21/10/2020
Ιατρείο Νοητικών Διαταραχών Νευρολογική κλινική, ΠΓΝΑ ‘Γ. Γεννηματάς’, 1992-2015
Ο χρόνος κυλάει γρήγορα και φαίνεται σαν χθες όταν την 1η Οκτωβρίου του 2015 διακόπηκε (με απόφαση του τότε διοικητή) η λειτουργία του εθελοντικού Ιατρείου Νοητικών Διαταραχών, της Νευρολογικής κλινικής του Περιφερειακού Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών ‘Γ. Γεννηματάς’. Ένα από τα πρώτα ειδικά ιατρεία σε νοσοκομείο στον επιστημονικό αυτό χώρο, τα μακροβιότερα κι επιδραστικότερα.
Μια ιστορία 23 περίπου χρόνων εθελοντικής προσφοράς πολλών ατόμων και το οποίο υπήρξε σχολείο για πολλούς από εμάς που το υπηρετήσαμε. Κι επειδή δεν έχει πουθενά καταγραφεί η ιστορία του, αποφάσισα έστω μέσω των social media να αναπολήσω την ιστορία αυτή. Ας μου συγχωρεθεί η παράλειψη κάποιων γεγονότων ή και προσώπων καθότι η μνήμη ασθενεί με την παρέλευση των ετών.
Όλα άρχισαν τότε μακριά, 1992-93, με την εποπτεία της Διευθύντριας της Νευρολογικής κλινικής Καραγεωργίου Κλημεντίνης. Ένας εξαιρετικός άνθρωπος-γιατρός, δυναμική, διορατική και η οποία υπήρξε για πολλούς από εμάς η πνευματική μας ‘μητέρα’. Η ανάγκη για καλύτερη και πλέον εξειδικευμένη αντιμετώπιση των ανοϊκών ασθενών, όπως και η έλευση νέων τότε φαρμάκων, οδήγησε στην υλοποίηση αυτού του ειδικού ιατρείου.
Το ιατρείο με την ίδια μορφή συνέχισε να λειτουργεί μέχρι το 2015 και μετά την συνταξιοδότηση (2013) της Καραγεωργίου Κ., υπό την διεύθυνση της κλινικής από την Τσιάρα Σοφία. Από το 2009 την εποπτεία είχε, εκτός της Καραγεωργίου Κ. και η τότε επιμελήτρια Παπαγεωργίου Λένα.
Στην πρώτη φάση το ιατρείο (Ανοϊκών Διαταραχών) ξεκίνησε τη λειτουργία του με την νευρολόγο Κοντογιάννη Βασιλική (1992 έως 2007) και τη νευρο-ψυχολόγο Θεοτοκά Ίλια (1993-99). Το ειδικό ιατρείο παρακολουθεί ασθενείς με διαταραχές νοητικών λειτουργιών, με βάση τις καλύτερες πρακτικές και πρωτόκολλα της εποχής, η διαδικασία της διάγνωσης βασίζεται σε αντικειμενοτρόπες νευρο-ψυχολογικές δοκιμασίες και παρέχεται θεραπεία και παρακολούθηση των ασθενών.
Το 1996 περνά το ιατρείο (πλέον ως Ιατρείο Νοητικών Διαταραχών) στη δεύτερη φάση λειτουργικά. Αναλαμβάνει υπεύθυνος ο επιμελητής τότε (και καλός φίλος) Παπαγεωργίου Σωκράτης (άρτι αφιχθείς από Γαλλία-Salpetriere). Ισχυροποιείται το επιστημονικό υπόβαθρο του ιατρείου και αποκτά τη μορφή που εξακολούθησε να έχει μέχρι τέλους. Τα δεδομένα καταγράφονται και αξιοποιούνται επιστημονικά. Παρουσιάζεται η επιστημονική δουλειά σε συνέδρια και μέσα από άρθρα. Η καλή φίλη νευρο-ψυχολόγος Οικονόμου Αλεξάνδρα συμμετέχει από το 1997 (-2003) ενώ από 1998 (-2008) συμμετέχει στο ιατρείο η ψυχολόγος Βισβίκη Τίνα. Το 2003 ο Παπαγεωργίου Σ. μετακινείται στο Πανεπιστήμιο.
