Centre For Psychoanalytic Studies

02/09/2026

Πρωτογενές και δευτερογενές κέρδος από το σύμπτωμα: γιατί ο άνθρωπος δυσκολεύεται να εγκαταλείψει αυτό που τον κάνει να υποφέρει

Ένα από τα φαινομενικά παράδοξα που συναντά κανείς στην ψυχοθεραπεία είναι ότι ο άνθρωπος μπορεί να υποφέρει πραγματικά από ένα σύμπτωμα και, ταυτόχρονα, να δυσκολεύεται εξαιρετικά να το εγκαταλείψει. Μπορεί να επιθυμεί συνειδητά να απαλλαγεί από το άγχος, τη φοβία, την αναστολή, τη σωματική εκδήλωση ή έναν επαναλαμβανόμενο τρόπο συμπεριφοράς και, παρ’ όλα αυτά, το σύμπτωμα να επιμένει.

Η ψυχανάλυση δεν αντιμετωπίζει αυτή την επιμονή ως παραλογισμό. Το σύμπτωμα δεν θεωρείται ένα ξένο σώμα που εμφανίστηκε τυχαία μέσα στον ψυχισμό. Έχει λειτουργία. Αποτελεί έναν συμβιβαστικό σχηματισμό: μια ψυχική λύση μέσω της οποίας βρίσκουν ταυτόχρονα, έστω παραμορφωμένα, κάποια έκφραση η απωθημένη επιθυμία, οι άμυνες απέναντί της, το άγχος και οι απαγορεύσεις του ψυχισμού.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ο Freud μίλησε για το κέρδος από τη νόσο ή το σύμπτωμα και η ψυχαναλυτική θεωρία διέκρινε το πρωτογενές από το δευτερογενές κέρδος.

Το πρωτογενές κέρδος

Το πρωτογενές κέρδος βρίσκεται στην ίδια τη δημιουργία του συμπτώματος.

Μια εσωτερική σύγκρουση μπορεί να είναι τόσο έντονη ώστε ο ψυχισμός να μην μπορεί να την ανεχθεί στην άμεση και συνειδητή μορφή της. Μια επιθυμία μπορεί να συγκρούεται με μια απαγόρευση. Η επιθετικότητα απέναντι σε ένα αγαπημένο πρόσωπο μπορεί να προκαλεί ενοχή. Μια σεξουαλική επιθυμία μπορεί να βιώνεται ως απαράδεκτη. Η εξάρτηση μπορεί να συγκρούεται με την ανάγκη αυτονομίας. Η επιθυμία αποχωρισμού μπορεί να συνυπάρχει με έναν αβάσταχτο φόβο εγκατάλειψης.

Το σύμπτωμα επιτρέπει στον ψυχισμό να μη χρειάζεται να αντιμετωπίσει τη σύγκρουση στην αρχική της μορφή.

Αυτό είναι το θεμελιώδες πρωτογενές κέρδος: το σύμπτωμα προσφέρει μια σχετική λύση στην ενδοψυχική σύγκρουση. Ο Freud χρησιμοποίησε εδώ την έννοια της «φυγής στη νόσο». Η νόσος προκαλεί πόνο, αλλά μπορεί ταυτόχρονα να απαλλάσσει τον άνθρωπο από μια ακόμη δυσκολότερη ψυχική κατάσταση.

Δεν πρόκειται επομένως για «κέρδος» με τη συνηθισμένη έννοια της ευχαρίστησης ή του οφέλους. Πρόκειται για μια ψυχική οικονομία.

Το σύμπτωμα έχει κόστος, αλλά κάτι εξοικονομεί.

Ένας άνθρωπος, για παράδειγμα, μπορεί να αναπτύξει μια σοβαρή αναστολή απέναντι σε μια δραστηριότητα. Συνειδητά υποφέρει επειδή δεν μπορεί να κάνει αυτό που επιθυμεί. Αν όμως η πραγματοποίηση της δραστηριότητας τον έφερνε αντιμέτωπο με μια βαθύτερη σύγκρουση —με την επιθετικότητά του, τον ανταγωνισμό, την ενοχή για την επιτυχία του, τον φόβο ότι θα ξεπεράσει ένα σημαντικό πρόσωπο— η αναστολή μπορεί να τον προστατεύει από αυτή τη σύγκρουση.

Η αναστολή είναι πρόβλημα. Είναι όμως συγχρόνως και λύση σε ένα άλλο πρόβλημα.

