Εν δυνάμει - Βάλια Μαστοροδήμου, ψυχολόγος MSc - ψυχοθεραπεύτρια

29/08/2026

Invited symposium

“Voices of trauma and resilience
in the lives of Gwen Jonh, Pina Bausch, Sigmund Freud and Charles Darwin:
A dialogical and narrative framework for psychobiography.”

Με το Λόγω Ψυχής- Logo Psychis στην 4η ημέρα του 13ου Διεθνούς Συνεδρίου Διαλογικού Εαυτού

Θεσσαλονίκη, 25-28/8/2026

30/07/2026

[έργο της Αικατερίνης Θεοχαρίδου]

29/07/2026

Τι συμβαίνει στη δημόσια ψυχική υγεία στην Ελλάδα;

«Ένα δίκτυο στον χάρτη, άνιση πρόσβαση στην πράξη.»

🔹 Η Ν. Αναζίκου κάνει μία σημαντική έρευνα, στο Eteron.

🔹 “Τις τελευταίες δεκαετίες, η ψυχική υγεία στην Ελλάδα έχει περάσει από ένα σύστημα που στηριζόταν κυρίως στην ιδρυματική φροντίδα προς την αποασυλοποίηση και την ανάπτυξη κοινοτικών υπηρεσιών. Η μετάβαση αυτή άλλαξε σημαντικά το τοπίο της φροντίδας, χωρίς όμως να έχει οδηγήσει σε ένα πλήρως ανεπτυγμένο και λειτουργικά διασυνδεδεμένο δίκτυο.“

Το Project: Υγεία, μέσα από πρωτογενείς έρευνες, μελέτες, αρθρογραφίες και οπτικοακουστικό υλικό, αποσκοπεί σε μια όσο το δυνατόν πιο σφαιρική χαρτογράφηση της λειτουρ...

17/07/2026

Η Παιδοψυχιατρική Εταιρεία Ελλάδος τοποθετείται καίρια για τη δολοφονία του 20χρονου με αυτισμό από αστυνομικούς στο Άργος.

🔹 Οι επιστήμες ψυχικής υγείας έχουν στον πυρήνα τους τον ανθρωπισμό.

🔹 Από τη σκοπιά της Συστημικής Ψυχοθεραπείας, βλέπουμε τους ανθρώπους στα συστήματα των σχέσεών τους.
Η ευρύτερη κοινωνία και η οργανωμένη πολιτειακή λειτουργία είναι τέτοια συστήματα και επηρεάζουν την ψυχική πραγματικότητα.

🔹 Μέσα από τις επιστημονικές ενώσεις/εταιρείες μας να συμβάλουμε στη διαρκή ανάδειξη ανθρωπιστικών, συμπεριληπτικών κατευθύνσεων.

13/07/2026

Όταν γύρω από τη δολοφονία ενός 20χρονου με αυτισμό από δύο αστυνομικούς, αναπτύσσεται δημόσιος λόγος που κατατείνει στο να περιορίζονται αυτά τα άτομα ως δυνάμει επικίνδυνα, τότε ως ειδικοί ψυχικής υγείας πρέπει να τοποθετούμαστε.

🔹 Να θυμίζουμε ότι η ανθρωπότητα έχει προσπεράσει τη λογική του Καιάδα και ότι η επικινδυνότητα των ψυχικά πασχόντων και των ατόμων με νευροαναπτυξιακές διαταραχές έχει μπει στο επιστημονικό χρονονοντούλαπο.

🔹 Ένα βιβλίο της καθηγήτριας Φωτεινής Τσαλίκογλου, που στην Ψυχολογία Παντείου μάς έμαθε να μη βλέπουμε ανθρώπους ως βίαιους από τη φύση τους και επικίνδυνους για την κοινωνία.

27/06/2026

Ενημέρωση & συζήτηση με σύλλογο διδασκόντων (μετά τις 20/6) για την αναγνώριση & διαχείριση περιστατικών κακοποίησης/παραμέλησης.

🔹 Γιατί το σχολείο είναι για κάποια παιδιά ο μόνος ασφαλής χώρος που ζουν.

🔹 & οι ενήλικες του σχολείου μπορούν να είναι - κυριολεκτικά - σανίδες σωτηρίας.

