Μιχαήλ Γ. Κούτρας - Νευρολογικό Ιατρείο - Νευροφυσιολογικό Εργαστήριο

24/08/2026

Όταν ο όρος "γιγαντιαίο μηνιγγίωμα" αποδεικνύεται ότι δεν είναι καθόλου υπερβολικός.

14/08/2026

Η τεχνητή νοημοσύνη στη Νευρολογία δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα συνάντηση δύο κόσμων.
Η Νευρολογία είναι ίσως από τις τελευταίες ειδικότητες όπου εξακολουθούμε να υπερηφανευόμαστε για την παρατήρηση. Για το βλέμμα του γιατρού. Για τον τρόπο που μπαίνει ο ασθενής στο ιατρείο, για το πώς σηκώνεται από την καρέκλα, για μια μικρή ασυμμετρία στην κίνηση, για μια λέξη που δυσκολεύεται να βρει, για κάτι στο βάδισμα που δύσκολα περιγράφεται αλλά αμέσως μας τραβά την προσοχή.

Και τώρα εμφανίζεται απέναντί μας μια μηχανή που είναι εξαιρετικά καλή ακριβώς σε αυτό: στην αναγνώριση προτύπων. Αναπόφευκτα λοιπόν γεννιέται το ερώτημα: πόσο από αυτό που κάνουμε μπορεί να το κάνει ένας υπολογιστής; Η εύκολη απάντηση είναι «όλο και περισσότερο». Η πιο ενδιαφέρουσα όμως απάντηση είναι ότι ίσως πρόκειται για λάθος ερώτημα.

Ο υπολογιστής βλέπει διαφορετικά
Ένας αλγόριθμος δεν κουράζεται. Δεν βαριέται στην καταγραφή ενός ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος. Δεν παραβλέπει μια μικρή μεταβολή επειδή έχει εξετάσει ήδη πολλούς ασθενείς. Μπορεί να συγκρίνει μια μαγνητική τομογραφία με χιλιάδες άλλες, να μετρήσει όγκους εγκεφαλικών δομών, να εντοπίσει λεπτές μεταβολές που το ανθρώπινο μάτι δύσκολα ποσοτικοποιεί. Στη Νευρολογία αυτό έχει προφανείς εφαρμογές. Στην άνοια, στην πολλαπλή σκλήρυνση, στα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια, στην επιληψία, στη νόσο του Πάρκινσον, σχεδόν παντού υπάρχουν πλέον πειραματικά ή ήδη κλινικά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Και όμως, εδώ χρειάζεται η πρώτη επιφύλαξη.

Ένας αλγόριθμος μπορεί να είναι εξαιρετικός στο ερευνητικό δείγμα πάνω στο οποίο δοκιμάστηκε και αρκετά λιγότερο εξαιρετικός όταν βγει από το εργαστήριο και συναντήσει την πραγματική ζωή. Μια μεγάλη συστηματική ανασκόπηση του 2026 σε εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης στις νευροεκφυλιστικές παθήσεις έδειξε ακριβώς αυτό το πρόβλημα: εντυπωσιακές επιδόσεις συχνά συνυπάρχουν με περιορισμένη εξωτερική επικύρωση και προβλήματα αναπαραγωγιμότητας. Η Ιατρική, άλλωστε, έχει μια ενοχλητική ιδιότητα: οι πραγματικοί ασθενείς δεν μοιάζουν ποτέ απολύτως με τα datasets.

Θα μπορούσε μια κάμερα να κάνει νευρολογική εξέταση;
Εδώ τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο ενδιαφέροντα. Ας φανταστούμε ότι ζητάμε από έναν ασθενή με νόσο του Πάρκινσον να περπατήσει μπροστά σε μια κάμερα. Ένα σύστημα computer vision μπορεί ήδη να αναλύσει το μήκος του βήματος, την ταχύτητα, την κίνηση των άνω άκρων, ίσως ακόμη και στοιχεία βραδυκινησίας ή αστάθειας. Αυτό που σήμερα ο νευρολόγος χαρακτηρίζει ως «ήπιο», «μέτριο» ή «σαφώς χειρότερο από την προηγούμενη επίσκεψη», αύριο θα μπορούσε να συνοδεύεται από αντικειμενικές αριθμητικές μετρήσεις. Δεν μου φαίνεται απίθανο, αντίθετα, νομίζω ότι σε ορισμένους τομείς των κινητικών διαταραχών θα μας φαίνεται σε λίγα χρόνια περίεργο που βασιζόμασταν αποκλειστικά στο μάτι μας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η κάμερα «εξετάζει τον ασθενή». Μετρά την κίνηση. Η διαφορά είναι σημαντική.

