30/09/2026
Η ψυχοθεραπεία ως αυτοτελής επαγγελματική εκπαίδευση
Η θέση του Centre for Psychoanalytic Studies για την εκπαίδευση και την άσκηση της ψυχοθεραπείας
Η συζήτηση για το ποιος δικαιούται να ασκεί ψυχοθεραπεία συχνά περιορίζεται σε ένα ερώτημα: είναι κάποιος ψυχολόγος ή ψυχίατρος;
Κατά τη θέση του Centre for Psychoanalytic Studies (CPS), το ερώτημα αυτό, από μόνο του, είναι ανεπαρκές.
Η ψυχοθεραπεία αποτελεί ένα ιδιαίτερο πεδίο θεωρητικής γνώσης, κλινικής εκπαίδευσης και επαγγελματικής πρακτικής. Η επάρκεια για την άσκησή της δεν μπορεί να τεκμαίρεται αυτομάτως ούτε από ένα βασικό πτυχίο Ψυχολογίας ούτε από την ιατρική ιδιότητα και την ειδικότητα της Ψυχιατρικής. Αντιστοίχως, δεν θεωρούμε ότι η απουσία των δύο αυτών ιδιοτήτων πρέπει, από μόνη της, να αποκλείει έναν επαγγελματία που έχει ολοκληρώσει πλήρη, πολυετή και αναγνωρισμένη εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία.
Η θέση αυτή δεν αποτελεί ελληνική ιδιομορφία. Έχει μακρά παρουσία στην ευρωπαϊκή παράδοση της ψυχοθεραπείας.
Η European Association for Psychotherapy (EAP), στη Διακήρυξη του Στρασβούργου, αντιμετωπίζει την ψυχοθεραπεία ως αυτοτελή επιστημονική πειθαρχία και την άσκησή της ως αυτοτελές επάγγελμα. Παράλληλα αναγνωρίζει ότι η πρόσβαση στην εκπαίδευση μπορεί να πραγματοποιείται μέσω διαφορετικών προηγούμενων ακαδημαϊκών προσόντων, ιδίως από τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες.
Αυτό δεν σημαίνει χαμηλότερες απαιτήσεις.
Σημαίνει διαφορετικό τρόπο θεμελίωσης της επαγγελματικής επάρκειας.
Η ψυχοθεραπευτική επάρκεια δεν είναι ένας τίτλος. Είναι μια εκπαίδευση.
Ένας σοβαρά εκπαιδευμένος ψυχοθεραπευτής δεν είναι κάποιος που απλώς παρακολούθησε μερικά σεμινάρια και αποφάσισε να χρησιμοποιεί τον τίτλο.
Τα ευρωπαϊκά πρότυπα που έχουν αναπτυχθεί από μεγάλους οργανισμούς κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Η EAP προβλέπει συνολική εκπαίδευση τουλάχιστον 3.200 ωρών, με τουλάχιστον τέσσερα χρόνια ειδικής ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης και τουλάχιστον 1.400 ώρες στο ειδικό ψυχοθεραπευτικό σκέλος. Η εκπαίδευση περιλαμβάνει θεωρία, προσωπική ψυχοθεραπευτική εμπειρία, κλινική πρακτική υπό εποπτεία και άλλα στοιχεία επαγγελματικής συγκρότησης.
Στην ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία οι απαιτήσεις μπορούν να είναι ακόμη περισσότερο εξειδικευμένες.
Η European Federation for Psychoanalytic Psychotherapy (EFPP), για παράδειγμα, προβλέπει για την εκπαίδευση ενηλίκων ελάχιστη διάρκεια τεσσάρων ετών, προσωπική ψυχοθεραπεία ή ψυχανάλυση του εκπαιδευομένου τουλάχιστον δύο φορές εβδομαδιαίως επί τέσσερα χρόνια, εποπτευόμενη θεραπευτική εργασία και τουλάχιστον 360 ώρες θεωρητικών και τεχνικών σεμιναρίων. Προβλέπονται επίσης κλινική εμπειρία, αξιολόγηση της πορείας του εκπαιδευομένου, δεοντολογικές διαδικασίες και συνεχιζόμενη επαγγελματική ανάπτυξη.
