገንዘብ ያስፈልጋል። የዚህ ክህሎት አለመኖር ተግባቦትን በእጅጉ ይቀንሳል።

3) ቋንቋ- የመርሳት ህመም ያለባቸው ሰዎች ሀሳባቸውን ለመግለፅ ቃላት ይጠፋባቸዋል። የሚነገራቸውን ነገር ተከታትሎ መረዳት ይችገራሉ። ስለዚህ ግራ ይገባቸዋል። አንዳንዴ በፊት ተጫዋች የነበሩ ሰዎች ዝምታ ሊያበዙ ይችላሉ።

4) ትኩረት- የምትወዷቸው ሰዎች ዲሜንሺያ ካለባቸው በሂደት ትኩረት የማድረግ ችሎታቸው ሲቀንስ ትመለከታላችሁ። ትኩረት ማድረግ ስለማይችሉ ጥቃቅን ነገር ሀሳባቸውን እየሰረቀ ይረብሻቸዋል።

5) የግንዛቤ ለውጦች (Perceptual disturbaces)- ዲሜንሺያ ያለባቸው ሰዎች አካባቢያቸውን የሚመለከቱበት መንገድ ይለወጣል። ነገሮች ሊመሳስልባቸው ይችላል። በቴሌቭዥንና በሬዲዮ የሚሰሙትና የሚያዩት የተለየ ትርጉም ሊሰጣቸው ይችላል። ሰዎች እንሱን ሊጎዱ የሚፈልጉ ሊመስላቸው ይችላል።

በአጠቃላይ በተለምድ የመርሳት በሽታ የሚባለው ዲሜንሺያ ከመርሳት ከፍ ያለ ከባድ ህመም ነው። የምትወዱት ሰው ዲሜንሺያ ሲያጋጥመው ማስታመሙ ቀላል አይደለም። ከመርሳት ባሻገር ያሉትን ነገሮች ጨምሮ ከአእምሮ ሀኪም ጋር መመካከር ያስፈልጋል።

ያለ አእምሮ ጤና፤ ጤና የለም!
ዶ/ር ዮናስ ላቀው

05/01/2026

25/11/2025

Anxiety isn’t something people choose. Nobody wakes up wanting to overthink every message, replay conversations for hours, or feel their chest tighten over things that seem small to everyone else. It just happens uninvited, overwhelming and hard to explain. What is a choice is how we respond to people who live with it. Rolling your eyes, calling someone dramatic, or telling them they’re “too sensitive” doesn’t help. You don’t have to fully understand their anxiety to choose compassion over judgment. They’re already fighting a battle you can’t see.

20/11/2025

Good morning everyone.
Respect your breakfast as a Queen! So that Your day will be bright.

03/10/2025

Loss of memory is known as:
A Anxiety
B Amnesia
C Insomnia