Το ΗΕΓ είναι ίσως το ιδανικό πεδίο
Όποιος έχει διαβάσει πολλές ώρες ηλεκτροεγκεφαλογραφημάτων καταλαβαίνει εύκολα γιατί το ΗΕΓ αποτελεί σχεδόν φυσικό πεδίο εφαρμογής της τεχνητής νοημοσύνης. Τεράστιες ποσότητες δεδομένων, επαναλαμβανόμενα μοτίβα, αναζήτηση σχετικά σπάνιων παθολογικών φαινομένων μέσα σε πολύωρες καταγραφές. Ήδη υπάρχουν συστήματα που μπορούν να διακρίνουν φυσιολογικά από παθολογικά ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα ή να επισημάνουν πιθανές επιληπτόμορφες εκφορτίσεις. Εδώ, κατά τη γνώμη μου, βρίσκεται και μια καλή εικόνα του μέλλοντος.

Η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να μου πει: «Κοίτα προσεκτικά αυτά τα δεκαπέντε δευτερόλεπτα.» Αλλά εγώ είμαι αυτός που θα πρέπει να αποφασίσω αν αυτό που βλέπω είναι επιληπτόμορφη εκφόρτιση, φυσιολογική παραλλαγή, τεχνικό artifact ή κάτι άνευ σημασίας. Και, κυρίως, θα πρέπει να αποφασίσω τι σημαίνει αυτό για τον συγκεκριμένο άνθρωπο. Αυτή η τελευταία παράγραφος είναι ίσως όλη η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη στην Ιατρική συμπυκνωμένη σε μία φράση.

Και μετά ήρθαν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα
Μέχρι πρόσφατα, όταν μιλούσαμε για τεχνητή νοημοσύνη στην Ιατρική, εννοούσαμε κυρίως ειδικούς αλγορίθμους: έναν για MRI, έναν για ΗΕΓ, έναν για κάποια συγκεκριμένη διάγνωση. Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα άλλαξαν το παιχνίδι, επειδή για πρώτη φορά ο γιατρός μπορεί να συνομιλεί με την τεχνητή νοημοσύνη. Μπορώ να δώσω ένα μεγάλο ιστορικό και να ζητήσω να το οργανώσει. Να συνοψίσει έναν φάκελο. Να αναζητήσει πιθανές διαφορικές διαγνώσεις. Να με βοηθήσει να εντοπίσω βιβλιογραφία. Να μετατρέψει σημειώσεις σε ένα οργανωμένο ιατρικό κείμενο. Αυτό είναι εντυπωσιακά χρήσιμο.

Είναι επίσης επικίνδυνα πειστικό.

Γιατί ένα γλωσσικό μοντέλο έχει μια ιδιότητα που στην Ιατρική απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή: μπορεί να κάνει λάθος χωρίς να ακούγεται καθόλου αβέβαιο. Μια λάθος απάντηση μπορεί να είναι γλωσσικά άψογη, πλήρης, λογικοφανής και απολύτως λανθασμένη. Στην κλινική Ιατρική η ευφράδεια δεν αποτελεί κριτήριο αλήθειας.