Αυτό είναι επαγγελματική εκπαίδευση.
Δεν είναι ένα σύντομο συμπλήρωμα ενός άλλου επαγγέλματος.
Ούτε το πτυχίο Ψυχολογίας αρκεί από μόνο του
Η Ψυχολογία αποτελεί επιστήμη με πολύ ευρύτερο αντικείμενο από την ψυχοθεραπεία. Ένας απόφοιτος Ψυχολογίας μπορεί να έχει σημαντική εκπαίδευση στην Αναπτυξιακή, Κοινωνική, Γνωστική ή Βιολογική Ψυχολογία, στην Ψυχομετρία, στη Στατιστική και στην ερευνητική μεθοδολογία.
Το πτυχίο αυτό έχει αυτοτελή επιστημονική αξία.
Δεν ισοδυναμεί όμως αυτομάτως με πολυετή εκπαίδευση στην ψυχοθεραπευτική τεχνική, στην κλινική εργασία υπό εποπτεία και —ιδιαίτερα στην ψυχαναλυτική παράδοση— στην προσωπική θεραπευτική ή αναλυτική εμπειρία.
Το ίδιο ισχύει, με διαφορετικό τρόπο, για την Ψυχιατρική. Η ιατρική και ψυχιατρική εκπαίδευση παρέχουν κρίσιμες γνώσεις και αρμοδιότητες, αλλά η ολοκληρωμένη εκπαίδευση σε μια συγκεκριμένη ψυχοθεραπευτική μέθοδο αποτελεί πρόσθετο και ιδιαίτερο εκπαιδευτικό εγχείρημα.
Γι’ αυτό θεωρούμε προβληματική την αντίληψη ότι η επαγγελματική επάρκεια στην ψυχοθεραπεία μπορεί να απορρέει αποκλειστικά από τον αρχικό επαγγελματικό τίτλο.
Το αντίστροφο όμως είναι εξίσου σημαντικό
Η αυτονομία της ψυχοθεραπείας δεν μπορεί να αποτελέσει άλλοθι για ανεξέλεγκτη άσκησή της.
Το CPS δεν υποστηρίζει ότι οποιοσδήποτε μπορεί να αυτοχαρακτηρίζεται ψυχοθεραπευτής.
Υποστηρίζουμε το ακριβώς αντίθετο.
Η δυνατότητα άσκησης ψυχοθεραπείας πρέπει να συνδέεται με αυστηρή, μακρόχρονη, πιστοποιημένη εκπαίδευση, η οποία να ανταποκρίνεται σε αναγνωρισμένα ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα.
Αυτό σημαίνει, μεταξύ άλλων, επαρκή θεωρητική εκπαίδευση, πολυετή εκπαίδευση στη συγκεκριμένη ψυχοθεραπευτική μέθοδο, προσωπική θεραπευτική εμπειρία όπου αυτή αποτελεί συστατικό της μεθόδου, πραγματική κλινική εργασία, συστηματική εποπτεία, αξιολόγηση της επαγγελματικής επάρκειας, δεοντολογικό κώδικα, διαδικασία παραπόνων και συνεχιζόμενη επαγγελματική ανάπτυξη.
Και σημαίνει κάτι ακόμη σημαντικό: σαφή όρια επαγγελματικής αρμοδιότητας.
Ο ψυχοθεραπευτής που δεν είναι ψυχολόγος δεν αποκτά εξ αυτού του λόγου τις ιδιαίτερες επαγγελματικές αρμοδιότητες του ψυχολόγου. Αντίστοιχα, όποιος δεν είναι ιατρός δεν αποκτά ιατρικές αρμοδιότητες, δεν συνταγογραφεί φάρμακα και δεν υποκαθιστά τον ψυχίατρο.
Η αναγνώριση της ψυχοθεραπείας ως ιδιαίτερου επαγγελματικού πεδίου δεν απαιτεί σύγχυση των επαγγελμάτων. Απαιτεί ακριβώς το αντίθετο: καθαρή οριοθέτησή τους.
