ChanDler's HosPital

06/06/2026

👉 როცა მედიკამენტის გვერდითი ეფექტები ფსიქიკურ დაავადებად აღიქმება

💊 რეცეპტით გასაცემი მედიკამენტის ერთმა დოზამაც კი ზოგჯერ შეიძლება გამოიწვიოს მოულოდნელი და ხანგრძლივი გვერდითი ეფექტები.
💊 მოზარდების ცნობისმოყვარეობამ და სახლში არსებული მედიკამენტებით ექსპერიმენტირებამ შესაძლოა ისინი ჯანმრთელობის სერიოზული რისკების წინაშე დააყენოს.
💊 მშობლებმა რეცეპტით გასაცემი მედიკამენტები უსაფრთხოდ, ჩაკეტილ სამედიცინო კარადაში უნდა შეინახონ.
💊 ბავშვებს უნდა ასწავლონ, რამდენად სახიფათოა ისეთი მედიკამენტების მიღება, რომლებიც მათთვის ექიმს არ გამოუწერია.

🖍️ ბევრ მოზარდს მედიკამენტების მიმართ ცნობისმოყვარეობა აქვს და შესაძლოა ცდუნებას ვერ გაუძლოს, გამოსცადოს ის წამლები, რომლებსაც სახლში იპოვის. სამწუხაროდ, ზოგჯერ ერთმა აბმაც კი შეიძლება გამოიწვიოს მოულოდნელი და შემაშფოთებელი შედეგები.

გაკვეთილი, რომელსაც მაიკლი არასოდეს დაივიწყებს

მაიკლი 17 წლის წარჩინებული მოსწავლე იყო, რომელსაც ფსიქიკური დაავადების არანაირი ისტორია არ ჰქონდა. ერთ შუადღეს, როდესაც მშობლების სამედიცინო კარადას ათვალიერებდა, მან შენიშნა რეცეპტით გაცემული წამლის ფლაკონი, რომელსაც ეწერა: „მიიღეთ ერთი ტაბლეტი ძლიერი შფოთვისა და აგზნების შემთხვევაში.“

მისი მოქმედებით დაინტერესებულმა, მაიკლმა ერთი აბი გადაყლაპა.

დაახლოებით ერთ საათში მაიკლმა უჩვეულო სიმშვიდე და ძილიანობა იგრძნო. მან გადაწყვიტა, ცოტა ხნით დაეძინა. თუმცა, რამდენიმე საათის შემდეგ რომ გაიღვიძა, მიხვდა, რომ რაღაც ძალიან ცუდად იყო.

მას დაეუფლა აუტანელი შინაგანი მოუსვენრობა, ისეთი, როგორიც არასოდეს განეცადა. ერთ ადგილზე მშვიდად ჯდომა თითქმის შეუძლებელი გახდა. ის გამუდმებით დადიოდა სახლში, ფეხიდან ფეხზე გადადიოდა და რამდენიმე წუთზე მეტხანს ჯდომაც კი მტანჯველად ეჩვენებოდა.

საღამოს განმავლობაში მისი შფოთვა კიდევ უფრო გაძლიერდა. ის სულ უფრო გაღიზიანებული ხდებოდა და მშობლებთან უჩვეულოდ კამათობდა. იმ ღამით მას თითქმის არ უძინია.

მომდევნო დილისთვის მაიკლის ქცევა საგანგაშო გახდა. ის კვლავ ვერ ჩერდებოდა ერთ ადგილზე, უკიდურესად შფოთავდა და აგრესიულად რეაგირებდა, როდესაც მის ქცევაზე მიუთითებდნენ. მშობლებს უჭირდათ იმ შვილის ცნობა, რომელსაც აქამდე იცნობდნენ.

შეშინებულმა მშობლებმა იფიქრეს, რომ მაიკლი შესაძლოა პირველად განიცდიდა ფსიქოზურ ეპიზოდს, ამიტომ სასწრაფოდ გადაიყვანეს იგი გადაუდებელი დახმარების განყოფილებაში.