Τι λοιπόν δεν μπορεί να κάνει;
Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον ερώτημα. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επεξεργαστεί τεράστιες ποσότητες πληροφορίας πολύ γρηγορότερα από εμάς. Δεν έχει όμως πραγματική αίσθηση του ασθενούς που κάθεται απέναντί της. Ο άνθρωπος που λέει «ζαλίζομαι» μπορεί να εννοεί ίλιγγο, αστάθεια, τάση λιποθυμίας, φόβο ότι θα πέσει ή κάτι που δεν μπορεί καν να περιγράψει. Ο γιατρός δεν καταγράφει απλώς τη λέξη. Προσπαθεί να καταλάβει τι σημαίνει. Ο ασθενής επίσης δεν είναι απλά ένα σύνολο δεδομένων. Έχει φόβους, προσδοκίες, οικογένεια, οικονομικές δυνατότητες, προηγούμενες εμπειρίες, ανοχή στον κίνδυνο. Δύο άνθρωποι με την ίδια ακριβώς διάγνωση μπορεί να χρειάζονται διαφορετική συζήτηση και μερικές φορές διαφορετική απόφαση. Και υπάρχει κάτι ακόμη πιο θεμελιώδες. Η μηχανή μπορεί να προτείνει. Δεν αναλαμβάνει όμως την ευθύνη. Ο γιατρός είναι εκείνος που τελικά πρέπει να πει: «Αυτό πιστεύω ότι συμβαίνει και αυτό προτείνω να κάνουμε».

Θα μας αντικαταστήσει;
Δεν νομίζω ότι αυτό είναι το σωστό ερώτημα. Σχεδόν κάθε μεγάλη τεχνολογική αλλαγή στην Ιατρική συνοδεύτηκε από ανάλογους φόβους. Η αξονική και η μαγνητική τομογραφία δεν κατάργησαν τη Νευρολογία. Άλλαξαν όμως δραματικά τον τρόπο με τον οποίο την ασκούμε. Το ίδιο πιθανότατα θα συμβεί με την τεχνητή νοημοσύνη. Θα αναλάβει δουλειές που σήμερα καταναλώνουν χρόνο χωρίς να απαιτούν όλο το εύρος της ιατρικής σκέψης: μετρήσεις, ταξινομήσεις, προκαταρκτική ανάλυση δεδομένων, αναζήτηση πληροφορίας, οργάνωση φακέλων. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον παράδοξο. Όσο περισσότερο η μηχανή αναλαμβάνει τη «μηχανική» πλευρά της Ιατρικής, τόσο περισσότερο μπορεί να μας αναγκάσει να θυμηθούμε ποια είναι η μη μηχανική πλευρά της.

Να ακούμε.

Να παρατηρούμε.

Να αμφιβάλλουμε.

Να συνθέτουμε.

Να εξηγούμε.

Να αποφασίζουμε μαζί με έναν άλλο άνθρωπο.

Ίσως λοιπόν η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι ανταγωνιστής του νευρολόγου. Ίσως γίνει ένας εξαιρετικά ικανός νέος συνεργάτης: γρήγορος, ακούραστος, με απίστευτη μνήμη — αλλά ένας συνεργάτης που χρειάζεται συνεχώς επίβλεψη. Και αν χρησιμοποιηθεί σωστά, μπορεί να μας αφήσει περισσότερο χρόνο για το μόνο πράγμα που εξακολουθεί να βρίσκεται στον πυρήνα της Ιατρικής:

τον ασθενή απέναντί μας.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. Teo JT, Eshaghi A, Richardson MP, et al. Moving artificial intelligence from research to real-world clinical use in neurology. Nature Reviews Neurology. 2026;22:498–506.
2. Endrizzi W, et al. The landscape of artificial intelligence in neurodegenerative diseases: a systematic review. Communications Medicine. 2026.
3. Friedrich MU, Relton S, Wong D, Alty J. Computer Vision in Clinical Neurology: A Review. JAMA Neurology. 2025;82:407–415.
4. Tveit J, Aurlien H, Plis S, et al. Automated Interpretation of Clinical Electroencephalograms Using Artificial Intelligence. JAMA Neurology. 2023;80:805–812.
5. Shah R, Jotterand F. Large Language Models in Neurology Treatment Decision-Making: a Scoping Review. Journal of Medical Systems. 2025;49:115.