Αυτό εξηγεί γιατί η απλή συνειδητή επιθυμία να εξαφανιστεί ένα σύμπτωμα συχνά δεν αρκεί. Αν αφαιρεθεί το σύμπτωμα χωρίς να γίνει κατανοητή η σύγκρουση την οποία εξυπηρετεί, ο ψυχισμός χάνει μια λύση που είχε κατασκευάσει για κάποιο λόγο.

Ο Freud μάλιστα έκανε μια λεπτότερη διάκριση μέσα στο πρωτογενές κέρδος. Υπάρχει ο εσωτερικός παράγοντας —η απαλλαγή από την άμεση ψυχική εργασία μιας σύγκρουσης— αλλά μπορούν να υπάρχουν και εξωτερικές πραγματικές συνθήκες που καθιστούν τη φυγή στη νόσο περισσότερο συμφέρουσα για τον ψυχισμό.

Το δευτερογενές κέρδος

Το δευτερογενές κέρδος είναι διαφορετικό.

Εδώ δεν μιλάμε πρωτίστως για το γιατί δημιουργήθηκε το σύμπτωμα, αλλά για όσα μπορεί να αποκτήσει ο άνθρωπος αφού το σύμπτωμα έχει πλέον εγκατασταθεί.

Η ασθένεια ή το σύμπτωμα αρχίζει να οργανώνει τις σχέσεις του ανθρώπου με το περιβάλλον του και μπορεί να του προσφέρει ορισμένα πρόσθετα πλεονεκτήματα.

Μπορεί να του εξασφαλίζει περισσότερη φροντίδα ή προσοχή. Μπορεί να τον απαλλάσσει από ορισμένες απαιτήσεις και ευθύνες. Μπορεί να του επιτρέπει να αποφεύγει μια εργασία, μια σύγκρουση, μια εξέταση, μια κοινωνική κατάσταση ή μια σχέση. Μπορεί να του επιτρέπει να εξαρτάται από κάποιον χωρίς να χρειάζεται να αναγνωρίσει ευθέως την ανάγκη της εξάρτησης. Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να συνεπάγεται οικονομική αποζημίωση, προστασία, ειδική μεταχείριση ή ακόμη και τη δυνατότητα ελέγχου σημαντικών ανθρώπων του περιβάλλοντος.

Αυτά τα οφέλη δεν είναι η αρχική ενδοψυχική λειτουργία του συμπτώματος. Προστίθενται εκ των υστέρων σε αυτό.

Αυτή ακριβώς είναι η ουσιώδης διαφορά.

Το πρωτογενές κέρδος αφορά αυτό που λύνει ψυχικά το σύμπτωμα.
Το δευτερογενές κέρδος αφορά αυτό που αποκτά ο άνθρωπος επειδή πλέον έχει το σύμπτωμα.

Δευτερογενές κέρδος δεν σημαίνει προσποίηση

Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, επειδή ο όρος έχει περάσει από την ψυχανάλυση στην καθημερινή, ιατρική και συχνά ιατροδικαστική γλώσσα και χρησιμοποιείται πολλές φορές με διαφορετική σημασία.

Το γεγονός ότι κάποιος έχει δευτερογενές κέρδος από ένα σύμπτωμα δεν σημαίνει ότι προσποιείται το σύμπτωμα ούτε ότι το δημιούργησε συνειδητά για να αποκομίσει κάποιο όφελος.

Ένας άνθρωπος μπορεί να υποφέρει απολύτως πραγματικά και συγχρόνως η κατάστασή του να έχει αποκτήσει λειτουργίες μέσα στις σχέσεις του και στη ζωή του τις οποίες δεν μπορεί εύκολα να εγκαταλείψει.

Το δευτερογενές κέρδος μπορεί να είναι συνειδητό, προσυνειδητό ή σε σημαντικό βαθμό ασυνείδητο. Η εξίσωση «πρωτογενές κέρδος = ασυνείδητο, δευτερογενές κέρδος = συνειδητό» είναι επομένως υπεραπλουστευτική και ψυχαναλυτικά ανακριβής.

Το κέρδος από το σύμπτωμα και η αντίσταση στη θεραπεία

Η διάκριση αποκτά ιδιαίτερη σημασία μέσα στην ψυχοθεραπεία.

Ο θεραπευόμενος μπορεί να προσέρχεται επειδή πραγματικά υποφέρει και πραγματικά επιθυμεί να αλλάξει. Ταυτόχρονα, όμως, ένα άλλο μέρος της ψυχικής του οργάνωσης μπορεί να αντιστέκεται στην αλλαγή.

Δεν υπάρχει εδώ αναγκαστικά αντίφαση.

