Л.Энхзул

08/08/2026

S4: EP-6| НОЙР БУЛЧИРХАЙН ХОРТ ХАВДРААС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ ЯМАР АРГУУД БАЙДАГ ЮМ БОЛ?

Сайн байна уу. Хоол, шим тэжээлийн мэдлэгээ тэлэх хүсэлтэй хүн бүрт...

04/08/2026

Өндөр настанд хэрэгтэй 2:
1. Хоолны махыг нь сайн жижиглэж татаж өгөх. Шүдний асуудал тэдэнд түгээмэл тул.
2. Шингэн сайн өгөх.
Нас ахихад цангах мэдрэмж буурдаг тул.

01/08/2026

Англид охид хөвгүүдэд энэ вакциныг санал болгодог учраас миний сонирхлыг их татсан байхгүй юу. Юу вэ гэхээр өнгөрсөн 6-р сард Их Британид HPV (хүний хөхөнцөр вирус)-ын вакцинтай холбоотой мэдээ нийтлэгдэж, эрдэмтэд үүнийг хорт хавдраас сэргийлэх салбарын түүхэн амжилт гэж үзэж, хэвлэлүүд шуугисан.Дийлэнх вакцин халдварт өвчнөөс сэргийлдэг бол энэ вакцин хавдраас сэргийлэх найдвар төрүүлээд байгаагаараа ингэж их анхаарал татсан. Англид 12–13 настай охидод HPV вакцин тогтмол санал болгож эхэлснээс хойших эхний үеийнхний дунд маш гайхалтай үр дүн гарчээ. 2020–2024 онд 20–24 насны эмэгтэйчүүдийн дунд умайн хүзүүний хорт хавдрын нас баралт бүртгэгдээгүй бөгөөд судлаачид вакцингүй байсан бол ойролцоогоор 23 нас баралт гарах байсан гэж тооцоолсон байна. 23 хүний амь нас гээд бодохоор гайхалтай байгаа биз?
Гэхдээ ганц давуу талыг харах биш нөгөө талаас нь бас хараад үзэцгээе! Умайн хүзүүний хорт хавдар 40–50 насанд хамгийн их тохиолддог. Судалгаанд хамруулсан, вакцин хийлгэсэн хүмүүс одоогоор ихэвчлэн 20–30 орчим насандаа яваа юм. Иймээс вакцины урт хугацааны үр нөлөөг цаашид олон жил ажиглах шаардлагатай гэсэн үг. Ер нь энэ умайн хүзүүний хавдрын эрсдэлээс амьдралын хэв маяг, хоол хүнсээрээ хэрхэн сэргийлэх вэ гэдэг талаар олж мэдэхийг хүсвэл бид энд бас дэлгэрэнгүй ярьсан байгаа шүү, сонсоорой:
https://youtu.be/nD6-1c742-I

Дээрх судалгааны эх сурвалж энэ:

Sasieni P, Falcaro M. Cervical cancer mortality trends following HPV vaccination in England, 2001–24: an analysis of population-based mortality data. The Lancet. 2026;408(10550):162–168. DOI: 10.1016/S0140-6736(26)00918-9.

with Tenuuka's mom

Сайн байна уу. Хоол, шим тэжээлийн мэдлэгээ тэлэх хүсэлтэй хүн бүрт...

30/07/2026

Хөдөө гадаа, нар салхи, байгаль эрүүл мэнд дэмждэг тул эмч, nutritional therapist-үүд үйлчлүүлэгчдээ байгальд цаг өнгөрүүлэх “жор” олгох нь энгийн үзэгдэл болж дээ.

🏔️ 🇳🇴 Норвеги – Friluftsliv (байгальтай ойр амьдрах)
Норвегид байгальд гарах, гадаа идэвхтэй байх нь эрүүл амьдралын нэг хэсэг гэж үздэг байна. Энэ нь стресс бууруулах, сэтгэл санааг дэмжихтэй холбоотой.