31/07/2026

Δουλειά μας είναι η διαχείριση της αβεβαιότητας. Γιατί σε συνθήκες βεβαιότητας τη δουλειά θα την έκαναν μηχανές.
Άνδρας 67 ετών με διαταραχές μνήμης προσέρχεται φέρνοντας και μια CT εγκεφάλου με πολλαπλές πρόσθιες λοβιακές αιμορραγίες και υπαραχνοειδή αιμορραγία. Τον βρήκαν πεσμένο χωρίς αισθήσεις οι οικείοι του και τον μετέφεραν στο νοσοκομείο. Εκεί θεωρήθηκε ότι η πτώση έφερε τις αιμορραγίες. Τώρα, θα μου πείτε, υπερβολική ζημιά για μια πτώση εξ' ιδίου ύψους, αλλά ας το δεχτούμε. Υπήρχε όμως και μια ξεροκέφαλη λεπτομέρεια: δεν υπήρχε τραύμα κεφαλής. Αυτό από μόνο του θα έπρεπε να οδηγήσει σε αντιστροφή του σεναρίου, ότι δηλαδή ίσως αιμορράγησε και έχασε τις αισθήσεις του χωρίς κατέρρειψη.
Σε κάθε περίπτωση, ζητήθηκε έλεγχος με MRI-MRA εγκεφάλου. Θεωρώντας την αμυλοειδική εγκεφαλοπάθεια (CAA) ως σημαντικότερο ενδεχόμενο, την έθεσα ως διάγνωση στο παραπεμπτικό. Το αποτέλεσμα ήταν να μη βρω ακολουθίες SWI ή T2-GRE στο cd (cd ρε παιδιά, το 2026, λες και είμαστε στο 1990 – να δούμε πότε θα ανακαλύψουν τα διαγνωστικά κέντρα το cloud) και να μου γράψει ο ακτινοδιαγνώστης ότι η διάγνωση CAA είναι πιθανή (ευχαριστώ πολύ, όχι όμως με βάση τα κριτήρια Boston 2.0, αλλά γενικώς πιθανή). Συνιστά μάλιστα διαφοροδιάγνωση με υπερτασική εγκεφαλοπάθεια σε ασθενή χωρίς υπέρταση.
Εν τω μεταξύ, ο ασθενής που πριν το επεισόδιο έπαιρνε ένα Salospir 100mg επισκέφθηκε τον καρδιολόγο του που το αντικατέστησε με αντιπηκτικό (!!!).
Όλα αυτά τα προβλήματα είναι απότοκα μίας και μόνο συνθήκης: της απουσίας επικοινωνίας και συνεργασίας των ιατρών μεταξύ μας. Το πρόβλημα με το απρόσωπο ακτινοδιαγνωστικό κέντρο της Αθήνας δεν λύθηκε αλλά η συνομιλία με τον καρδιολόγο έλυσε αμέσως το πρόβλημα με το αντιπηκτικό. Η διεπιστημονική συνεργασία είναι πάντα επιδίωξή μου και πιστεύω πως αποτελεί ουσιώδη παράγοντα για την παροχή ολοκληρωμένης και υψηλής ποιότητας φροντίδας.

22/07/2026

Επειδή στη Βουλή συζητείται αυτές τις ημέρες η ρύθμιση της αγοράς της κάνναβης, παραθέτω ένα γράφημα με την επικινδυνότητα των ψυχοδραστικών ουσιών για τους χρήστες και τους τρίτους, από την -παρατιθέμενη επίσης- μελέτη του 2015. Τη βρίσκω πολύ χρήσιμη.

11/07/2026

Άνδρας ετών 70, προσήλθε παραπονούμενος για αστάθεια και αδυναμία των κάτω άκρων μετά από επέμβαση προ 6μήνου στην ΑΜΣΣ για ριζοπάθεια. Αλλά η κλινική εξέταση δεν "έδειχνε" προς την ΑΜΣΣ. Ο έλεγχος με MRI εγκεφάλου και ΑΜΣΣ ανέδειξε ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα στην παρεγκεφαλίδα με επαπειλούμενο αποφρακτικό υδροκέφαλο. Ο ασθενής έλαβε αμέσως αποιδηματική αγωγή και είναι ήδη νοσηλευόμενος σε Νευροχειρουργική κλινική.