🔹 Να θυμόμαστε: αν κάνουμε αυτό που πρέπει, έστω και ένα παιδί μπορεί να σωθεί.

Τι; Να ακούσουμε & να πιστέψουμε το παιδί, και να απευθυνθούμε για τη διερεύνηση στις κατάλληλες υπηρεσίες.

🔹 Οι γονείς/κηδεμόνες που ασκούν κατάλληλα το ρόλο τους δε θα μας θυμώσουν.

12/06/2026

Πώς γινόμαστε θεραπευτές/τριες

🔹 Προσπαθώντας να συμβάλουμε συλλογικά στις διεργασίες που - καλώς - γίνονται, ώστε να ρυθμιστεί το πλαίσιο εκπαίδευσης σε ένα επάγγελμα μεγάλης ευθύνης:

https://www.facebook.com/share/p/1DpT6hu6zB/?mibextid=wwXIfr

Ως Σύλλογος Αποφοίτων του "Λόγω Ψυχής"- Ινστιτούτο Εκπαίδευσης και Έρευνας στη Συστημική Ψυχοθεραπεία, θεωρήσαμε σημαντικό, σε μια θεσμικά κρίσιμη στιγμή για την Ψυχοθεραπεία και το χώρο της Ψυχικής Υγείας στη χώρα, να αποτυπώσουμε το συλλογικό μας βίωμα που αφορά την εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία, θεωρώντας σημαντικό να εισφέρουμε την εμπειρία μας στο γόνιμο διάλογο που έχει ξεκινήσει.

Συντακτική επιτροπή αποτέλεσαν οι:

Αιμιλία Αντωνογιαννάκη, Ελένη Δήμου, Χρύσα Ζηρίδου, Βάλια Μαστοροδήμου, Λυδία Ξουράφη, Ιωάννα Πασσά.

Εισαγωγή:

Το κείμενο αυτό γράφεται σε μία περίοδο που – καλώς – έχει ανοίξει τόσο θεσμικά όσο και στο δημόσιο λόγο η συζήτηση για τα κριτήρια εκπαίδευσης στην ψυχοθεραπεία (άρα και δεοντολογικής άσκησής της). Έχοντας εκπαιδευτεί σε ένα Ινστιτούτο που αναγνωρίζεται από τις Ψυχοθεραπευτικές Εταιρείες της χώρας και διεθνώς, καταθέτουμε ένα συλλογικό κείμενο στο οποίο καταγράφουμε τις θεμελιακές αρχές της εκπαίδευσής μας, γιατί θεωρούμε σημαντικό να αναδειχθεί ότι η εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία είναι μία απαιτητική πολυεπίπεδη πορεία που διεξάγεται σε πλαίσια που δε μεταδίδουν απλώς γνώση και πληροφορία (όπως συμβαίνει στα ακαδημαϊκά πλαίσια), παρά καλλιεργούν το βίωμα, τη σχέση, τον αναστοχασμό και την προσωπική και ομαδική επεξεργασία.

Σκεπτικό:

Πώς γίναμε ψυχοθεραπευτές/τριες; Τι είδους εκπαίδευση απαιτείται, για να μπορούμε να συνεργαζόμαστε υπεύθυνα με ανθρώπους που έρχονται να μας συναντήσουν με τα πιο ευάλωτα κομμάτια της ψυχικής τους πραγματικότητας;
Για να μπορούμε να αναλαμβάνουμε και να εκπληρώνουμε αυτήν την ευθύνη, πρέπει να μπορούμε – τη στιγμή που ακούμε και ανταποκρινόμαστε ενεργά στην ιστορία του άλλου ανθρώπου – να παρατηρούμε τον ίδιο μας τον εαυτό, το πώς αισθανόμαστε με ό,τι συμβαίνει, τι δικό μας αναδύεται, πώς σχετιζόμαστε με τον κάθε άνθρωπο. Αυτά, γιατί βασικός παράγοντας θεραπευτικής αλλαγής είναι η θεραπευτική σχέση, όταν αυτή είναι ασφαλής και αξιόπιστη. Μέσα σε αυτήν τη σχέση, οι θεραπευόμενοι/ες εμπιστεύονται και ανα-βιώνουν τις ιστορίες τους και έτσι μπορούν να ανακουφίζουν τη δυσφορία, να κατανοούν τα «βαρίδια» και να αξιοποιούν τις υγειογενετικές τους δυνάμεις.
Η δική μας θέση είναι επαγγελματική και οριοθετημένη, και ταυτόχρονα θέση από την οποία συνδεόμαστε γνήσια με τον άνθρωπο που συνεργαζόμαστε. Δε στέκουμε απρόσωπα ούτε από θέση διδαχής. Το κύριο «εργαλείο» μας είναι ο ίδιος μας ο εαυτός: με την επιστημονική μας συγκρότηση και συνάμα με το σύνολο της προσωπικής μας εμπειρίας, το συναίσθημά μας, το βλέμμα μας για τους ανθρώπους, τις σχέσεις, τον κόσμο. Όπως όλη η ανθρώπινη εμπειρία, έτσι και η θεραπευτική θέση είναι διττή: ταυτόχρονα νοητική και συναισθηματική. Για να μπορούν αυτά τα «υλικά» να λειτουργούν βοηθητικά και να μην αλλοιώνουν την εικόνα μας για την πραγματικότητα των θεραπευόμενων, πρέπει να είμαστε ενήμεροι/ες και να επεξεργαζόμαστε τα συναισθήματά μας, το τι σημαίνει για εμάς το να βοηθάμε τους άλλους, το ρόλο που τείνουμε να αναλάβουμε κάθε φορά, (π.χ. συνοδοιπορία; υπερανάληψη; συγκατάβαση; πρόκληση;), πότε δυσκολευόμαστε περισσότερο, τι μας αναστατώνει. Αν οι θεραπευτές/τριες δεν έχουν τέτοια αυτεπίγνωση και ικανότητα επεξεργασίας αυτών των παραμέτρων, μπορεί να υπερεμπλακούν, να σπεύσουν να «σώσουν» μονομερώς, να γίνουν επικριτικοί/ές, να δυσκολευτούν με τα όρια, να ταραχτούν με τρόπο που αποσυντονίζει, να έχουν προσδοκίες ανταπόδοσης κ.λπ.
Είναι, επομένως, ζητούμενο να εκπαιδευόμαστε με τρόπους που συνθέτουν την επιστημονική γνώση της ψυχικής πραγματικότητας με την επεξεργασία της προσωπικής μας εμπειρίας, των συναισθημάτων μας, των τρόπων μας να σχετιζόμαστε συνολικά άρα και στη θεραπευτική σχέση. Πώς θα μπορούσαμε, άλλωστε, να κατανοήσουμε την ολόπλευρη εμπειρία του κάθε ανθρώπου και να τον συνοδεύσουμε υπεύθυνα στη θεραπευτική επεξεργασία της, αν εμείς δεν έχουμε αντίστοιχα δουλέψει τη δική μας;

Γιατί επιλέξαμε τη συγκεκριμένη εκπαίδευση:

Ολοκληρώνοντας τις προπτυχιακές σπουδές σε Ψυχολογία, Κοινωνική Εργασία και Ψυχιατρική, η επιλογή να δουλέψουμε ψυχοθεραπευτικά μάς οδήγησε στην αναζήτηση της κατάλληλης εκπαίδευσης. Στο «Λόγω Ψυχής» η εκπαίδευση βασίζεται σε μία εμπλουτισμένη προσέγγιση, που ενσωματώνει τη συστημική οπτική, τη θεωρία του δεσμού, την αφηγηματική ψυχολογία και τα ευρήματα των νευροεπιστημών: έτσι, διαμορφώνεται μία βαθύτερη θεραπευτική φιλοσοφία και η ικανότητα πολυεπίπεδης κατανόησης της ανθρώπινης εμπειρίας και αντίστοιχης παρέμβασης. Η εκπαιδευτική ομάδα είναι επαγγελματίες με σημαντική ακαδημαϊκή κατάρτιση και πολυετή κλινική εμπειρία σε ποικίλα πλαίσια, συμμετοχή στις αναγνωρισμένες ψυχοθεραπευτικές εταιρείες στην Ελλάδα και την Ευρώπη, αναγνωρισμένοι/ες εκπαιδευτές/τριες και επόπτες/τριες. Η τετραετής εκπαίδευση περιλαμβάνει θεωρητική κατάρτιση και βιωματική μάθηση, πληθώρα ωρών πρακτικής άσκησης, εποπτείας, ενώ απαραίτητη προϋπόθεση για την ολοκλήρωσή της αποτελεί η πολυετής προσωπική θεραπεία των εκπαιδευόμενων· βασίζεται, δηλαδή, στην αρχή ότι η άσκηση συμβουλευτικής και απαιτεί εμβαθυμένη γνώση, προσωπική δουλειά, πρακτική εφαρμογή και σύνδεση με το βίωμα. Αυτά τα κομμάτια δε καλύπτονται σε ακαδημαϊκό πλαίσιο, αφού εκεί δε διασφαλίζεται το ασφαλές περιβάλλον που διαμορφώνεται στην εκπαιδευτική ομάδα, με το συντονισμό των εκπαιδευτών/τριών.