Κάπου εκεί το 1997 προσχωρώ στο δυναμικό της ομάδας, προερχόμενος από το Ιατρείο Οργανικών Ψυχοσυνδρόμων της Ψυχιατρικής κλινικής του Αιγινητείου (υπεύθυνος Μαΐλλης Αντώνιος).
Λειτουργικά ξεκινά η τρίτη φάση από το 2003, οπότε κι αναλαμβάνω την οργάνωση του μέχρι το τέλος (2015). Στόχος μας πάντα η καλύτερη διαχείριση του ασθενούς με νοητικές διαταραχές και του φροντιστή του.
Εδώ θα ήθελα να αναφέρω τα ονόματα αυτών που συμμετείχαν εθελοντικά από το 2003 μέχρι 2015.
Η λειτουργία του ιατρείου θα ήταν αδύνατη (κι αδιανόητη!) χωρίς την πολύτιμη συνεργασία ψυχολόγων, εργοθεραπευτών, λογοπεδικών, νοσηλευτών αλλά και διοικητικής υποστήριξης.
Νέοι επαγγελματίες υγείας με ισχυρό μορφωτικό κίνητρο υπηρετούν το ιατρείο.
Για τους ψυχολόγους: οι καλές φίλες/οι Χατζηαντωνίου Λίνα (2006-12), Λύκου Εύη (2005-15), Μπέλλου Μάρω (2008-12), Παρθύμος Θεόδωρος (2011-15), Ζυγούρη Ιουλία (2011-14), Λευθεριώτη Κατερίνα (2011-14), Καμτσαδέλη Βασιλική (2009-15), Χατζοπούλου Μαρία (2010-15) κι η Δημητρίου-Κίρχοφ Τατιάνα (2012-15). Αλλά και πολλές/οί άλλοι Δαλαγδή Κατερίνα, Πιτταράκη Σάντυ, Νοτοπούλου Τζούλια, Λιοζίδου Αθανασία, Μπαρδώση Δέσποινα, Κοτρώτσου Ειρήνη, Ρούτσης Χριστόφορος, Λουλέ Μαριάννα, Μπούκλη Ηρώ, Κούκου Αργυρώ, Χαραλαμπίδου Κάλη .
Η εργοθεραπεύτρια Τσινιά Νίκη (2004-09) από την Ψυχιατρική κλινική του Αιγινητείου. Η λογοπεδικός Καρπαθίου Νομική (2004-10). Οι νοσηλεύτριες Πιτσιάβα Εύη (2003-05), Ορφανού Πόπη (2005-08), Γκόγκου Χαρά (2011-14). Να αναφέρω την προσφορά της φιλολόγου-φιλοσόφου Φραγκιαδάκη Μαριλένας.
Τίποτα δεν θα ήταν δυνατόν να λειτουργήσει χωρίς την διοικητική υποστήριξη των Μαυραγάνη Ευδοξίας, Κόκκορη Μαρίας, Φέσσα Χαράς και βέβαια της Συρίγου Μαρίνας .