Αν ένα σύμπτωμα προστατεύει τον άνθρωπο από μια βαθύτερη σύγκρουση, η εγκατάλειψή του σημαίνει ότι η σύγκρουση αυτή θα πρέπει πλέον να αντιμετωπιστεί. Αν, επιπλέον, γύρω από το σύμπτωμα έχουν οργανωθεί σχέσεις, εξαρτήσεις, απαλλαγές, τρόποι επικοινωνίας ή ολόκληρες πλευρές της ταυτότητας του ανθρώπου, η απώλειά του μπορεί να βιώνεται ως πολύ περισσότερο απειλητική από όσο φαίνεται εξωτερικά.

Έτσι μπορούμε να καταλάβουμε γιατί κάποιος μπορεί να λέει απολύτως ειλικρινά «θέλω να απαλλαγώ από αυτό» και συγχρόνως να αντιστέκεται στις αλλαγές που θα επέτρεπαν πράγματι την εγκατάλειψή του.

Η αντίσταση δεν αποδεικνύει ότι ο θεραπευόμενος «δεν θέλει πραγματικά να γίνει καλά». Δείχνει ότι η ψυχική πραγματικότητα δεν οργανώνεται αποκλειστικά γύρω από τη συνειδητή βούληση.

Το σύμπτωμα ως λύση και όχι μόνο ως πρόβλημα

Αυτή ίσως είναι και η σημαντικότερη συμβολή της ψυχαναλυτικής οπτικής.

Απέναντι σε ένα σύμπτωμα δεν αρκεί πάντοτε να ρωτήσουμε:

«Πώς θα το εξαφανίσουμε;»

Χρειάζεται προηγουμένως να μπορέσουμε να αναρωτηθούμε:

Τι επιτελεί αυτό το σύμπτωμα; Από ποια σύγκρουση προστατεύει τον άνθρωπο; Τι εκφράζει αντί γι’ αυτόν; Τι συμβιβάζει; Τι του επιτρέπει να αποφεύγει; Τι έχει οργανωθεί γύρω του στις σχέσεις του; Και τι θα συνέβαινε ψυχικά εάν αύριο το πρωί το σύμπτωμα εξαφανιζόταν;

Αυτές οι ερωτήσεις μετακινούν το ενδιαφέρον από την επιφάνεια του συμπτώματος προς τη λειτουργία του.

Γιατί ο άνθρωπος δεν κρατά συνήθως ένα σύμπτωμα επειδή του αρέσει να υποφέρει. Το κρατά επειδή, μέσα στην ιδιαίτερη ιστορία και οργάνωση του ψυχισμού του, το σύμπτωμα έχει αναλάβει να κάνει μια δουλειά.

Η ψυχαναλυτική θεραπεία δεν αποσκοπεί απλώς στο να αφαιρέσει αυτή τη λύση. Επιδιώκει να κατανοήσει γιατί χρειάστηκε, ποια σύγκρουση περιέχει και να καταστήσει σταδιακά δυνατό για τον άνθρωπο να μη χρειάζεται πλέον να πληρώνει το τίμημα του συμπτώματος για να διατηρεί την ψυχική του ισορροπία.

Michalis Paterakis
Psychologist Psychotherapist
Founder and Director
Centre for Psychoanalytic Studies (CPS)

B.A. in Psychology, University of Indianapolis
M.A. in Humanistic Integrative Counselling and Psychotherapy, Middlesex University

Author of the book
Mother–Infant Relationship: Some Psychoanalytic Thoughts

Karneadou 37, Kolonaki
Tel: 211 7151 801

31/08/2026

Ομάδα Θεραπευτών Ψυχαναλυτικής Κατεύθυνσης

Σκοπός της ομάδας είναι η δημιουργία ενός σταθερού πλαισίου επαγγελματικής συνάντησης μεταξύ θεραπευτών αποκλειστικά ψυχαναλυτικής κατεύθυνσης, με στόχο την ανταλλαγή κλινικοθεωρητικών απόψεων, τη συζήτηση δύσκολων κλινικών περιστατικών, την αμοιβαία υποστήριξη στην κλινική εργασία και τη διαρκή επιστημονική εξέλιξη των μελών, καθώς και τη δημιουργία ενός αξιόπιστου δικτύου ανταλλαγής παραπομπών, με γνώμονα την καταλληλότητα κάθε περιστατικού και το ιδιαίτερο πεδίο εμπειρίας και εργασίας κάθε θεραπευτή.