04/07/2026

Το παράδειγμα με τη σύλληψη του ιατρού στο Καστελλόριζο είναι χαρακτηριστικό της κοινωνικής μας παρακμής όπου οι αμοιβαίες υποχρεώσεις και οι θεσμικές εγγυήσεις υποχωρούν μπροστά στο εφήμερο, το άμεσο και το χρηστικό.

Μια μικρή, απομονωμένη κοινότητα θα περίμενε κανείς να έχει οξύτερη επίγνωση της αλληλεξάρτησης. Στο Καστελλόριζο ο γιατρός δεν είναι μια απρόσωπη φιγούρα ενός μεγάλου νοσοκομείου της μεγαλούπολης. Είναι μέρος της υποδομής επιβίωσης της κοινότητας. Η παρουσία του έχει χαρακτηριστικά κοινού αγαθού: όλοι, ακόμη και όσοι δεν τον χρειάζονται σήμερα, εξαρτώνται δυνητικά από την συνδρομή του αύριο.

Γι’ αυτό, εάν μια κοινότητα αδυνατεί να προστατεύσει τον άνθρωπο που ήρθε να υπηρετήσει αυτή την ανάγκη —και πολύ περισσότερο εάν τον αντιμετωπίζει εχθρικά όταν επισημαίνει τις ελλείψεις— το πρόβλημα είναι βαθύτερο από την αγένεια ή την αχαριστία. Είναι μια μορφή απώλειας της συλλογικής αυτοσυνείδησης. Η κοινότητα δεν αναγνωρίζει πλέον το μακροπρόθεσμο συμφέρον της ως κοινό συμφέρον. Αντιδρά με όρους προσώπων, προσβολής, κύρους και εικόνας.

Η κοινότητα διασπάστηκε σε ιδιωτικές οπτικές. Ο δήμαρχος σκέφτεται την εικόνα του, ο κάτοικος τη δική του εξυπηρέτηση, ο ιδιοκτήτης του σπιτιού το ενοίκιο που θα εισπράξει, ο επαγγελματίας τη φήμη του νησιού, ο κρατικός μηχανισμός την κάλυψη της οργανικής θέσης. Όλοι μπορεί να συμπεριφέρονται «ορθολογικά» από τη σκοπιά τους, ενώ το συνολικό αποτέλεσμα είναι βαθιά παράλογο: η κοινότητα καθιστά αφιλόξενο τον τόπο για τον άνθρωπο από τον οποίο εξαρτάται εν μέρει η ασφάλειά της.

Είναι μια κοινότητα που ξεχνά τι σημαίνει αμοιβαιότητα, υποχρέωση, αυτοπεριορισμός και προστασία εκείνων των προσώπων και θεσμών από τους οποίους εξαρτάται η κοινή ζωή. Μια κοινότητα με απομειωμένο κοινωνικό κεφάλαιο, χωρίς την εμπιστοσύνη, την αμοιβαιότητα και την συνεργατικότητα που απαιτεί το κοινό συμφέρον.

Υπάρχει επίσης μια διάσταση που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντική για τον γιατρό. Η ιατρική σχέση δεν μπορεί να επιβιώσει πλήρως όταν μετατραπεί αποκλειστικά σε συναλλακτική σχέση παρόχου–καταναλωτή. Ο γιατρός μιας απομονωμένης περιοχής προσφέρει κάτι περισσότερο από συγκεκριμένες ιατρικές πράξεις. Αναλαμβάνει διαθεσιμότητα, αβεβαιότητα, ευθύνη και προσωπικό κίνδυνο απολύτως δυσανάλογο προς τις υλικές ανταμοιβές του. Αν η κοινωνία απαντά σε αυτή την προσφορά μόνο με απαιτήσεις του τύπου «είσαι εδώ για να με εξυπηρετείς», ενώ αποστρέφεται την οποιαδήποτε αντίστροφη υποχρέωση σεβασμού και προστασίας, τότε η σχέση έχει ήδη αποσυντεθεί.

Πολύ καλά έκαναν οι συνάδελφοι και παραιτήθηκαν.

