21/09/2025
Η 21η Σεπτεμβρίου κάθε έτους έχει καθιερωθεί ως η «Παγκόσμια Ημέρα νόσου Alzheimer» στο πλαίσιο μιας συνεχούς προσπάθειας ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης και επαγρύπνησης όλων μας σχετικά με ένα από τα σημαντικότερα πλέον θέματα δημόσιας υγείας του Δυτικού Κόσμου και των ανεπτυγμένων χωρών. Η άνοια αποτελεί μια εξελικτική κατάσταση που εκδηλώνεται μέσω νοητικών διαταραχών (στη μνήμη, στην ομιλία, στον προσανατολισμό, στη συμπεριφορά) σε συνδυασμό με δυσκολίες στην καθημερινότητα του ατόμου (επηρεασμένη κοινωνική ή/και επαγγελματική λειτουργικότητα). Είναι συνήθως αποτέλεσμα κάποιου εκφυλιστικού νοσήματος, όπως είναι η νόσος Alzheimer η οποία αποτελεί τη συχνότερη νευροεκφυλιστική κατάσταση των ηλικιωμένων.
Η συχνότητα εμφάνισης των ανοιών διαρκώς αυξάνεται ιδίως λόγω της παράτασης του προσδόκιμου επιβίωσης. Υπολογίζεται ότι αυτή τη στιγμή 50 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως πάσχουν από κάποια ανοϊκή συνδρομή. Ειδικά στην Ελλάδα ο αριθμός των ασθενών με άνοια ήταν περίπου 200.000 το 2018, πρόκειται δε να διπλασιαστεί έως το 2050. Η συνεχής αύξηση του αριθμού των ασθενών με νόσο Alzheimer διεθνώς σε συνδυασμό με τις σημαντικές δυσκολίες που ανακύπτουν στην πορεία της νόσου, τόσο για τους ασθενείς όσο και για τους φροντιστές, αναδεικνύουν την καίρια σημασία που έχει η ορθή διάγνωση, η σφαιρική αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και ιδίως η αποτελεσματική πρόληψη (γυμναστική,νοητική ενδυνάμωση,υγιεινή διατροφή) καθώς οι αιτιολογικές θεραπείες ανέκυψαν τα τελευταία χρόνια και τελούν ακόμη υπό παρακολούθηση (aducanumab, lecanemab έγκριση από FDA) . Πολύ πρόσφατα το lecanemab εγκρίθηκε και από τον ΕΜΑ.
Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό, στην κλινική και νευροψυχολογική εκτίμηση, στην απεικόνιση του εγκεφάλου ενώ πλέον είναι διαθέσιμες και εργαστηριακές εξετάσεις που ενισχύουν τη διαγνωστική διαδικασία. Η φαρμακευτική αγωγή περιλαμβάνει ουσίες που ενισχύουν τη λειτουργία της μνήμης (δονεπεζίλη, ριβαστιγμίνη, γαλανταμίνη, μεμαντίνη), καθώς και ουσίες για την αντιμετώπιση των ποικίλων άλλων συμπτωμάτων της νόσου (διαταραχές ύπνου, απάθεια, απόσυρση, διαταραχές διάθεσης, διαταραχές συμπεριφοράς, ευερεθιστότητα, διαταραχές αντίληψης και σκέψης). Εκτός των φαρμάκων η προάσπιση της λειτουργικότητας μέσω ευχάριστων και ελεγχόμενων δραστηριοτήτων, η συναισθηματική και κοινωνική υποστήριξη, η σωματική και νοητική άσκηση είναι ζωτικής σημασίας. Σε πιο προχωρημένα στάδια πιθανά απαιτείται η επιστράτευση στρατηγικών για την αντιμετώπιση των διαταραχών στη σίτιση και στην κινητικότητα έχοντας πάντα ως στόχο την εξασφάλιση ενός φιλικού, ευχάριστου και υποστηρικτικού περιβάλλοντος για τον ασθενή.
Οι παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση της νόσου Alzheimer είναι πολλοί. Η προχωρημένη ηλικία, το θετικό οικογενειακό ιστορικό, το μεταβολικό σύνδρομο (παχυσαρκία, διαβήτης, υπερχοληστερολαιμία), το κάπνισμα και η κατάχρηση αλκοόλ, τα καρδιολογικά προβλήματα (υπέρταση και στεφανιαία νόσος) είναι ορισμένοι μόνο εξ αυτών. Η πρόληψη επομένως είναι απαραίτητη για τη μείωση της πιθανότητας νόσησης. Τόσο για τους υγιείς όσο και για τους συνανθρώπους μας που έχουν ήδη αρχίσει να παρουσιάζουν ήπια νοητικά συμπτώματα (ανήκουν δηλαδή στο φάσμα της λεγόμενης Ήπιας Γνωσιακής Διαταραχής) η πρόληψη για τη νόσο Alzheimer βασίζεται σε τρεις εξίσου σημαντικούς πυλώνες: συχνή σωματική άσκηση (βελτιώνει την αιμάτωση του εγκεφάλου, κυρίως όμως παράγει ουσίες που ευοδώνουν τη δημιουργία νέων νευρικών κυττάρων), νοητική ενασχόληση (ενημέρωση, κοινωνικότητα, διάβασμα) και μεσογειακή διατροφή (αντιοξειδωτικοί παράγοντες, προάσπιση από διαβήτη και δυσλιπιδαιμία). Η σύγχρονη έρευνα έχει αποδείξει ότι ο συνδυασμός των τριών αυτών καθημερινών συνηθειών μπορεί να μειώσει κατά πολύ τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.
Με την ευκαιρία της ημέρας ας αφιερώσει ο καθένας από εμάς λίγο χρόνο να ενημερωθεί περαιτέρω για τη νόσο μεριμνώντας όχι μόνο για την ατομική υγεία αλλά και για την υγεία και την ποιότητα ζωής των αγαπημένων και συνανθρώπων μας. Η νόσος Alzheimer επιφέρει νοητικές αλλαγές, οι ρόλοι των ασθενών όμως (γονιός, σύντροφος, συγγενής) παραμένουν σταθεροί, αξίζει επομένως της πλήρους προσοχής και ευαισθησίας μας.
Κίμωνας Κοντόκωστας