Κεντρικός άξονας της ομάδας είναι η ψυχαναλυτική σκέψη και η ψυχαναλυτική κατανόηση της κλινικής εργασίας. Η ομάδα απευθύνεται σε θεραπευτές για τους οποίους η ψυχανάλυση δεν αποτελεί απλώς μία επιμέρους θεωρητική αναφορά ή ένα συμπληρωματικό εργαλείο, αλλά τον βασικό προσανατολισμό μέσα από τον οποίο κατανοούν την ψυχική λειτουργία, τη θεραπευτική σχέση και το κλινικό υλικό.

Οι συναντήσεις θα πραγματοποιούνται σε εβδομαδιαία βάση και με σταθερή σύνθεση, ώστε να αναπτύσσεται συνέχεια στη συζήτηση, ουσιαστική γνωριμία μεταξύ των μελών και ένα πραγματικό δίκτυο συναδελφικής συνεργασίας και αμοιβαίας εμπιστοσύνης.

Η ομάδα δεν έχει χαρακτήρα τυπικής εποπτείας ή διδασκαλίας· βασίζεται στην ισότιμη συμμετοχή και στην κλινική και θεωρητική ανταλλαγή μεταξύ συναδέλφων.

Προϋποθέσεις συμμετοχής

Η ομάδα απευθύνεται αποκλειστικά σε θεραπευτές ψυχαναλυτικής κατεύθυνσης, με τουλάχιστον πέντε έτη προσωπικής ψυχοθεραπείας ψυχαναλυτικού τύπου και τουλάχιστον πέντε έτη κλινικής εμπειρίας σε ψυχαναλυτικά προσανατολισμένη θεραπευτική εργασία, καθώς και ουσιαστικό και διαρκές ενδιαφέρον για την ψυχανάλυση, την ψυχαναλυτική θεωρία και την εφαρμογή της στην κλινική πράξη.

Η εξοικείωση με την ψυχαναλυτική σκέψη και η επιθυμία για συνεχή εμβάθυνση σε αυτήν αποτελούν βασικές προϋποθέσεις συμμετοχής. Η ομάδα δεν απευθύνεται γενικά σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας διαφορετικών θεραπευτικών προσεγγίσεων, αλλά επιδιώκει τη συγκρότηση ενός κύκλου συναδέλφων με κοινό ψυχαναλυτικό προσανατολισμό και κοινό επιστημονικό πεδίο αναφοράς.

Συμμετοχή και δέσμευση

Δεν υπάρχει οικονομική συμμετοχή. Η λειτουργία της ομάδας βασίζεται στην ωριμότητα της δέσμευσης και στην αμοιβαία υπόσχεση σταθερής συμμετοχής σε βάθος χρόνου, με την προσδοκία ότι μέσα από τη συνέχεια και τη συνέπεια θα δημιουργηθούν ουσιαστικοί συναδελφικοί και επιστημονικοί δεσμοί μεταξύ των μελών.

Πρόκειται για κλειστή ομάδα εννέα επιλεγμένων ατόμων, με σταθερή σύνθεση.

Τόπος και χρόνος συναντήσεων

Η ομάδα θα συναντάται στο γραφείο του Ψυχολόγου – Ψυχοθεραπευτή Μιχάλη Πατεράκη.

Οι συναντήσεις θα πραγματοποιούνται κάθε Σάββατο, 11:00–12:30.

Πρώτη συνάντηση: Σάββατο 3 Οκτωβρίου 2026.

Εκδήλωση ενδιαφέροντος

Για εκδηλώσεις ενδιαφέροντος μπορείτε να επικοινωνείτε τηλεφωνικά με τον Μιχάλη Πατεράκη στο 211 715 1801.

24/08/2026

Μακροχρόνια θεραπεία • Εβδομαδιαία συμμετοχή • 230€/μήνα • Ένταξη κατόπιν αξιολόγησης

Η αναλυτική ομαδική θεραπεία απευθύνεται σε ανθρώπους που επιθυμούν μακροχρόνια ψυχαναλυτική εργασία με αντικείμενο την ανάλυση της συγκρότησης της προσωπικότητάς τους και τον τρόπο με τον οποίο σχετίζονται, επαναλαμβάνουν δυσκολίες και οργανώνουν την ψυχική και διαπροσωπική τους ζωή.

Δεν πρόκειται για ομάδα υποστήριξης, σεμινάριο, βραχεία παρέμβαση ή περιστασιακή συμμετοχή.

Η εκδήλωση ενδιαφέροντος δεν αποτελεί εγγραφή και δεν συνεπάγεται αυτόματη ένταξη.