Ο γιατρός είχε εκφράσει δημόσια τις διαμαρτυρίες του για τις συνθήκες στέγασης και διαβίωσης αλλά και της υποστελέχωσης του πολυδύναμου αιμοδυναμικού ιατρείου τη...

22/06/2026

Μερικές φορές, ακόμα και στην ηλικία που έφτασα, εντυπωσιάζομαι από μερικά πράγματα που δεν θα έπρεπε και η εμπειρία μου με ανάλογα περιστατικά θα έπρεπε να με προστατεύει. Αλλά όχι. Πέφτω συχνά από τα σύννεφα.

Ένας από τους πρόσφατους λόγους είναι η πρακτική νευρολόγων συναδέλφων μου, ακόμα και σε μεγάλα και ακαδημαϊκά νοσοκομεία, να προτιμούν την ανιρακετάμη έναντι των άλλων διαθέσιμων φαρμάκων για την άνοια. Βιβλιογραφικά και επιστημονικά αυτό είναι απολύτως αστήρικτο. Η ανιρακετάμη μπορεί να παρουσιάζει βιολογικό και ιστορικό ενδιαφέρον και να υπάρχουν κάποιες λίγες μελέτες, αλλά δεν είναι συγκρίσιμη με στοιχεία ως προς τη δονεπεζίλη/ριβαστιγμίνη/γκαλανταμίνη ή τη μεμαντίνη για την αντιμετώπιση της άνοιας.

Το πλέον ενδιαφέρον είναι ότι η σημαντικότερη μελέτη για την ανιρακετάμη ήταν ελληνική. Πρόκειται για την Hellenic Amnesia Study: Clinical Efficacy of Aniracetam, Either as Monotherapy or Combined with Cholinesterase Inhibitors, in Patients with Cognitive Impairment: A Comparative Open Study. doi: 10.1111/j.1755-5949.2010.00244.x
Ήταν μια προοπτική, ανοιχτή συγκριτική μελέτη, όχι τυχαιοποιημένη, όχι τυφλή, του 2012. Εντάχθηκαν 276 ασθενείς με γνωστικές διαταραχές σε ομάδες χωρίς θεραπεία, μονοθεραπείας με ανιρακετάμη, μονοθεραπείας με αναστολείς ακετυλοχολινεστεράσης ή συνδυασμένης θεραπείας με ανιρακετάμη και αναστολείς ακετυλοχολινεστεράσης. Οι συγγραφείς ανέφεραν διατήρηση νευροψυχολογικών μετρήσεων με ανιρακετάμη και ορισμένες ευνοϊκές συγκρίσεις σε ηπιότερη άνοια, αλλά ο σχεδιασμός της μελέτης είναι ιδιαίτερα ευάλωτος σε κριτική για να μην πω κάτι άλλο.

Δεν υπάρχει σύγχρονη, υψηλής ποιότητας συστηματική ανασκόπηση/μετα-ανάλυση που να αντιμετωπίζει την εργασία αυτή ως αξιόλογη. Το πολύ-πολύ, αναφέρεται σε ευρύτερες αφηγηματικές αναζητήσεις ή σε άρθρα σχετικά με μηχανισμούς δράσης. Για παράδειγμα, μια εργασία του 2024 στο Journal of Alzheimer's Disease προτείνει ένα «μοντέλο βασισμένο σε στοιχεία» για τη μείωση της παραγωγής αμυλοειδούς-β από την ανιρακετάμη, αλλά αυτό είναι ένα μηχανιστικό μοντέλο/πρόταση, όχι κλινική επιβεβαίωση αποτελεσματικότητας.

Αντίθετα, οι αναστολείς ακετυλοχολινεστεράσης και η μεμαντίνη έχουν το είδος της αναπαραγόμενης βάσης στοιχείων τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών που αναμένεται για τα φάρμακα κατευθυντήριων γραμμών: Η Cochrane συνοψίζει 10 τυχαιοποιημένες διπλά τυφλές, ελεγχόμενες με εικονικό φάρμακο μελέτες για αναστολείς ακετυλοχολινεστεράσης που δείχνουν μέτρια γνωστικά/συνολικά οφέλη, και η ανασκόπηση της μεμαντίνης της Cochrane του 2019 αναφέρει στοιχεία από 44 δοκιμές, σχεδόν με 10.000 συμμετέχοντες, με μικρό όφελος κυρίως σε μέτρια-σοβαρή νόσο Alzheimer.