Ποια είναι η εμπειρία της τετραετούς εκπαίδευσης & γιατί θεωρούμε κρίσιμο το συνδυασμό γνώσης και βιωματικής διεργασίας;

Η τετραετής μας εκπαίδευση υπήρξε ένα πεδίο διαμόρφωσης σκέψης, στάσης και παρουσίας στο χώρο της ψυχικής υγείας, μία πορεία γνώσης και προσωπικής εξέλιξης. Η προσωπική θεραπεία (με πιστοποιημένους/ες θεραπευτές.τριες), η ομαδική εποπτεία, η πρακτική άσκηση ως εκπαιδευόμενοι θεραπευτές σε θεραπευτική ομάδα και η ακαδημαϊκή έρευνα με συμμετοχή σε συνέδρια συνδέονταν οργανικά. Η κατάρτιση στις αρχές της ψυχοθεραπείας γινόταν τόσο θεωρητικά όσο και εμπειρικά, μέσα από role playing, παρακολούθηση ατομικών και ομαδικών συνεδριών.
Ενώ οι ακαδημαϊκές σπουδές προσφέρουν το απαραίτητο θεωρητικό υπόβαθρο και τα επιστημονικά εργαλεία, είναι η βιωματική φύση της ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης που μετατρέπει τη γνώση σε εφαρμοσμένη δεξιότητα. Η ουσιαστική μας εκπαίδευση ως ψυχοθεραπευτές/τριες ξεκίνησε εκεί που οι θεωρίες συνάντησαν το βίωμα, όταν η θεωρία μετουσιωνόταν σε ζωντανή εμπειρία και παρουσία, συναισθηματική ωρίμανση, αυτογνωσία: η προσωπική θεραπεία και η ενεργή συμμετοχή στην ομαδική βιωματική εκπαίδευση συμβάλλουν σε αυτήν την κατεύθυνση.
Έτσι, η θεωρητική γνώση και η εκπαίδευση σε τεχνικές αναπτύσσονταν παράλληλα με εσωτερικές διεργασίες που μας έφεραν σε επαφή με τους εαυτούς και τις ιστορίες μας, καθώς και με τους τρόπους συσχέτισης με τους άλλους. Μέσα σε ένα ασφαλές πλαίσιο καθοδήγησης και σταδιακής έκθεσης στο θεραπευτικό ρόλο, καλλιεργήθηκε η δυνατότητα να προσεγγίζουμε τη θεραπευτική σχέση όχι από θέση αυθεντίας, παρά ως σχέση συμμετοχική, δυναμική και βαθιά ανθρώπινη.
Η γνώση παρουσιαζόταν ως εργαλείο ενσυναίσθησης και όχι ως μηχανισμός εξουσίας· ως βάση για να παρεμένουμε ανοιχτοί/ές στην πολυπλοκότητα, ρευστότητα και αντιφάσεις της ανθρώπινης εμπειρίας. Έτος με το έτος, μπορούσαμε να γινόμαστε πιο ικανοί/ές, με σεβασμό στις προκλήσεις του επαγγέλματος, να κατανοούμε και να διαμορφώνουμε πληρέστερα τη θεραπευτική ταυτότητα και ευθύνη: διαδρομή απαιτητική, βαθιά ανθρώπινη, μεταμορφωτική και ουσιαστική.