Πολλοί συνάδελφοι γιατροί μετείχαν αυτά τα χρόνια για μεγαλύτερα ή μικρότερα χρονικά διαστήματα. Σημαντική η συνεισφορά όλων. Οι νευρολόγοι Καραγεωργίου Ελισσαίος (2003-04), Καψαλάκης Γιάννης (2003-06), Ζήκος Παναγιώτης (2003-08), Βικελής Μιχάλης (2004-07), Καρτσακλής Λυκούργος (2004-06), Τσαμπαλάς Ευάγγελος (2007-09), Ηλιάδη Δήμητρα (2008-10), η καλή φίλη Σαλή Δήμητρα (2004-12) κι οι ψυχίατροι Σαντά Ζωή (2004-07), Λαδάς Γιώργος (2006-08), Μπουλάς Χρύσανθος (2005-08), Παπαδημητρίου Γεώργιος (2008-09), Μάρκου Παναγιώτης (2010-12), Ζαχαριάδης Ανδρέας (2008-10) και ο φίλος Αγιομυργιαννάκης Δημήτριος (2008-15). Πολλοί ξεκίνησαν ως ειδικευόμενοι και συνέχισαν και μετά τη λήψη της ειδικότητας και άλλοι έρχονταν από άλλα νοσοκομεία όπου υπηρετούσαν (Βικελής Μ., Σαλή Δ., Τσαμπαλάς Ε., Ηλιάδη Δ., Μάρκου Π., Σαντά Ζ., Μπουλάς Χ., Ζαχαριάδης Α., Αγιομυργιαννάκης Δ.). Οι εξαίρετοι αυτοί συνάδελφοι υπηρετούν πλέον στο ΕΣΥ, στο Πανεπιστήμιο ή ως ιδιώτες γιατροί.
Λίγα λόγια για τη λειτουργία και τα πεπραγμένα του ιατρείου στη φάση αυτή.
1) το ιατρείο δραστηριοποιείται Δευτέρα απόγευμα 2μμ-9μμ και Πέμπτη πρωί 9πμ-2μμ μετά από ραντεβού (τα έτη 2006-08 και Πέμπτη απόγευμα). Συνήθως τη Δευτέρα εξυπηρετούνται τα νέα περιστατικά και την Πέμπτη οι επαναξιολογήσεις.
Από το 2012 μέχρι 2015 το ιατρείο συμπυκνώνεται σε 1 ημέρα (κάθε Πέμπτη 9πμ-5μμ)
2) Παρακολουθήσαμε περίπου 3500 νέους ασθενείς και για μέσο χρόνο 4-5 χρόνια τους περισσότερους. Περίπου 100-120 ραντεβού τον μήνα είχαν καταγραφεί τα έτη 2006-09.
3) Η διαδικασία εξέτασης περιλαμβάνει τη λήψη του ιστορικού με τον γιατρό από ασθενή και φροντιστή, την νευρο-ψυχολογική εκτίμηση από τους ψυχολόγους, τη συζήτηση κι αξιολόγηση λειτουργικότητας από την εργοθεραπεύτρια , νοσηλευτή κι όπου χρειάζεται την λογοπεδικό. Στο τέλος συνταγογραφούνται οι απαραίτητες εξετάσεις (εργαστηριακές και απεικονιστικές) ή και συνταγογραφείται η θεραπευτική αγωγή.
4) Το ιατρικό ιστορικό αποκτά τον τύπο ημιδομημένης συνέντευξης. Με αυτό τον τρόπο όλοι οι εξεταστές-γιατροί θέτουν τα ίδια ερωτήματα σε ασθενή και φροντιστή αλλά δίνεται κι η ελευθερία να αξιολογηθούν ιδιαίτερα συμπτώματα για κάθε περίπτωση. Επίσης, ποσοτικοποιείται η βαρύτητα των συμπτωμάτων και ελέγχεται η πορεία τους. Τέλος είναι δυνατόν να περάσουν σε βάση δεδομένων.
5) Καθορίζεται νέα συστοιχία νευρο-ψυχολογικών δοκιμασιών (εν πολλοίς στηρίζεται στη αντίστοιχη του UCSF Memory & Aging Center).
6) Ελέγχονται μέσω συνέντευξης εκτός από τις νοητικές λειτουργίες, η νευρο-ψυχιατρική κατάσταση του ασθενούς, γίνεται λειτουργική αξιολόγηση και όπου απαιτείται ελέγχεται ο λόγος. Παράλληλα παρέχονται στον ασθενή και φροντιστή συμβουλευτική προσέγγιση ανάλογα με την περίπτωσή του.
7) Η διάγνωση στηρίζεται στα θεσπισμένα κριτήρια και τίθεται μετά συζήτηση στη διεπιστημονική ομάδα όπου συμπεριλαμβάνονται υπόψη τα αποτελέσματα (δοκιμασιών κι εργαστηριακών εξετάσεων) και η άποψη των ιατρών, ψυχολόγων, εργοθεραπεύτριας, νοσηλευτή και της λογοπεδικού.