🇯🇵 Японд Шинрин-йоку ( Ойд уусах)
Японд ойд цаг өнгөрүүлэхийг эрүүл мэндийг дэмжих арга болгон таниулжээ. Судалгаагаар ойд алхах нь стрессийн даавар болох кортизолыг бууруулж, сэтгэл санааг сайжруулахад тусалдаг.

☀️ 🇨🇭 Швейцарь – Нарны эмчилгээ (гелиотерапи)
Швейцарьт нарны эмчилгээний урт түүхтэй аж. Нарны гэрэл авах нь Д аминдэмийн дутагдал болон улирлын сэтгэл гутрал зэрэг зарим нөхцөлд дэмжлэг болдог.

🌲 🇨🇦 Канад, Британийн Колумби – Байгалийн “жор”
Энд эмч нар зарим хүмүүст эрүүл мэндийг дэмжих зорилгоор байгальд цаг өнгөрүүлэхийг зөвлөдөг гэнэ (PaRx хөтөлбөр).

*Б амин дэм.
( *Б=Байгаль )

Л.Энхзул

29/07/2026

1. Хэт боловсруулсан хүнс
🌭🍟🍕🍰🍭🍪🍫🍬

VS

2. Бүхэл хүнс
🍉🫐🍅🥝🥦🥕🥒🥚🥗

Биед үзүүлэх нөлөө, чанарын хувьд аль нь дээр вэ?

28/07/2026

Уураг өл сайн даадаг хүнс.
Мах хамгийн уураглаг хүнс.
Махтай хоол идсэн бол ойр ойр өлсөх учиргүй.

28/07/2026

Монголчууд бид махны хэрэглээ сайтай нь үнэн. Үүнийгээ дагаад булчингаа хадгалах боломж өндөр. Яагаад гэвэл булчин нь
1. уурагтай хүнс идсэнээр 2. Хөдөлгөөнтэй байснаар хадгалагддаг.

Махтай хоолоо идээд, хөдөлгөөнтэй байснаар булчин барагдах асуудал бхраг үүсэхгүй. Булчингийн масс сайн байвал унаж бэртэх эрсдэл бага, сахарын өвчний эрсдэл бага, эрүүл байх боломж өндөр. Гэтэл уургаа сайн иддэг ч хөдөлгөөн муутай бол булчин нэмж үүсгэх процесс муудна.

70 гаруй насны эрүүл хүмүүсийн өдөрт алхдаг тоог огцом бууруулахад тэдний уурагтай хоолны дараа булчин үүсгэх чадвар нь ойролцоогоор 26%-иар буурсан байна. ( Судалгаа: PMID 23589526)

Өөр нэг судалгаанд PMID 29095970
чихрийн шижингийн өмнөх үеийн (prediabetes) ахимаг насны хүмүүсийг 2 долоо хоног маш бага хөдөлгөөнтэй байлгахад:

-булчингийнх нь уураг ашиглах чадвар буурч
-цусан дахь сахарын зохицуулалт мууджээ.
Тэд дахин хэвийн алхаж эхэлсэн боловч эдгээр өөрчлөлтүүд бүрэн сэргээгүй байна 😞 Эндээс хөдөлгөөн ямар чухал нь харагдаж байгаа биз?

Гэхдээ хамгийн гол нь удаан хугацаагаар суухын оронд богино хугацааны хөдөлгөөний завсарлага авах (жишээ нь бага зэрэг алхах, босч дороо үсрэх, шатаар өгсөх, хана түшээд суниах) нь тасралтгүй сууснаас илүү булчингийн уураг нийлэгжилтийг дэмжиж болохыг судалгаа PMID 35952344 харуулж байна.

🥩 Уураг бол булчин барих “түүхий эд”.

🚶‍♀️ Хөдөлгөөн бол булчинд тэр түүхий эдийг авч ашиглах дохиог өгдөг өдөөгч гэж ойлгож болно.

