26/08/2026
Nếu bố/mẹ mắc đái tháo đường type 2, nguy cơ mắc bệnh của con có thể cao hơn khoảng 2,7 lần - Vậy kháng insulin là do gen hay do lối sống? ĐỂ HƯNG CHIA SẺ CHO BẠN!
Có một câu Hưng gặp khá thường xuyên khi khám: “Bác sĩ ơi, nhà em có người bị tiểu đường, vậy kháng insulin của em là do di truyền hả bác sĩ?”. Câu trả lời là: Có yếu tố di truyền, nhưng không có nghĩa cứ có gen là chắc chắn bị kháng insulin.
Kháng insulin là tình trạng các tế bào trong cơ thể đáp ứng kém hơn với insulin. Khi đó, cơ thể phải tiết nhiều insulin hơn để giữ đường huyết trong giới hạn bình thường.
Nếu tình trạng này kéo dài, nguy cơ tiền tiểu đường và đái tháo đường type 2 sẽ tăng lên.
Vậy gen có vai trò không? Có
Một người có bố mẹ hoặc người thân mắc đái tháo đường type 2 có nguy cơ cao hơn. Một nghiên cứu trên gần 14.000 người cho thấy người có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường có nguy cơ mắc type 2 cao khoảng 2,72 lần so với người không có tiền sử gia đình. Đặc biệt, nếu cả bố và mẹ đều mắc bệnh, nguy cơ còn cao hơn nữa.
Nhưng có một điểm Hưng muốn mọi người hiểu thật rõ: “Có gen nguy cơ” không có nghĩa là “chắc chắn sẽ mắc bệnh”.
Đái tháo đường type 2 là kết quả của sự tương tác giữa yếu tố di truyền và môi trường, trong đó những thói quen ăn uống, vận động và cân nặng cũng đóng vai trò rất lớn.
Ví dụ đơn giản thế này. Hai anh em có thể cùng sinh ra trong một gia đình có bố mẹ bị tiểu đường, nghĩa là cùng mang một phần nguy cơ di truyền. Nhưng một người thường xuyên vận động, duy trì cân nặng hợp lý, ăn uống cân đối; người còn lại ít vận động, tăng nhiều mỡ bụng và thường xuyên dư thừa năng lượng. Nguy cơ chuyển từ “có yếu tố nguy cơ” sang “biểu hiện thành bệnh” của hai người hoàn toàn có thể khác nhau.
Đặc biệt, mỡ nội tạng và tình trạng thừa cân, béo phì có liên quan rất chặt chẽ với kháng insulin. Lối sống ít vận động cũng làm tăng nguy cơ. Ngược lại, vận động thường xuyên có thể giúp cơ thể sử dụng glucose hiệu quả hơn và cải thiện độ nhạy insulin.
Hưng rất thích một con số trong nghiên cứu phòng ngừa đái tháo đường: trong Diabetes Prevention Program, chỉ cần đạt mục tiêu hoạt động thể lực khoảng 150 phút mỗi tuần, kết hợp thay đổi lối sống và kiểm soát cân nặng, nguy cơ mắc đái tháo đường type 2 đã giảm đáng kể; riêng hoạt động thể lực ở mức này, ngay cả khi chưa đạt mục tiêu giảm cân, đã giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh khoảng 44%.
Vì vậy, nếu bố hoặc mẹ bạn bị đái tháo đường type 2, Hưng không muốn bạn nghĩ rằng: “Thôi, gen mình vậy rồi, trước sau gì cũng bị.” Hãy nghĩ theo hướng khác: gen có thể làm mình dễ mắc hơn, nhưng lối sống vẫn là phần mình có thể chủ động thay đổi.
Đó cũng là lý do Hưng thường quan tâm không chỉ đến cân nặng mà còn đến vòng eo, lượng mỡ nội tạng, mức độ vận động, chế độ ăn và các chỉ số đường huyết khi đánh giá nguy cơ chuyển hóa của một người.
Nếu trong gia đình bạn có người mắc tiểu đường, đây không phải là lý do để lo sợ. Đây là lý do để mình chủ động kiểm tra và phòng ngừa sớm hơn đấy!