Προηγούνται τέσσερις προκαταρκτικές ατομικές συναντήσεις (60€ ανά συνάντηση 30 λεπτών), κατά τις οποίες διερευνώνται συγκεκριμένα, 1) το θεραπευτικό αίτημα και 2) η καταλληλότητα της αναλυτικής ομαδικής θεραπείας για τον συγκεκριμένο άνθρωπο.

Michalis Paterakis
Founder and Director
Centre for Psychoanalytic Studies (CPS)
Author of the book
Mother–Infant Relationship: Some Psychoanalytic Thoughts
B.A. in Psychology, University of Indianapolis
M.A. in Humanistic Integrative Counselling and Psychotherapy, Middlesex University

🌐 cps.institute
✉️ [email protected]
📞 +30 211 715 1801

Η ψυχαναλυτική θεραπεία σε ομάδα αποτελεί ένα σταθερό θεραπευτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ο άνθρωπος μπορεί να διερευνήσει τους βαθύτερους, συχνά ασυνείδητους τρό....

24/08/2026

Η κλινική και ερευνητική βιβλιογραφία έχει περιγράψει δύο ευρείες καταθλιπτικές κατευθύνσεις. Στην πρώτη κυριαρχούν η εξάρτηση, η μοναξιά, ο φόβος εγκατάλειψης και η ανάγκη διατήρησης της σχέσης. Στη δεύτερη κυριαρχούν η αυτοκριτική, η τελειοθηρία, η ενοχή και η αίσθηση αποτυχίας απέναντι σε υψηλά εσωτερικά πρότυπα. Οι δύο μορφές μπορούν να συνυπάρχουν στο ίδιο άτομο.

Διαβάστε περισσότερα: https://mpaterakis.com/keimena

Μιχάλης Πατεράκης
Ψυχολόγος Ψυχοθεραπευτής
University of Indianapolis - University of Midedlesex
Καρνεάδου 37, Κολωνάκι
+30 211 7151 801
mpaterakis.com/katathlixi

Ψυχαναλυτική προσέγγιση της κατάθλιψης: συμπτωματολογία, ψυχοδυναμικές ρίζες και θεραπευτική κατανόηση. Μιχάλης Πατεράκης, ψυχολόγος – Κολωνάκι.

06/08/2026

Η Επανάληψη (Repetition Compulsion)

GR I EN
Το άρθρο διατίθεται και στα αγγλικά

Γιατί οι άνθρωποι επαναλαμβάνουν ό,τι τους πληγώνει;

Ένα από τα πιο παράδοξα φαινόμενα της ανθρώπινης ψυχής είναι ότι οι άνθρωποι συχνά επαναλαμβάνουν εμπειρίες που τους προκαλούν πόνο. Επιλέγουν ξανά συντρόφους που τους απορρίπτουν, δημιουργούν σχέσεις που οδηγούνται στην ίδια κατάληξη, συγκρούονται με παρόμοιους τρόπους στον επαγγελματικό χώρο ή βρίσκονται διαρκώς αντιμέτωποι με τα ίδια αδιέξοδα. Ενώ συνειδητά επιθυμούν να αλλάξουν, ασυνείδητα μοιάζουν να κατευθύνονται προς το γνώριμο, ακόμη κι όταν αυτό συνοδεύεται από δυστυχία.

Η ψυχαναλυτική θεωρία ονόμασε αυτό το φαινόμενο επανάληψη (repetition compulsion) και το θεώρησε έναν από τους θεμελιώδεις μηχανισμούς της ανθρώπινης ψυχικής ζωής.

Η ανακάλυψη του Freud

Ο Sigmund Freud διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι δεν καθοδηγούνται αποκλειστικά από την αναζήτηση της ευχαρίστησης και την αποφυγή του πόνου. Αντίθετα, πολλές φορές επαναφέρουν ασυνείδητα τραυματικές εμπειρίες μέσα από τις επιλογές τους, τις σχέσεις τους ή ακόμη και μέσα στην ίδια τη θεραπεία.

Στο έργο του Beyond the Pleasure Principle (1920), περιέγραψε την επανάληψη ως μια δύναμη που ωθεί το άτομο να αναπαράγει καταστάσεις του παρελθόντος, όχι επειδή τις επιθυμεί συνειδητά, αλλά επειδή παραμένουν ψυχικά ανεπεξέργαστες.

Η επανάληψη, επομένως, δεν αποτελεί έκφραση ελεύθερης επιλογής αλλά μια ασυνείδητη προσπάθεια της ψυχής να επιστρέψει σε κάτι που δεν κατάφερε ποτέ να κατανοήσει, να συμβολοποιήσει ή να επιλύσει.