Το κριτήριο πρέπει να είναι η πραγματική εκπαίδευση
Το CPS υποστηρίζει ένα σύστημα στο οποίο το αποφασιστικό ερώτημα δεν θα είναι αποκλειστικά:
«Ποιο ήταν το πρώτο σου επάγγελμα;»
αλλά:
«Πώς εκπαιδεύτηκες για να ασκείς ψυχοθεραπεία;»
Πόσα χρόνια διήρκεσε η εκπαίδευση;
Ποια θεωρία διδάχθηκες;
Πόση κλινική εργασία πραγματοποίησες;
Ποιος την επόπτευσε;
Υπήρξε προσωπική θεραπευτική εμπειρία;
Με ποια κριτήρια αξιολογήθηκε η επάρκειά σου;
Σε ποιον δεοντολογικό μηχανισμό λογοδοτείς;
Υπάρχει αναγνωρισμένος επαγγελματικός ή εκπαιδευτικός φορέας πίσω από την πιστοποίησή σου;
Αυτά είναι ερωτήματα ουσίας.
Ιδιαίτερα για την ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία
Στην ψυχαναλυτική παράδοση η θέση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Η συγκρότηση ενός ψυχαναλυτικού ψυχοθεραπευτή δεν μπορεί να αναχθεί στην κατοχή ενός πανεπιστημιακού τίτλου. Περιλαμβάνει θεωρητική εκπαίδευση, προσωπική θεραπεία ή ανάλυση, μακρόχρονη εποπτευόμενη κλινική εργασία και σταδιακή ανάπτυξη της ικανότητας να εργάζεται κανείς με τη μεταβίβαση, την αντιμεταβίβαση, τις άμυνες, τις ασυνείδητες συγκρούσεις και τη θεραπευτική σχέση.
Οι ευρωπαϊκές ψυχαναλυτικές οργανώσεις έχουν αναπτύξει ακριβώς για τον λόγο αυτό εκτεταμένα πρότυπα εκπαίδευσης και δεοντολογίας.
Το CPS θεωρεί ότι τέτοιου επιπέδου εκπαιδευτικές διαδρομές πρέπει να αναγνωρίζονται ως πραγματικές επαγγελματικές διαδρομές προς την ψυχοθεραπεία, ακόμη και όταν ο εκπαιδευόμενος δεν ξεκίνησε ως ψυχολόγος ή ψυχίατρος.
Μια θέση υπέρ της ποιότητας, όχι υπέρ της απορρύθμισης
Η θέση μας επομένως δεν είναι «να μπορούν όλοι να κάνουν ψυχοθεραπεία».
Είναι σχεδόν η αντίθετη:
να μην αρκεί ένας τίτλος για να θεωρείται κάποιος ψυχοθεραπευτής, αλλά ούτε να αποκλείεται ένας πλήρως εκπαιδευμένος ψυχοθεραπευτής αποκλειστικά επειδή ο αρχικός του τίτλος δεν ήταν Ψυχολογία ή Ψυχιατρική.
Χρειαζόμαστε αυστηρή ρύθμιση της ψυχοθεραπείας.
Αλλά η ρύθμιση πρέπει να αξιολογεί αυτό που ισχυρίζεται ότι ρυθμίζει: την επάρκεια στην ψυχοθεραπεία.
Η προστασία του θεραπευομένου δεν εξασφαλίζεται από επαγγελματικά μονοπώλια ούτε από την ανεξέλεγκτη χρήση του τίτλου «ψυχοθεραπευτής».
Εξασφαλίζεται από απαιτητική εκπαίδευση, κλινική εποπτεία, προσωπική θεραπευτική εργασία, αξιολόγηση, δεοντολογία, λογοδοσία και σαφή επαγγελματικά όρια.
Αυτή είναι η κατεύθυνση που υποστηρίζει το Centre for Psychoanalytic Studies.
Όχι λιγότερη εκπαίδευση.
Περισσότερη και ουσιαστικότερη εκπαίδευση — και αναγνώριση εκείνων που πράγματι την έχουν ολοκληρώσει.
Μιχάλης Πατεράκης
Founder & Director
Centre for Psychoanalytic Studies (CPS)