განუვითარდა თუ არა მაიკლს ფსიქოზი?

პასუხი იყო — არა.

მაიკლს ფსიქოზი არ ჰქონდა და არც ანტიფსიქოზური მედიკამენტები სჭირდებოდა.

ის, რასაც მაიკლი განიცდიდა, იყო აკათიზია — იმ მედიკამენტის გავრცელებული, თუმცა ხშირად შეუმჩნეველი გვერდითი ეფექტი, რომელიც მან მიიღო: ჰალოპერიდოლი.

რადგან ჰალოპერიდოლი ორგანიზმში რამდენიმე დღის განმავლობაში შეიძლება დარჩეს, სიმპტომებიც ზოგჯერ ერთჯერადი დოზის მიღების შემდეგაც კი საკმაოდ დიდხანს გრძელდება.

რა არის აკათიზია?

სიტყვა „აკათიზია“ ბერძნული წარმოშობისაა და სიტყვასიტყვით ნიშნავს „ვერ ჯდომას“ ან „ჯდომის შეუძლებლობას“. ეს სახელწოდება ზუსტად ასახავს ამ მდგომარეობას, რადგან აკათიზიის მქონე ადამიანს აქვს მოძრაობის ძლიერი შინაგანი მოთხოვნილება და არ შეუძლია მშვიდად დარჩეს ერთ ადგილზე.

ასეთი ადამიანები ხშირად გამუდმებით დადიან, წინ და უკან ირწევიან, სხეულის სიმძიმეს ერთი ფეხიდან მეორეზე გადაიტანენ ან ფეხებს უწყვეტად ამოძრავებენ. ბევრი ამ განცდას აუტანლად აღწერს.

ფიზიკური მოუსვენრობის გარდა, აკათიზიამ შეიძლება გამოიწვიოს ძლიერი შფოთვა, გაღიზიანება, აგზნება და ზოგიერთ შემთხვევაში აგრესიული ქცევაც.

ანტიფსიქოზურ მედიკამენტებს შორის ჰალოპერიდოლი ერთ-ერთია იმ პრეპარატებიდან, რომლებიც ყველაზე ხშირად უკავშირდება აკათიზიის განვითარებას. კვლევების მიხედვით, აკათიზია ზოგჯერ ერთჯერადი დოზის მიღების შემდეგაც კი შეიძლება განვითარდეს.

საბედნიეროდ, უმეტეს შემთხვევაში აკათიზია მედიკამენტის შეწყვეტის შემდეგ თანდათან ქრება.

რატომ ხდება აკათიზიის ხშირად არასწორი დიაგნოსტირება

აკათიზიის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი საფრთხე ის არის, რომ მისი სიმპტომები შეიძლება ფსიქიკური დაავადების ადრეულ ნიშნებს ჰგავდეს.

ადამიანი, რომელსაც უეცრად ეწყება მოუსვენრობა, აგზნება, ძლიერი შფოთვა და აგრესიულობა, შესაძლოა შეცდომით მიიჩნიონ ფსიქოზის განვითარების პროცესში მყოფ პაციენტად. შედეგად, ზოგჯერ მას დამატებით ანტიფსიქოზურ მედიკამენტებსაც უნიშნავენ, რამაც შეიძლება კიდევ უფრო გააუარესოს სწორედ ის მდგომარეობა, რომელიც ამ სიმპტომებს იწვევს.

არასწორმა დიაგნოზმა შეიძლება გამოიწვიოს არასაჭირო ჰოსპიტალიზაცია, ძლიერი ემოციური სტრესი და ხანგრძლივი ტანჯვა.

აკათიზია მიეკუთვნება მედიკამენტების გვერდითი ეფექტების ჯგუფს, რომელსაც ექსტრაპირამიდული სიმპტომები ეწოდება.