Οι συζητήσεις αυτές, συνήθως Δευτέρα απόγευμα 6μμ έως και 10μμ πολλές φορές, νομίζω είναι από τις πλέον χαραγμένες στην μνήμη όσων τις ζήσαμε.
😎 Με την πάροδο των ετών και ανάλογα με τα ενδιαφέροντα των συμμετεχόντων προστέθηκαν ειδικότερες κλίμακες για την κοινωνική νόηση, την επιβάρυνση των φροντιστών, τον λόγο, την φιλοσοφική προέκταση του κατακερματισμού του λόγου στις ανοϊκές διαταραχές κά
9) Από το 2005-08 λειτούργησαν κάθε 15θήμερο ομάδες με φροντιστές ανοϊκών ασθενών.
10) Να αναφέρω την πολύτιμη συνεργασία φίλων από άλλους χώρους. Τον καλό μου φίλο νευρο-ακτινολόγο Τούλα Παναγιώτη (μαγνητική/αξονική τομογραφία), τους ακτινοφυσικούς Γκότση Στάθη και Βεργανελάκη Δημήτριο (μαγνητική φασματοσκοπία) και στην λειτουργική απεικόνιση με SPECT τους φίλους πυρηνικούς ιατρούς Σηφάκη Νίκο και Βαλωτάσιου Βαρβάρα.
11) Γίνεται η διασύνδεση του ιατρείου με το αντίστοιχο του UCSFrancisco Memory & Aging Center το οποίο είναι υπό τη διεύθυνση του μέντορα και φίλου Bruce Miller . Πολλοί από εμάς θα βρεθούμε για μικρό ή μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στο San Francisco και φίλοι μας από εκεί θα έρθουν στην Ελλάδα στα πλαίσια επιστημονικών συνεδρίων. (Mike Geschwind, Joel Kramer,Kate Rankin, Marilu Gorno Tempini, Bill Seeley). Ιδιαίτερη σχέση φιλίας και συνεργασίας αναπτύσσεται με την Gorsev Yener και Akdal Gulden από την Σμύρνη-Τουρκία.
12) Πολλοί από το επιστημονικό προσωπικό θα βρουν πολύτιμο υλικό και βοήθεια στις διπλωματικές τους εργασίες και διδακτορικά (μεταξύ των οποίων κι ο γράφων).
13) Διασύνδεση με το Κέντρο Ημέρας για την Τρίτη Ηλικία IASIS. Επίσης με τα αντίστοιχα ιατρεία του Αιγινητείου/Αττικού Νοσοκομείου (Σ.Παπαγεωργίου) ως και της Εταιρείας Νόσου Alzheimer Αθηνών (Π.Σακκά).
14) Το ιατρείο μετέχει ενεργά σε επιστημονικά συνέδρια, ανακοινώσεις και άρθρα (ενδεικτικά στο τέλος).
15) Η εμπειρία της συμμετοχής όλων μας σε αυτόν τον χώρο μεταφέρεται στις νέες μας θέσεις, Κέντρα Ημέρας, ΕΣΥ, Πανεπιστήμιο ή ως ιδιώτες επαγγελματίες υγείας.
Η εθελοντική προσφορά υψηλού επιπέδου υπηρεσιών, όλων αυτών των ανθρώπων και για πολλά έτη, παραμένει εμπειρία πρωτόγνωρη σε μένα.
Νιώθω περήφανος που βρέθηκα με όλους αυτούς τους επαγγελματίες υγείας και για την ανιδιοτελή προσφορά τους στον ασθενή και την επιστήμη. Κάποιοι με συντροφεύουν μέχρι σήμερα!
Η πολύτιμη συνεργασία συνεχίζεται με τον Σ.Παπαγεωργίου αλλά και με Δ..Αγιομυργιαννάκη, Δ.Σαλή, Ε.Λύκου, Θ.Παρθύμο, Β.Καμτσαδέλη, Μ.Χατζοπούλου, Τ.Δημητρίου, Ν.Τσινιά.