Το γεγονός ότι η ανιρακετάμη που ρυθμίζει το ΑΜΡΑ μέσω γλουταμινεργικής δράσης, ίσως έχει δευτεροπαθείς χολινεργικές δράσεις, προσθέτει ένα στοιχείο χιούμορ όταν επιλέγεται η ανιρακετάμη και όχι τα φάρμακα με τις πρωτεύουσες χολινεργικές δράσεις. Μαύρο χιούμορ, βεβαίως.

Τα παραπάνω δεν αναιρούν το γεγονός ότι η ανιρακετάμη ίσως είναι αποτελεσματική στην ήπια γνωστική έκπτωση και για αυτή την ένδειξη, την χρησιμοποιώ και εγώ.

12/06/2026

Δεν σταμάτησα να διαβάζω τις τελευταίες εβδομάδες πόσο σπουδαίο και επαναστατικό είναι ένα νέο φάρμακο για τον καρκίνο του παγκρέατος. Και είναι. Πολύ σπουδαίο, αφού βελτιώνει το προσδόκιμο ζωής σε μια από τις πιο δύστροπες μορφές καρκίνου.
Από την άλλη μεριά, για τα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας διαβάζω διθυράμβους στη βιβλιογραφία αλλά μόνο γκρίνια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ειδικά οι διατροφολόγοι αλλά και άλλοι, γιατροί και μη, μοιάζουν να μη συνειδητοποιούν πόσο μεγάλη επανάσταση για τη δημόσια υγεία είναι τα φάρμακα αυτά.
Τα δεύτερα θα σώσουν πολύ-πολύ-πολύ περισσότερες ζωές από το πρώτο και θα απελευθερώσουν μεγάλα κεφάλαια για τα συστήματα υγείας που ασθμαίνουν οικονομικά.
Δεν υπάρχει απολύτως καμία σύγκριση στην επίδραση πάνω στη δημόσια υγεία. Υπενθυμίζω ότι η παχυσαρκία αφορά εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως και αυξάνει τον κίνδυνο για σακχαρώδη διαβήτη, καρδιαγγειακά νοσήματα, εγκεφαλικά επεισόδια, χρόνια νεφρική νόσο, άπνοια κατά τον ύπνο, πολλούς καρκίνους συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου του παγκρέατος και γενικά συμβάλλει σε τεράστιο ποσοστό στη συνολική νοσηρότητα και θνησιμότητα.
Από την άλλη μεριά, είναι κατανοητό ότι η εξαιρετικά δυσμενής πρόγνωση του καρκίνου του παγκρέατος κάνει οποιαδήποτε βελτίωση της επιβίωσης και της ποιότητας ζωής αυτών των ασθενών, λόγο γιορτής. Κατανοητό, αλλά ας μη χάνουμε το μέτρο.
Το μόνο πρόβλημα είναι παροδικό: τα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας δεν είναι ακόμα cost-effective. Πρόσφατη μελέτη στο JAMA έδειξε ότι δεν είναι ακόμη οικονομικά αποδοτικά (doi:10.1001/jamahealthforum.2024.5586) και πρέπει να κάνουμε υπομονή για την πτώση της τιμής τους. Επιπλέον, στο Medicaid των ΗΠΑ, τα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας ήταν περίπου 1% των συνταγών αλλά πάνω από 8% της προ-rebate φαρμακευτικής δαπάνης το 2024, δείχνοντας την αναντιστοιχία όγκου–κόστους.
Η επανάσταση των GLP-1 και των συναφών φαρμάκων (διπλοί, τριπλοί αγωνιστές) είναι συγκρίσιμη μόνο με τις τεράστιες ανακαλύψεις στην ιστορία της ιατρικής, όπως των αντιυπερτασικών ή της ινσουλίνης για τον διαβήτη τύπου Ι. Υπερβάλλω; Θα δείξει.