Πώς αξιοποιούμε αυτές τις βάσεις στην άσκηση του επαγγέλματος;
Αποφοιτώντας και στην πραγματική μας συνάντηση με το θεραπευτικό έργο, βλέπουμε ότι η εκπαίδευση - με το συνδυασμό επιστημονικής εγκυρότητας και βιωματικής/συναισθηματικής/συνεργατικής διεργασίας - έθεσε βάσεις για την ανάπτυξη επαγγελματικής συνείδησης και δεοντολογικής στάσης.
Εργαζόμαστε σε ποικίλα πλαίσια (ιδιωτικά, σε δημόσιες δομές, σε κέντρα ειδικών θεραπειών, σε ΜΚΟ απευθυνόμενες σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες). Βρισκόμαστε στην πρώτη γραμμή παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας, συναντώντας καθημερινά ανθρώπους που απευθύνονται σε εμάς με αίτημα τη διαχείριση του ψυχικού τους πόνου, τη βελτίωση των σχέσεων και των συνθηκών ζωής τους, τη βελτίωση της προσαρμογής αυτών και των παιδιών τους στα περιβάλλοντα στα οποία επιζητούν να υπάρχουν.
Στην επαγγελματική μας πρακτική, αντιλαμβανόμαστε ότι η σημαντικότερη προσφορά της εκπαίδευσής μας δεν είναι μόνο η τεχνική επάρκεια, μα ιδίως η εσωτερική αίσθηση σταθερού πλαισίου: αυτή επέτρεψε να υπάρξει ασφάλεια, άνεση και εμπιστοσύνη απέναντι στη θεραπευτική διαδικασία, ακόμα και σε στιγμές αβεβαιότητας ή συναισθηματικής πολυπλοκότητας. Εκεί διαμορφώσαμε μία εσωτερική βάση που ενεργοποιείται στις συνεδρίες, στη θεραπευτική σχέση, στην ικανότητα να αντέχεται το άγνωστο χωρίς βιαστική ανάγκη ελέγχου ή ερμηνείας· από εκεί εκκινεί η μετατόπιση από την ανάγκη «σωστής εφαρμογής» τεχνικών προς μία βαθύτερη κατανόηση της θεραπείας ως πεδίου συνάντησης και συν-δημιουργίας νοήματος.

Η εκπαίδευση δεν ολοκληρώθηκε με την αποφοίτηση. Είναι ένας συνεκτικός και σταθερός πυλώνας που αφήνει δυνατότητες εξέλιξης μέσα από τη συνάντηση με τους ανθρώπους, την έρευνα, τη θεραπευτική εμπειρία. Μέσα από τη διαλεκτική σχέση θεωρίας, βιώματος και πράξης, η θεραπεία παραμένει για εμάς ένας χώρος νοηματοδότησης και επανανοηματοδότησης, όπου η ανθρώπινη εμπειρία δεν αντιμετωπίζεται ως στατική ή προς διόρθωση, αλλά ως δυναμική και πολύπλοκη διαδικασία ύπαρξης, σύνδεσης, μεταμόρφωσης· είναι κλινική πράξη με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα, αυστηρή δεοντολογία και βαθιά ανθρωπιστική παράδοση. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο μπορούμε να συνεργαζόμαστε με τους ανθρώπους από θέση ευθύνης και να εμπιστευόμαστε την ικανότητά τους να αντέχουν, να κατανοούν την εμπειρία τους και να βιώνουν/διαμορφώνουν επανορθωτικές εμπειρίες.

Επομένως, η θεσμοθέτηση πλαισίου που να διασφαλίζει αυτά τα αναγκαία κριτήρια για την εκπαίδευση ψυχοθεραπευτών/τριών είναι καίριας σημασίας. Ως Σύλλογος Αποφοίτων επιδιώκουμε να συμβάλουμε σε αυτήν την προσπάθεια, σε ένα κλίμα σεβασμού, ασφάλειας και εμπιστοσύνης στη μακρόχρονη συνεπή και επιστημονική διαδρομή των θεραπευτικών ενώσεων και εκπαιδευτικών φορέων που έχουν υπηρετήσει την ψυχική υγεία στη χώρα.

