11/08/2026
Καλημέρα σε όλους μας από το The Healing Garden ! Σκέφτομαι πολλές φορές κάτι που συμβαίνει συχνά στη ζωή αλλά και στο θεραπευτικό δωμάτιο. Υπάρχουν προσωπικότητες ανθρώπων που εκδηλώνουν έντονο θυμό ή θλίψη για τη συμπεριφορά κάποιου ανθρώπου παρουσιάζοντας τον εαυτό τους ως το θύμα μιας ιστορίας. Επέλεξα λοιπόν τη σημερινή ανάρτηση για να ρίξουμε με αγάπη πάντα λίγο περισσότερο φως σε αυτές τις περιπτώσεις.
Αυτό το απόφθεγμα λοιπόν (No one plays the victim better than the one who caused the damage) περιγράφει μια κοινή συμπεριφορά που ονομάζεται DARVO, η οποία σημαίνει (Deny, Attack, and Reverse Victim and Offender δηλαδή Άρνηση, Επίθεση και Αντιστροφή Θύματος και Δράστη). Ένα άτομο που προκαλεί βλάβη ή τραυματίζει τον άλλο χρησιμοποιεί αυτήν την τακτική για να ξεφύγει από την ευθύνη που του αναλογεί. Ανατρέπει την κατάσταση έτσι ώστε να μοιάζει με το πληγωμένο άτομο και το πραγματικό θύμα αυτής της συνθήκης να "φωτογραφίζεται" ως ο κακός της υπόθεσης.
Γιατί οι άνθρωποι το κάνουν όμως αυτό, το αντιλαμβάνονται άραγε ; Καταρχήν η ανάληψη ευθύνης είναι κάτι ιδιαίτερα δύσκολο και απαιτεί αρκετή ωριμότητα χαρακτήρα γι' αυτό κάποιοι από εμάς επιλέγουμε να προσποιηθούμε την αθωότητα μας ώστε να προστατεύσουμε το εύθραστο εγώ μας, όπως θα έκανε κάποιο μικρό παιδί. Παράλληλα μπορεί να κλαίμε ή να φωνάζουμε με ένταση διαστρεβλώνοντας τα γεγονότα για να κάνουμε τους άλλους να μας λυπηθούν και να πάρουν το μέρος μας. Θέλουμε με αυτό τον τρόπο να ξαναγράψουμε την αφήγηση διασκευάζοντάς την, ώστε να διατηρήσουμε την εξουσία στη σχέση με τον άλλο.
Ας πούμε συνήθως εστιάζουμε αποκλειστικά στην αντίδρασή του άλλου (πχ. γιατί απομακρύνθηκε ο Χ από τη ζωή μου, είναι παρτάκιας κι εγωιστής και δεν με καταλαβαίνει), ενώ αγνοούμε την κακή συμπεριφορά που δείξαμε οι ίδιοι (συχνή υποτίμηση του Χ, λεκτικά κακοποιητική συμπεριφορά στο όνομα της ειλικρίνειας, αγνόηση των ορίων του Χ κλπ). Είμαστε εμείς που συμπεριφερόμαστε σοκαρισμένα ή πληγωμένα όταν κάποιος θέτει ένα βασικό όριο ή υπερασπίζεται τον εαυτό του. Πολλές φορές αφηγούμαστε καταστάσεις αλλάζοντας τις λεπτομέρειες για να φαινόμαστε οι ίδιοι τραυματισμένοι και οι άλλοι επιθετικοί.
Ας το αναλύσουμε τώρα αυτό που περιγράψαμε λίγο περισσότερο ψυχοεκπαιδευτικά.
Η υπερβολική θυματοποίηση είναι ένα κοινό χαρακτηριστικό της ναρκισσιστικής μεγαλοπρέπειας. Οι ναρκισσιστικές προσωπικότητες συχνά αισθάνονται θυματοποιημένες λόγω των μη ρεαλιστικών προσδοκιών τους, της υπερευαισθησίας που τις διακρίνει και της έλλειψης ενσυναίσθησης. Οι ναρκισσιστές παίζουν επίσης το θύμα για να αποσπάσουν συμπάθεια και να αποφύγουν την ευθύνη για την κακοποιητική τους συμπεριφορά.