09/06/2026

Αυτή είναι η ηλεκτρο-εγκεφαλογραφική εικόνα ενός ημίσπασμου προσώπου αριστερά, σε άνδρα 75 ετών (που φροντίζει καλός συνάδελφος σε μεγάλο δημόσιο νοσοκομείο στην Αθήνα, με Botox).
Οι βραχείες, υψηλής συχνότητας εκφορτίσεις στα αριστερά μετωπο-κροταφικά κανάλια είναι συμβατές με παράσιτα από συσπάσεις μυών του αριστερού ημιπροσώπου, ιδίως του σφιγκτήρα μυός των βλεφάρων, του μετωπιαίου, του κροταφίτη και παρακείμενων προσωπικών μυών και όχι με φλοιική δραστηριότητα. Αυτή η εικόνα δεν μπορεί να συνιστά επιληπτόμορφη δραστηριότητα διότι είναι στατική, δηλαδή δεν εξελίσσεται (σε συχνότητα, ύψος, χώρο, μορφολογία) όπως συμβαίνει στις επιληψίες.
Παρεμπίπτον εύρημα η καρδιακή αρρυθμία για την οποία συστήθηκε στον εξεταζόμενο να επικοινωνήσει με τον καρδιολόγο του.

13/05/2026

Όλες οι ιατρικές διαγνώσεις είναι δυσάρεστες διότι επιβεβαιώνουν μια απόκλιση από το υγιές. Αλλά κάποιες είναι περισσότερο δυσάρεστες γιατί αντιστοιχούν σε νοσήματα όπου δεν μπορούμε να βοηθήσουμε ιδιαίτερα. Ένα τέτοιο νόσημα είναι και η Προϊούσα Υπερπυρηνική Παράλυση ή PSP όπως τη λέμε στα αγγλικά (progressive supranuclear palsy).
Εδώ, η ταχύτητα και η ακρίβεια της διάγνωσης δεν έχουν μεγάλη σημασία, καθώς δεν υπάρχει φαρμακευτική αγωγή εγκεκριμένη γι αυτή τη νόσο. Είναι δε σύνηθες, να διαγιγνώσκεται το περιστατικό αρχικά ως νόσος του Πάρκινσον και αργότερα να μας ζώνουν τα φίδια, καθώς ο ασθενής δεν ανταποκρίνεται στη φαρμακευτική αγωγή. Αλλά όσο κι αν δεν βλάπτει η χορήγηση αντιπαρκινσονικής αγωγής (κι αυτό σχετικό είναι), άλλο τόσο είναι σημαντικό να μπει η σωστή διάγνωση και να ξεκαθαρίσουν οι δυνατότητες, η πορεία της νόσου και ο ρόλος του καθενός (αρρώστου, φροντιστή-συγγενή, ιατρού, φυσικοθεραπευτή κοκ).
Ένα ακτινολογικό σημείο στη Μαγνητική Τομογραφία εγκεφάλου που μας βοηθά να επιβεβαιώσουμε τη διάγνωση της PSP είναι το "Hummingbird sign". To hummingbird είναι το πουλί που φαίνεται παρακάτω, με το μακρύ ράμφος. Μια παρόμοια εικόνα με το προφίλ αυτό του πουλιού, εμφανίζουν οι ασθενείς με PSP στις μεσο-οβελιαίες τομές της μαγνητικής. Παραθέτω εικόνα από τη βιβλιογραφία καθώς και εικόνα από πρόσφατη mri εγκεφάλου ασθενούς μου με μεγάλη κλινική υποψία PSP (η εικόνα της ασθενούς περιέχει και στεφανιαία τομή για να αποδεικνύεται ότι η οβελιαία τομή είναι στο μέσον). Το σημείο Hummingbird έχει ειδικότητα (specificity) 99,5% αλλά ευαισθησία (sensitivity) 51,6%. Άρα, η χρησιμότητα αυτού του σημείου έγκειται στην επιβεβαίωση μιας νόσου ώστε να μην χαρακτηριστεί εσφαλμένα ένας υγιής ως ασθενής.
Δυστυχώς για την κυρία, 68 ετών, τα νέα δεν είναι καλά.