Ευχαριστώ όλους κι ιδιαίτερα τους ασθενείς και τους φροντιστές τους.
ΥΓ αν εντοπίσετε παραλείψεις/λάθη παρακαλώ στείλτε μου με mail τις υποδείξεις σας
Άρθρα
1) ‘Autosomal dominant VCP hypomorph mutation impairs disaggregation of PHF-tau.’, Darwich NF, Phan JM, Kim B, Suh E, Papatriantafyllou JD, Changolkar L, Nguyen AT, O'Rourke CM, He Z, Porta S, Gibbons GS, Luk KC, Papageorgiou SG, Grossman M, Massimo L, Irwin DJ, McMillan CT, Nasrallah IM, Toro C, Aguirre GK, Van Deerlin VM, Lee EB., Science. 2020 Oct 1
2) ‘Age at symptom onset and death and disease duration in genetic frontotemporal dementia: an international retrospective cohort study’ Moore KM et al., Lancet Neurol. 2020 Feb;19(2):145-156
3) ‘The Neural Correlates of Impaired Self-Monitoring Among Individuals with Neurodegenerative Dementias.’, Parthimos TP, Karavasilis E, Rankin KP, Seimenis I, Leftherioti K, Papanicolaou AC, Miller B, Papageorgiou SG, Papatriantafyllou JD., J Neuropsychiatry Clin Neurosci. 2019 Summer;31(3):201-209
4) ‘Frontotemporal dementia spectrum: first genetic screen in a Greek cohort.’, Ramos EM, Koros C, Dokuru DR, Van Berlo V, Kroupis C, Wojta K, Wang Q, Andronas N, Matsi S, Beratis IN, Huang AY, Lee SE, Bonakis A, Florou-Hatziyiannidou C, Fragkiadaki S, Kontaxopoulou D, Agiomyrgiannakis D, Kamtsadeli V, Tsinia N, Papastefanopoulou V, Stamelou M, Miller BL, Stefanis L, Papatriantafyllou JD, Papageorgiou SG, Coppola G, Neurobiol Aging. 2019 Mar;75:224.
5) ‘Non-pharmacological interventions for agitation/aggressive behaviour in patients with dementia: a randomized controlled crossover trial.’ Dimitriou TD, Verykouki E, Papatriantafyllou J, Konsta A, Kazis D, Tsolaki M., Funct Neurol. 2018 Jul/Sept;33(3):143-147.
6) ‘SPECT and PET imaging in Alzheimer's disease.’ Valotassiou V, Malamitsi J, Papatriantafyllou J, Dardiotis E, Tsougos I, Psimadas D, Alexiou S, Hadjigeorgiou G, Georgoulias P., Ann Nucl Med. 2018 Nov;32(9):583-593.
7) ‘Defining Neuropsychiatric Inventory scale differences across frontotemporal dementia syndromes.’ Yiannopoulou KG, Papatriantafyllou JD, Ghika A, Tsinia N, Lykou E, Hatziantoniou E, Agiomyrgiannakis D, Kyrozis A, Papageorgiou SG., Psychogeriatrics. 2019 Jan;19(1):32-37.
😎 ‘A specific pattern of gray matter atrophy in Alzheimer's disease with depression.’ Karavasilis E, Parthimos TP, Papatriantafyllou JD, Papageorgiou SG, Kapsas G, Papanicolaou AC, Seimenis I., J Neurol. 2017 Oct;264(10):2101-2109.
9) ‘Non-Pharmacological interventions for the anxiety in patients with dementia. A cross-over randomised controlled trial.’, Dimitriou TD, Verykouki E, Papatriantafyllou J, Konsta A, Kazis D, Tsolaki M., Behav Brain Res. 2020 Jul 15;390:112617.
10) ‘Age at symptom onset and death and disease duration in genetic frontotemporal dementia: an international retrospective cohort study.’, Moore KΜ et al, Lancet Neurol. 2020 Feb;19(2):145-156.
