23/08/2026
Το «εστίασε στον εαυτό σου» είναι μισή αλήθεια
«Εστίασε στον εαυτό σου».
Ίσως μία από τις πιο πολυφορεμένες συμβουλές της εποχής μας. Και ίσως μία από τις πιο παραπλανητικές όταν χρησιμοποιείται σαν απάντηση σε κάθε μορφή μοναξιάς, απώλειας ή ανάγκης για σύνδεση.
Γιατί ο άνθρωπος δεν είναι ένα αυτάρκες project που πρέπει πρώτα να «ολοκληρωθεί» μόνος του και μετά να επιτρέψει στους άλλους να μπουν στη ζωή του.
Ο Αριστοτέλης το είχε διατυπώσει ήδη από την αρχαιότητα: ο άνθρωπος είναι ζῷον πολιτικόν. Δεν υπάρχουμε απλώς δίπλα στους άλλους. Διαμορφωνόμαστε μέσα στις σχέσεις μας με τους άλλους. Η φιλία, η κοινότητα, η αλληλεπίδραση και η συμμετοχή στην κοινωνική ζωή δεν είναι πολυτέλειες· αποτελούν μέρος μιας ανθρώπινης ζωής που μπορεί να θεωρηθεί ολοκληρωμένη.
Και η σύγχρονη κοινωνική ψυχολογία δεν κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η ανάγκη για ανήκειν είναι θεμελιώδης ανθρώπινη ανάγκη. Ο Baumeister και ο Leary υποστήριξαν ότι οι άνθρωποι έχουν μια ισχυρή, βασική ανάγκη να δημιουργούν και να διατηρούν ουσιαστικούς, σταθερούς διαπροσωπικούς δεσμούς.
Δεν χρειάζεσαι λοιπόν μόνο «καλή σχέση με τον εαυτό σου».
Χρειάζεσαι και ανθρώπους.
Ο Bowlby, μέσα από τη θεωρία του δεσμού, έδειξε πόσο βαθιά η ανάγκη για ασφαλή σύνδεση είναι ενσωματωμένη στην ανθρώπινη λειτουργία. Δεν μεγαλώνουμε μαθαίνοντας απλώς να στεκόμαστε μόνοι μας. Μεγαλώνουμε μέσα από σχέσεις στις οποίες κάποιος μας βλέπει, μας ρυθμίζει, μας προστατεύει, μας ανταποκρίνεται.
Ο Winnicott μίλησε για το παράδοξο του «capacity to be alone»: η ικανότητα να είσαι μόνος δεν γεννιέται από την αποκοπή από τους άλλους, αλλά από την εμπειρία ότι κάποτε υπήρχε ένας άλλος διαθέσιμος, ασφαλής και παρών. Ακόμη και η υγιής μοναχικότητα έχει, κατά μία έννοια, σχέση μέσα της.
Και ο Viktor Frankl, μιλώντας για το νόημα, δεν το περιόρισε στην ατομική αυτοβελτίωση. Το νόημα μπορεί να βρεθεί στη δημιουργία, στην εμπειρία, στην αγάπη, στη σχέση με κάτι ή κάποιον που υπερβαίνει το εγώ μας.
Γι’ αυτό υπάρχει κάτι προβληματικό στο να λέμε σε έναν άνθρωπο που πονάει από μοναξιά:
«Μην ψάχνεις κανέναν. Εστίασε στον εαυτό σου.»
Ίσως χρειάζεται να φροντίσει τον εαυτό του.
Ίσως χρειάζεται να μάθει να βάζει όρια.
Ίσως χρειάζεται να σταματήσει να κυνηγά ανθρώπους που δεν τον επιλέγουν.
Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να πείσει τον εαυτό του πως δεν χρειάζεται κανέναν.
Γιατί άλλο αυτονομία και άλλο απομόνωση.
Άλλο αυτογνωσία και άλλο αυτοαναφορικότητα.
Άλλο να μπορείς να είσαι μόνος και άλλο να εξιδανικεύεις τη μοναξιά επειδή φοβάσαι την απογοήτευση.
Δεν χρειάζεται να γίνεις τόσο «δυνατός» ώστε να μη χρειάζεσαι κανέναν.
Χρειάζεται να μπορείς να λες:
«Μπορώ να υπάρχω μόνος μου, αλλά θέλω να υπάρχω και μαζί σου.»
Αυτό δεν είναι αδυναμία.
Είναι ανθρώπινη ανάγκη.
Και ίσως τελικά το νόημα της ζωής να μην βρίσκεται μόνο στο να γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας, αλλά και στο ποιον αγαπήσαμε, ποιος μας αγάπησε, ποιον αγγίξαμε και ποιος μας άγγιξε πραγματικά.
Γιατί ο άνθρωπος δεν γίνεται άνθρωπος μόνο μέσα στον εαυτό του.
Γίνεται άνθρωπος μέσα στη σχέση.
✍️ATsardoulia Psychologist - Αγγελική Τσαρδούλια - Ψυχολόγος