10/06/2026

Όταν οι κοινωνικοί περιορισμοί γίνονται εσωτερική φωνή:

Το άρθρο μου που δημοσιεύτηκε στη Huffington Post Greece είναι πλέον διαθέσιμο και στο blog μου.

Με αφορμή τη Μαρζάν Σατραπί και το Περσέπολις, μια σκέψη γύρω από την ελευθερία, τους κοινωνικούς περιορισμούς και τον τρόπο που αυτοί γίνονται εσωτερική φωνή.

Δείτε το εδώ: https://www.therapist-athens.com/post/%CF%84%CE%B9-%CE%BC%CE%B1%CF%82-%CE%AC%CF%86%CE%B7%CF%83%CE%B5-%CE%B7-%CE%BC%CE%B1%CF%81%CE%B6%CE%AC%CE%BD-%CF%83%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%80%CE%AF-%CF%80%CE%AD%CF%81%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%BF-%CF%80%CE%B5%CF%81%CF%83%CE%AD%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%82-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%BF-%CE%B4%CE%B5%CE%BD-%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%84%CF%81%CE%AD%CF%80%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%B9-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B4%CE%B5%CE%BD-%CE%BC%CF%80%CE%BF%CF%81%CF%8E

29/05/2026

“We are such stuff
as dreams are made on
and our little life
is rounded with a sleep.”

(Σαίξπηρ, Η Τρικυμία)

Ολοκλήρωση ετήσιου σεμιναρίου «Όνειρα στην Πράξη: Αφηγηματικές Τεχνικές & Αυτοανάπτυξη»,
με την Athena Androutsopoulou στο Λόγω Ψυχής- Logo Psychis.

17/05/2026

Το “Pride” είναι μία υπέροχη ταινία (κινηματογραφική απόδοση αληθινών γεγονότων) για το πώς η πραγματική συνάντηση και η κοινή προσπάθεια για καλυτέρευση της ζωής, κάμπτουν προκαταλήψεις και ενδυναμώνουν όλους/ες.

🔹 17/5: Διεθνής Ημέρα κατά της Ομοφοβίας, Αμφιφοβίας και Τρανσφοβίας (IDAHOBIT)

🔹 Άρθρο του Αντώνη Μαυροδημητράκη, ψυχολόγου MSc/ψυχοθεραπευτή:

«(Η ημέρα αυτή)υπενθυμίζει την ανάγκη προστασίας της αξιοπρέπειας, της ορατότητας και των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων.

📍Η ημερομηνία αυτή δεν επιλέχθηκε τυχαία· στις 17 Μαΐου 1990 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αφαίρεσε επίσημα την ομοφυλοφιλία από τη λίστα των ψυχικών διαταραχών.
[..]

📍Τα άτομα που ανήκουν σε κοινωνικά στιγματισμένες ομάδες βιώνουν ένα επιπλέον, χρόνιο ψυχολογικό φορτίο, το οποίο προστίθεται στις ήδη υπάρχουσες απαιτήσεις της καθημερινότητας (Meyer, 2003· Hoy-Ellis, 2022).

Το φορτίο αυτό δεν αφορά μόνο τις ανοιχτές μορφές βίας ή απόρριψης. Συχνά εκδηλώνεται μέσα από πιο αόρατες αλλά σταθερές εμπειρίες: την ανάγκη αυτολογοκρισίας, τον φόβο της αποκάλυψης, την προσμονή αρνητικής αξιολόγησης, την αίσθηση ότι κάποιος χρειάζεται συνεχώς να «ελέγχει» τον εαυτό του για να γίνει αποδεκτός.
[..]

📍Η συζήτηση γύρω από την IDAHOBIT δεν αφορά μόνο κοινωνικά δικαιώματα ή ζητήματα εκπροσώπησης.

Αφορά και την ψυχική υγεία. Αφορά την επίδραση που μπορεί να έχει στον άνθρωπο η χρόνια εμπειρία του φόβου, της απόρριψης και της ανάγκης να «κρύβεται» για να αισθάνεται ασφαλής. Η ορατότητα, η αποδοχή και η δυνατότητα αυθεντικής ύπαρξης μέσα στις σχέσεις δεν αποτελούν μόνο κοινωνικά αιτήματα· αποτελούν και σημαντικούς παράγοντες ψυχικής ευημερίας.»