ჰალოპერიდოლთან დაკავშირებული სხვა ექსტრაპირამიდული სიმპტომებია:

კანკალი (ტრემორი); კუნთების შებოჭილობა და დაჭიმულობა; მტკივნეული კუნთოვანი სპაზმები;

აკათიზიის სხვა მიზეზები

მიუხედავად იმისა, რომ ანტიფსიქოზური მედიკამენტები მისი გავრცელებული მიზეზია, ისინი ერთადერთი მიზეზი არ არის.

აკათიზია ასევე დაფიქსირებულია რამდენიმე სხვა ტიპის პრეპარატთანაც. [2]

მათ შორის:

სეროტონინის უკუმიტაცების სელექციური ინჰიბიტორები (SSRIs)
სეროტონინ-ნორადრენალინის უკუმიტაცების ინჰიბიტორები (SNRIs)
ტრიციკლური ანტიდეპრესანტები
მეტოკლოპრამიდი და სხვა გულისრევის საწინააღმდეგო პრეპარატები
სტიმულანტები, როგორიცაა ამფეტამინები

ზოგიერთ შემთხვევაში მსგავსი სიმპტომები შეიძლება გამოიწვიოს სამედიცინო მდგომარეობებმაც. პარკინსონის დაავადება და რკინადეფიციტური ანემია უფრო ცნობილ მაგალითებს წარმოადგენენ. [2]

მკვლევრები მიიჩნევენ, რომ აკათიზია ნაწილობრივ დაკავშირებულია თავის ტვინში დოფამინის სიგნალების დარღვევასთან, თუმცა მისი ზუსტი მექანიზმი ჯერ ბოლომდე შესწავლილი არ არის.

ერთი მარტივი კითხვის დასმის მნიშვნელობა

საბედნიეროდ, მაიკლისთვის, გადაუდებელი დახმარების ექიმმა დრო დაუთმო და დეტალური ანამნეზი (ისტორია) შეკრიბა.

იმის ნაცვლად, რომ დაუყოვნებლივ ევარაუდა ფსიქიატრიული დარღვევა, ექიმმა დასვა ერთი მარტივი, მაგრამ კრიტიკულად მნიშვნელოვანი კითხვა:
„რა მოხდა მანამ, სანამ თქვენი სიმპტომები დაიწყებოდა?“

მხოლოდ ამის შემდეგ გაახსენდა მაიკლს, რომ მან მშობლების მედიკამენტების კაბინეტიდან ერთი აბი მიიღო.

მას შემდეგ, რაც დადგინდა, რომ ეს პრეპარატი იყო ჰალოპერიდოლი (Haloperidol), დიაგნოზი ნათელი გახდა.

მაიკლი შეძლო სახლში დაბრუნება. მისი სიმპტომები დაახლოებით სამი დღის განმავლობაში გაგრძელდა, შემდეგ თანდათან შემცირდა და საბოლოოდ სრულიად გაქრა.

ისტორიის მორალი

მშობლებისთვის: მედიკამენტები ყოველთვის უნდა ინახებოდეს უსაფრთხოდ, ბავშვებისა და მოზარდებისთვის მიუწვდომელ ადგილას.

მოზარდებისთვის: რეცეპტით გაცემული პრეპარატებით ექსპერიმენტირება შეიძლება საშიში იყოს. ერთმა აბმაც კი შეიძლება გამოიწვიოს სერიოზული და მოულოდნელი რეაქციები.

ჯანდაცვის პროფესიონალებისთვის: მაიკლის ისტორია კიდევ ერთხელ გვახსენებს, რომ მედიცინა ერთდროულად არის მეცნიერებაც და ხელოვნებაც. ფრთხილად შეგროვებულმა ანამნეზმა ზოგჯერ შეიძლება თავიდან აგვაცილოს მძიმე შეცდომა — არასწორი დიაგნოზი.

ხოლო მაიკლისთვის, ერთი აბი საკმარისი აღმოჩნდა, რომ გაკვეთილი მიეღო, რომელიც მას არასდროს დაავიწყდება.