Γιατί όμως οι ναρκισσιστές βλέπουν τους εαυτούς τους ως θύματα ;
Ας ρίξουμε μια πιο προσεκτική ματιά στην παραληρηματική αίσθηση θυματοποίησης του ναρκισσιστή. Γιατί βλέπουν τον εαυτό τους με αυτόν τον τρόπο ;
Αισθήματα στέρησης
Ψυχολογικά, η ναρκισσιστική προσωπικότητα λειτουργεί από την οπτική γωνία της στέρησης, πιστεύοντας ότι δεν υπάρχει ποτέ αρκετός σεβασμός στα συναισθήματα, τις ανάγκες και την ιδιαιτερότητά της. Η αίσθηση στέρησης των ναρκισσιστών προέρχεται από μια υπoανάπτυκτη ταυτότητα, μια αδυναμία να επικυρώσουν εσωτερικά την αυτοεκτίμησή τους και μια αντισταθμιστική ψευδαίσθηση ανωτερότητας που δημιουργεί γνωστική ασυμφωνία μεταξύ της πραγματικότητας και των υπερβολικών προσδοκιών τους για το τι τους οφείλει η ζωή.
Υπερευαισθησία
Λόγω της διαβόητης συναισθηματικής αντιδραστικότητας και υπερευαισθησίας τους στο να μην λαμβάνουν αυτό που πιστεύουν ότι αξίζουν, είτε πρόκειται για προσοχή, συμμόρφωση, θαυμασμό ή μορφές υπηρεσίας, οι ναρκισσιστές βιώνουν συχνά συναισθήματα αδικίας ή ακόμα και διώξεως (δεν με θέλουν, δεν με νοιάζονται, δεν με προσέχουν, δε με βοηθούν κλπ.). Οι συνηθισμένες προσβολές, επικρίσεις και οι αποτυχίες που όλοι υπομένουμε είναι για την ναρκισσιστική προσωπικότητα εξοργιστικές προσβολές στην αίσθηση της αυτο-σημαντικότητας που έχουν.
Έλλειψη Ενσυναίσθησης
Η έλλειψη συναισθηματικής ενσυναίσθησης των ναρκισσιστών σημαίνει ότι σπάνια, αν όχι ποτέ, βλέπουν τις καταστάσεις από οποιαδήποτε άλλη οπτική γωνία εκτός από τη δική τους και συνήθως βλέπουν τους εαυτούς τους ως το αδικημένο μέρος όταν υπάρχει απογοήτευση ή σύγκρουση στις σχέσεις τους.
Ταυτότητα Θύματος
Άτομα που έγιναν αποδιοπομπαίοι τράγοι στην παιδική τους ηλικία σε ένα ναρκισσιστικό οικογενειακό σύστημα και αναπτύσσουν μια ναρκισσιστική προσωπικότητα συχνά αυτοπροσδιορίζονται έντονα ως θύματα και συνεχίζουν να πλαισιώνουν τις εμπειρίες τους με αυτόν τον τρόπο στις ενήλικες σχέσεις τους. Μια ολοκληρωμένη αίσθηση θυματοποίησης, κοινή στον πιο συγκαλυμμένο τύπο ναρκισσιστή, γίνεται η οργανωτική αρχή του εαυτού του. Αυτός ο τύπος φαίνεται πολύ λιγότερο επιδεικτικός και πιο ευάλωτος από τον φανερό ναρκισσιστή, αλλά μοιράζονται την ίδια υποκείμενη δομή προσωπικότητας, συμπεριλαμβανομένων των αισθημάτων ανωτερότητας και καταπιεσμένης ντροπής (διχασμός), καταστροφικού φθόνου και μιας φτωχοποίησης της ενσυναίσθησης για τους άλλους.