Γιατί επαναλαμβάνουμε;

Από ψυχαναλυτική σκοπιά, οι πρώιμες σχέσεις με τους σημαντικούς ανθρώπους της ζωής μας διαμορφώνουν εσωτερικά πρότυπα σχέσεων. Αυτά τα πρότυπα οργανώνουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τους άλλους.

Όταν οι πρώιμες εμπειρίες χαρακτηρίζονται από απόρριψη, εγκατάλειψη, συναισθηματική αστάθεια, υπερβολικό έλεγχο ή απουσία συναισθηματικής ανταπόκρισης, οι εμπειρίες αυτές δεν εξαφανίζονται. Εσωτερικεύονται και γίνονται μέρος της προσωπικότητας.

Στην ενήλικη ζωή, ο άνθρωπος συχνά αναζητά, χωρίς να το γνωρίζει, ανθρώπους και καταστάσεις που ενεργοποιούν αυτά τα ίδια εσωτερικά μοτίβα.

Όχι επειδή του προσφέρουν ευτυχία.

Αλλά επειδή του είναι βαθιά οικεία.

Η συμβολή της θεωρίας των αντικειμενοτρόπων σχέσεων

Οι θεωρίες των αντικειμενοτρόπων σχέσεων διεύρυναν σημαντικά την κατανόηση της επανάληψης.

Το άτομο δεν επαναλαμβάνει απλώς γεγονότα του παρελθόντος. Επαναλαμβάνει ολόκληρους τρόπους σχετίζεσθαι. Αναπαράγει τις ίδιες εσωτερικές σχέσεις ανάμεσα στον εαυτό και τα σημαντικά αντικείμενα που διαμορφώθηκαν κατά την ανάπτυξη.

Έτσι, ένας άνθρωπος που μεγάλωσε νιώθοντας ότι δεν αξίζει αγάπη μπορεί ασυνείδητα να επιλέγει ανθρώπους που επιβεβαιώνουν αυτή την πεποίθηση.

Κάποιος που βίωσε έναν απρόβλεπτο ή επικριτικό γονέα μπορεί να αναζητά συντρόφους που δημιουργούν την ίδια συναισθηματική αβεβαιότητα.

Οι επιλογές αυτές δεν αποτελούν συνειδητή προτίμηση αλλά έκφραση της εσωτερικής οργάνωσης της προσωπικότητας.

Η επανάληψη μέσα στην ψυχαναλυτική θεραπεία

Η επανάληψη εμφανίζεται με ιδιαίτερη ένταση μέσα στη θεραπευτική σχέση.

Ο θεραπευόμενος δεν αφηγείται απλώς το παρελθόν του. Το ζει εκ νέου μέσα στη σχέση με τον θεραπευτή.

Μπορεί να φοβάται ότι θα απορριφθεί, να περιμένει ότι θα επικριθεί, να νιώθει ότι δεν γίνεται κατανοητός ή να προσπαθεί διαρκώς να κερδίσει την αποδοχή.

Αυτές οι εμπειρίες δεν αφορούν κυρίως τον θεραπευτή ως πραγματικό πρόσωπο. Αποτελούν την αναβίωση παλαιών σχέσεων μέσα στο παρόν.

Η ψυχανάλυση ονομάζει αυτή τη διαδικασία μεταβίβαση.

Μέσα από τη μεταβίβαση, η επανάληψη γίνεται ορατή, μπορεί να κατανοηθεί και σταδιακά να μετασχηματιστεί.

Η επανάληψη δεν είναι αποτυχία

Πολλοί άνθρωποι κατηγορούν τον εαυτό τους επειδή «κάνουν συνεχώς τα ίδια λάθη».

Η ψυχαναλυτική προσέγγιση βλέπει διαφορετικά το φαινόμενο.

Η επανάληψη δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας χαρακτήρα ούτε έλλειψης λογικής.

Αποτελεί την προσπάθεια ενός ασυνείδητου μέρους της προσωπικότητας να επανέλθει σε ένα παλιό τραύμα με την ασυνείδητη ελπίδα ότι αυτή τη φορά η κατάληξη θα είναι διαφορετική.

Όμως, όσο οι εσωτερικές συγκρούσεις παραμένουν ασυνείδητες, το αποτέλεσμα συνήθως επαναλαμβάνεται.

Πότε σταματά η επανάληψη;

Η επανάληψη δεν σταματά επειδή κάποιος δίνει συμβουλές ή επειδή το άτομο κατανοεί διανοητικά τι του συμβαίνει.

Σταδιακά μειώνεται όταν οι ασυνείδητες συγκρούσεις αποκτούν νόημα, όταν οι πρώιμες εμπειρίες μπορούν να αναγνωριστούν, να βιωθούν και να ενσωματωθούν με διαφορετικό τρόπο μέσα στη θεραπευτική διαδικασία.