Энэ тэмдэглэлд нэг хооллолт дээр хэдий хэмжээний уураг авах вэ гэдэг тооцоолол бий. Авсан хүмүүс хуудсаа сөхөөд уншаарай.

Интерномын бүх салбаруудад бий. Худалдаж авах холбоос:

https://internom.mn/бараа/9789919043742-эрүүл-дадал-master-class

28/07/2026

Эмэгтэйчүүд бидний булчин 30 насанд хамгийн оргил үедээ хүрдэг.
40–45 насанд эстроген даавар буурахтай зэрэгцэн булчингийн алдагдал хурдасдаг.
50 нас хүртлээ 10 жил тутамд булчингийнхаа 3–8% алддаг.
Үүнээс урьтаж авах арга хэмжээ:
Гар дээрээ суниах
Хооллолт бүр дээр уураглаг хүнс идэх
( мах, загас, өндөг, шош, дүпү)
Сумо суулт дасгал хийх
Сунгалтын резинтэй дасгал хийх
Гантель, туухайтай хүчний дасгал хийх
Л. Энхзул

Судалгаа:
Mitchell et al. (2012)
Sarcopenia, Dynapenia, and the Impact of Advancing Age on Human Skeletal Muscle Size and Strength
PMID: 35769543

28/07/2026

Англид 16-аас доош насныханд өндөр агууламжтай кафейнтэй энергийн ундаа худалдаалахыг хориглох хууль 2027 оны 4-р сараас эхлэн хэрэгжихээр болов.
Энэ шийдвэр хүүхэд, өсвөр үеийнхнийг хэт их кафейны хэрэглээнээс хамгаалах зорилготой. Судалгаагаар кафейны илүүдэл нь нойрны хямрал, сэтгэл түгшил, анхаарал төвлөрөл буурах зэрэг нөлөөг хүүхдэд үүсгэдэг.
Л.Энхзул

26/07/2026

Цөсөө ч “сэлгээд”, дээрээс нь холестринээ ч бууруулах, судалгаанд суурилсан сайхан арга шүү, энэ.
Та нар эслэгийг хоол боловсруулалтад сайн гэдгийг мэддэг байх, тийм үү? Тэгвэл уусдаг төрлийн эслэг сайн идсэнээр цөсөнд ч тэр, цусанд ч тэр маш сайн ашигтайг мэдэх үү?
Механизм нь ийм: өөх тостой хоол идсэн үед түүнийг боловсруулахад оролцдог цөсний хүчлийн заримыг нь эслэг өөртөө “нааж аваад”, өтгөнөөр гадагшлуулчихдаг.
Тэгэхээр нэгэнт цөсний хүчил дундарчихаар нөхөхийн тулд элэг цусны холестериныг татаж ашиглаад шинэ цөсний хүчил үүсгэдэг. Энэ нь яг ямар ашигтай вэ гэвэл цусан дахь LDL холестерин элэг рүү татагдан “зайлуулагдаж” улмаар холестерины түвшинг бууруулахад тусалдаг гэсэн үг. Гоё байгаа биз?
За тэгвэл энэхүү усанд уусдаг эслэгээр баялаг хүнсээ хар даа?
1. Овьёос
2. арвай
3. Шош,
4. сэвэг зарам
5. вандуй
6. Алим
7. Цитрус жимс (жүрж, нимбэг зэрэг)
Энэ бүх орцыг оролцуулсан амтлаг жоруудыг “Сахаргүй амттан” номондоо зөндөө олныг оруулсан. Ном авсан хүмүүс хуудсаа эргүүлж тойруулаад дээрх орцууд орсон жоруудаа хийж идээрэй. Амттан идэнгээ цөсөө ч шинэчилж, холестринээ ч бууруулна гоё биз?
Батлах судалгааны нэр нь энэ : Cholesterol-lowering effects of dietary fiber: a meta-analysis*
Л.Энхзул