Η τάση των ναρκισσιστών να παρουσιάζουν την εμπειρία τους ως άδικη και να υιοθετούν τη στάση του θύματος πηγάζει από την υποκείμενη αστάθειά τους και την αντισταθμιστική τους μεγαλοπρέπεια. Αλλά το να παίζουν με τον ρόλο του τραγικά αδικημένου θύματος είναι επίσης μια χειριστική στρατηγική που εξυπηρετεί την επιθυμία τους να ελέγχουν τους άλλους και να αποφεύγουν την ευθύνη για την ευκαιριακή και κακοποιητική τους συμπεριφορά.
Επειδή οι ναρκισσιστές εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τους άλλους για την επιβεβαίωση του εαυτού τους και πιστεύουν ότι οι άλλοι πρέπει να τους φροντίζουν, η τοποθέτηση τους ως θύματα αδιάφορων ανθρώπων ή άδικων συνθηκών είναι μια κοινή ναρκισσιστική στρατηγική για την επίκληση ενοχής και την προσέλκυση προσοχής, συμπάθειας ή φροντίδας. Οι άνθρωποι με ενσυναίσθηση μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στις αφηγήσεις θυματοποίησης των ναρκισσιστών, οι οποίες συχνά περιλαμβάνουν καταστροφικές διαστρεβλώσεις, παραλείψεις και απροκάλυπτα ψέματα για τα μέλη της οικογένειάς τους, τους φίλους ή τους συναδέλφους τους. Πολλοί ναρκισσιστές γίνονται τόσο επιδέξιοι στο να παρουσιάζουν τους εαυτούς τους ως θύματα απαίσιων πρώην ή αχάριστων ενήλικων παιδιών που καταφέρνουν να αποξενώσουν τους «ενόχους» από άλλα μέλη της οικογένειας και της κοινότητας που δυστυχώς πιστεύουν στις καταστροφικές δολοφονίες χαρακτήρα των ναρκισσιστών.
Αρκετά ρηχοί ως προσωπικότητες, συνήθως αποξενωμένοι από την κοινότητα, ζηλόφθονοι και περιφρονητικοί προς τους άλλους, οι ναρκισσιστές (ιδιαίτερως όσοι έχουν ναρκισσιστική διαταραχή και όχι απλά ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά) είναι σχεσιακοί ανταγωνιστές που εκμεταλλεύονται και υποβιβάζουν τους άλλους για να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους και να ενισχύσουν την αυτοεκτίμησή τους. Αναπτυξιακά ανώριμοι, βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις παιδικές άμυνες της άρνησης και της προβολής.
Η πιο επιβλαβής πτυχή της ναρκισσιστικής ψευδούς θυματοποίησης είναι και η ενοχοποίηση του θύματος (η σημερινή μας ανάρτηση δηλαδή), μια μορφή προβολής κατά την οποία ο ναρκισσιστής συμπεριφέρεται καταχρηστικά σε κάποιον και στη συνέχεια κατηγορεί αυτό το άτομο ότι τον κακοποιεί. Για παράδειγμα ένας ναρκισσιστής σύζυγος που εμπλέκεται σε απιστία αλλά λέει στην οικογένεια και τους φίλους ότι ο σύντροφός του είναι άπιστος (ή ότι ο σύντροφός του τον οδήγηση στην απιστία) ή ένας ναρκισσιστής γονέας που προκαλεί ένα παιδί με κοροϊδία ή κριτική και στη συνέχεια ισχυρίζεται ότι το παιδί είναι πολύ ευαίσθητο, δύσκολο ή θυμωμένο.
Με χαρά θα ακούσω και τις δικές σας απόψεις !
Με στοιχεία από : Narcissism
The Narcissist's Airtight Victim Narrative/Psychology Today/Μετάφραση Διασκευή The Healing Garden