Τότε ο άνθρωπος αποκτά μεγαλύτερη ελευθερία στις επιλογές του.

Δεν είναι πλέον υποχρεωμένος να αναπαράγει το παρελθόν του.

Μπορεί να αρχίσει να δημιουργεί κάτι πραγματικά νέο.

Συμπέρασμα

Η έννοια της επανάληψης αποτελεί μία από τις σημαντικότερες συνεισφορές της ψυχανάλυσης στην κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Μας βοηθά να κατανοήσουμε γιατί οι άνθρωποι συχνά επιστρέφουν στα ίδια αδιέξοδα, ακόμη και όταν γνωρίζουν ότι αυτά τους προκαλούν πόνο.

Η ψυχαναλυτική θεραπεία δεν επιδιώκει απλώς να σταματήσει μια συμπεριφορά.

Επιδιώκει να κατανοήσει τον ασυνείδητο λόγο για τον οποίο η συμπεριφορά αυτή επαναλαμβάνεται.

Διότι μόνο όταν αυτός ο λόγος γίνει αντικείμενο σκέψης και επεξεργασίας μπορεί η επανάληψη να πάψει να καθορίζει τη ζωή του ανθρώπου και να ανοίξει ο δρόμος για νέους τρόπους σχέσης με τον εαυτό και τους άλλους.

-

Repetition Compulsion

Why Do People Repeat What Hurts Them?

One of the most striking paradoxes of human psychology is that people often recreate experiences that cause them suffering. They repeatedly choose partners who reject them, become involved in relationships that end in the same painful way, find themselves in recurring interpersonal conflicts, or encounter remarkably similar emotional dead ends throughout their lives. Although they consciously wish to change, they unconsciously seem drawn toward what is familiar—even when that familiarity is associated with distress.

Psychoanalytic theory described this phenomenon as repetition compulsion, considering it one of the fundamental organizing principles of psychic life.

Freud’s Discovery

Sigmund Freud observed that human beings are not governed solely by the pursuit of pleasure and the avoidance of pain. Instead, people frequently and unconsciously recreate traumatic experiences through their relationships, choices, behaviours, and even within the therapeutic process itself.

In Beyond the Pleasure Principle (1920), Freud proposed that repetition represents a psychological force compelling the individual to relive aspects of the past, not because these experiences are consciously desired, but because they remain psychically unresolved.

Repetition, therefore, is not an expression of free choice. Rather, it reflects the mind’s unconscious attempt to return to experiences that have never been fully understood, symbolized, or emotionally integrated.

Why Do We Repeat?

From a psychoanalytic perspective, our earliest relationships with significant caregivers shape enduring internal patterns of relating. These internal representations organize the way we perceive ourselves, other people, and interpersonal relationships throughout life.

When early experiences are characterized by rejection, abandonment, emotional inconsistency, excessive control, or a lack of emotional attunement, they do not simply disappear. They become internalized as part of the individual’s personality organization.

Later in life, people often—and unconsciously—seek relationships and situations that reactivate these familiar internal patterns.

Not because they produce happiness.

But because they feel psychologically familiar.

The Contribution of Object Relations Theory

Object relations theory significantly expanded Freud’s understanding of repetition.

Individuals do not merely repeat past events; they recreate entire relational configurations. They unconsciously reproduce the internal relationships between the self and significant internal objects that were established during early development.

A person who grew up feeling fundamentally unworthy of love may repeatedly become involved with emotionally unavailable partners who reinforce this unconscious belief.

Someone raised by an unpredictable, intrusive, or highly critical caregiver may later seek relationships characterized by the very same instability or criticism.

These choices are not conscious preferences. They are expressions of the individual’s internal psychic organization.

Repetition Within Psychoanalytic Treatment

Repetition becomes especially evident within the psychoanalytic relationship.

Patients do not simply describe their past; they begin to relive it within the relationship with the analyst.

They may fear rejection, anticipate criticism, feel misunderstood, or strive constantly to gain the analyst’s approval.

These emotional experiences are not primarily reactions to the analyst as a real person. Rather, they represent the re-emergence of earlier relational experiences within the present therapeutic relationship.

Psychoanalysis refers to this process as transference.

Through transference, repetition becomes visible, can be understood, and gradually transformed.

Repetition Is Not Failure

Many people blame themselves because they “keep making the same mistakes.”

Psychoanalytic theory understands this phenomenon differently.

Repetition is not a sign of weakness, poor character, or a lack of rationality.