11) ‘Frequency of the TREM2 R47H Variant in Various Neurodegenerative Disorders.’, Ayer AH et al., Alzheimer Dis Assoc Disord. 2019 Oct-Dec;33(4):327-330
12) ‘A152T tau allele causes neurodegeneration that can be ameliorated in a zebrafish model by autophagy induction’, Ana Lopez et al., Brain, Volume 140, Issue 4, April 2017, Pages 1128–1146
12) ‘Clinical Evaluation of Brain Perfusion SPECT with Brodmann Areas Mapping in Early Diagnosis of Alzheimer's Disease.’, Valotassiou V, Papatriantafyllou J, Sifakis N, Tzavara C, Tsougos I, Psimadas D, Fezoulidis I, Kapsalaki E, Hadjigeorgiou G, Georgoulias P., J Alzheimers Dis. 2015;47(3):773-85.
13) ‘Brain perfusion SPECT with Brodmann areas analysis in differentiating frontotemporal dementia subtypes.’ Valotassiou V, Papatriantafyllou J, Sifakis N, Tzavara C, Tsougos I, Psimadas D, Kapsalaki E, Fezoulidis I, Hadjigeorgiou G, Georgoulias P., Curr Alzheimer Res. 2014;11(10):941-54.
14) ‘Psychosocial support and cognitive deficits in adults with schizophrenia.’, Dalagdi A, Arvaniti A, Papatriantafyllou J, Xenitidis K, Samakouri M, Livaditis M., Int J Soc Psychiatry. 2014 Aug;60(5):417-25
15) ‘Diffusion tensor imaging (DTI) in the detection of white matter lesions in patients with mild cognitive impairment (MCI).’, Sali D, Verganelakis DA, Gotsis E, Toulas P, Papatriantafillou J, Karageorgiou C, Thomaides T, Kapsalaki EZ, Hadjigeorgiou G, Papadimitriou A., Acta Neurol Belg. 2013 Dec;113(4):441-51
16) ‘Big 5 personality changes in Greek bvFTD, AD, and MCI patients.’ Lykou E, Rankin KP, Chatziantoniou L, Boulas C, Papatriantafyllou O, Tsaousis I, Neuhaus J, Karageorgiou C, Miller BL, Papatriantafyllou JD., Alzheimer Dis Assoc Disord. 2013 Jul-Sep;27(3):258-64
17) ‘Perfusion SPECT studies with mapping of Brodmann areas in differentiating Alzheimer's disease from frontotemporal degeneration syndromes.’, Valotassiou V, Papatriantafyllou J, Sifakis N, Tzavara C, Tsougos I, Kapsalaki E, Hadjigeorgiou G, Georgoulias P.,Nucl Med Commun. 2012 Dec;33(12):1267-76
18) ‘Frontotemporal degeneration.’, Yener GG, Rosen HJ, Papatriantafyllou J., Continuum (Minneap Minn). 2010 Apr;16(2 Dementia):191-211
19) ‘Difficulties in detecting behavioral symptoms of frontotemporal lobar degeneration across cultures.’ Papatriantafyllou JD, Viskontas IV, Papageorgiou SG, Miller BL, Pavlic D, Bingol A, Yener G., Alzheimer Dis Assoc Disord. 2009 Jan-Mar;23(1):77-81
20) ‘A novel CADASIL-causing mutation in a stroke patient.’, Vikelis M, Papatriantafyllou J, Karageorgiou CE., Swiss Med Wkly. 2007 Jun 2;137(21-22):323-5
21) ‘Nonepisodic memory deficits in amnestic MCI’, Economou A, Papageorgiou SG, Karageorgiou C, Vassilopoulos D., Cogn Behav Neurol. 2007 Jun;20(2):99-106
22) ‘Working-delayed memory difference detects mild cognitive impairment without being affected by age and education., Economou A, Papageorgiou S, Karageorgiou C., J Clin Exp Neuropsychol. 2006 May;28(4):528-35