Rather, it reflects the attempt of an unconscious part of the personality to return to an old trauma with the unconscious hope that this time the outcome will be different.

However, as long as the underlying unconscious conflicts remain unresolved, the same patterns tend to repeat themselves.

When Does Repetition End?

Repetition does not disappear because someone receives advice or intellectually understands what is happening.

It gradually diminishes when unconscious conflicts acquire meaning, when early experiences can be recognized, emotionally experienced, and integrated in a different way through the therapeutic process.

Only then does the individual gain greater freedom in making choices.

They are no longer compelled to recreate their past.

Instead, they become capable of creating something genuinely new.

Conclusion

The concept of repetition is one of psychoanalysis’ most important contributions to understanding human behaviour.

It helps explain why people repeatedly return to the same painful situations, even when they consciously know these experiences bring them suffering.

Psychoanalytic treatment does not simply aim to eliminate a behaviour.

Its aim is to understand the unconscious reason why that behaviour continues to repeat itself.

Only when this unconscious meaning becomes available for reflection and psychological working through can repetition cease to determine a person’s life, opening the possibility for new ways of relating to oneself and to others.

Michalis Paterakis
Founder and Director
Centre for Psychoanalytic Studies (CPS)

B.A. in Psychology, University of Indianapolis
M.A. in Humanistic Integrative Counselling and Psychotherapy, Middlesex University

Author of the book
Mother–Infant Relationship: Some Psychoanalytic Thoughts

🌐 cps.institute
✉️ [email protected]
📞 +30 211 715 1801

03/08/2026

“It is a joy to be hidden, and a disaster not to be found.”
— D. W. Winnicott

Η φράση του Winnicott συμπυκνώνει την πρώιμη συγχωνευτική εμπειρία και αποτυπώνει την περίοδο της ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης κατά την οποία το βρέφος καταβάλλει προσπάθεια να διαφοροποιηθεί από τη φιγούρα που το φροντίζει και να αναδυθεί ως ένας ξεχωριστός εαυτός.

Michalis Paterakis
Founder and Director
Centre for Psychoanalytic Studies (CPS)

B.A. in Psychology, University of Indianapolis
M.A. in Humanistic Integrative Counselling and Psychotherapy, Middlesex University

Author of the book
Mother–Infant Relationship: Some Psychoanalytic Thoughts

🌐 cps.institute
✉️ [email protected]
📞 +30 211 715 1801

24/07/2026

Το Οριακό Φάσμα: Μια Ψυχαναλυτική Κατανόηση της Οργάνωσης της Προσωπικότητας

Michalis Paterakis
Founder and Director
Centre for Psychoanalytic Studies (CPS)

B.A. in Psychology, University of Indianapolis
M.A. in Humanistic Integrative Counselling and Psychotherapy, Middlesex University

Author of the book
Mother–Infant Relationship: Some Psychoanalytic Thoughts

🌐 cps.institute
✉️ [email protected]
📞 +30 211 715 1801

A psychoanalytic examination of borderline personality organization, drawing on Object Relations Theory and the work of Otto Kernberg. Published by the Centre for Psychoanalytic Studies.

24/07/2026

Ο Σκοπός της Ψυχανάλυσης

Ο Φρόυντ έλεγε:

«Εκεί όπου κυριαρχούσε το Εκείνο, καλείται να εγκατασταθεί το Εγώ.»

Η φράση αυτή συνοψίζει έναν από τους θεμελιώδεις στόχους της ψυχανάλυσης.

Δεν σημαίνει την καταστολή των επιθυμιών ούτε τον έλεγχο των συναισθημάτων. Σημαίνει τη σταδιακή ανάπτυξη της ικανότητας του ανθρώπου να αναγνωρίζει τον εσωτερικό του κόσμο, να σκέφτεται όσα μέχρι τότε εκφράζονταν μόνο μέσα από το σύμπτωμα, την παρόρμηση ή την επανάληψη.

Η ψυχανάλυση δεν επιδιώκει να αλλάξει αυτό που είναι ο άνθρωπος. Επιδιώκει να διευρύνει την ελευθερία του απέναντι στις ασυνείδητες δυνάμεις που οργανώνουν την ψυχική του ζωή.

—

Michalis Paterakis
Founder & Director
Centre for Psychoanalytic Studies (CPS)

Μία ψυχαναλυτική προσέγγιση στη διάσημη φράση του Freud και στον τρόπο με τον οποίο η ψυχανάλυση οδηγεί σε βαθύτερη κατανόηση του εαυτού και των διαπροσωπικών σχέσεω...